Хитай һөкүмитиниң уйғур йезилиридики “қош тил йәсли” қурулушини тезлитиш чақириқи диққәт қозғимақта

Мухбиримиз ирадә
2016-11-22
Share
qeshqer-qosh-til-yesli-1.jpg Қәшқәрдики қош тил йәслисидин көрүнүш.
RFA/Arslan

Хитай һөкүмити “қош тил” маарипини уйғур елиниң “мәңгүлүк әминлики” вә “милләтләр иттипақлиқи”ниң капалити сүпитидә җиддий тутуп ишлимәктә.

Уйғур районлуқ парткомниң муавин секретари ли пиңшин йеқинда ақсудики зиярити давамида қилған сөзидә, уйғур елида муқимлиқ вә мәңгүлүк әминликни ишқа ашуруш үчүн “қош тил маарипи” ни күчләндүрүш керәк, яш әвладларни кичикидин тартип сотсиялистик қиммәт қариши билән чоң қилиш керәк дегән иди. Болупму йеқиндин буян уйғур районлуқ һөкүмәт җәнубтики йезиларда оқуш йешиға тошмиған балиларниң қош тил маарипини омумлаштуруш хизмитини тезлитишни қайта-қайта тәкитлимәктә. Бу һәқтә тәңритағ вә хәлқ торлирида тарқитилған хәвәрләрдин мәлум болушичә, уйғур аптоном районлуқ партком 11-айниң 10-күни мәхсус һалда җәнубий шинҗаңдики үч вилайәт, бир област йезилирида “қош тил” йәслиси қуруш хизмитини илгири сүрүш йиғини ечип мунуларни көрсәткән: “йезиларда “қош тил” йәслиси қурушни тезлитиш баш нишанини әмәлийләштүрүш, җәнубий шинҗаң хизмитини күчәйтишниң муһим тәдбири. Һәр дәриҗилик партком, хәлқ һөкүмәтлири вә алақидар тармақлар җәнубий шинҗаң йезилирида “қош тил” йәслиси қурушни тезлитишниң муһим әһмийитини җәзмән толуқ тонуши керәк; һәр дәриҗилик партком, хәлқ һөкүмәтлири тәхирсизлик еңи, мәсулийәт еңини йәниму күчәйтип, аптоном районлуқ парткомниң тәдбир-орунлаштурмилирини қәтий нийәткә келип, зор күч билән әмәлийләштүрүши керәк.”

Мәлум болушичә, “11-бәш йил” вә “12-бәш йил” мәзгилидә хитай мәркизи һөкүмити вә уйғур аптоном район даирилири “қош тил йәсли қурулуши”ға җәмий 1 милярд 618 милйон сом мәбләғ салған болуп, буниң нәтиҗисидә, җәнубий уйғур елидики үч вилайәт, бир областта йеңидин 1700 дин ошуқ “қош тил” йәслиси қурулған вә омумий қош тил йәсли сани 2014 кә йәткән вә бу қош тил йәслилиридә оқуватқан өсмүр балилар 343 миң 800дин ашқан.

Биз җәнубтики мәлум бир наһийидики қурулуш тарихи узун болған бир уйғур балилар йәслисигә телефон қилғинимизда, охшаш намдики икки қош тил йәслисидила 700 гә йеқин оқуғучи барлиқи, бу йәсли “қош тил йәслиси” қилип өзгәртилгәндин буян йәсли башлиқлириниң һәммисиниң хитай башлиқларға алмашқанлиқидин хәвәр таптуқ.

Җәнубтики йезиларда “қош тил йәсли” қурулушиниң бунчә җиддий рәвиштә елип берилиши уйғур көзәткүчиләрниң диққитини қозғаватқан бир мәсилә. Түркийәдики уйғур зиялийлиридин егә университетиниң профессори алимҗан инайәт әпәнди хитай һөкүмитиниң йәсли балилириға қаритилған қош тил намидики әмәлийәттә хитай тилини асас қилған бу маарипниң һөкүмәтниң уйғурларни ассимилятсийә қилиштин ибарәт узун муддәтлик пиланиға асасән йүргүзүлүватқанлиқини билдүрди.

Дәрвәқә йеқинда, йеқинда “шинҗаң гезити” дә уйғур елида бир қисим кадирларниң “қош тил йәслиси қурулуши” хизмитидә актип болмиғанлиқи вә яки пикир җәһәттә партийә билән бирдәк болмиғанлиқи үчүн бир тәрәп қилинғанлиқи хәвәр қилинған. Униңда ейтилишичә, қәшқәр вилайәтлик интизам тәкшүрүш комитети 11 наһийә, шәһәрдики һаким дәриҗилик 15 кадирға вә бөлүм башлиқи дәриҗилик 22 кадирға айрим-айрим партийә ичидә агаһландуруш, тәнбиһ бериш, вәзиписидин қалдуруп бир тәрәп қилиш чариси қолланған һәм 11 наһийә, шәһәрниң асаслиқ партийә, һөкүмәт рәһбәрлирини өзини чоңқур тәкшүрүшкә буйруған.

Хәвәрдә буниң сәвәби төвәндикидәк көрситилгән : юқиридики бу рәһбири кадирлар аптоном районлуқ парткомниң 2016-йили уйғур елиниң 1-түркүмдики мәхсус “қош тил” йәслиси түрини чоқум бу йил ичидә тамамлап ишқа кириштүрүш йолйоруқиға йетәрлик әһмийәт бәрмигән, әстайидил болмиған вә пикир йоли ениқ болмай хизмәтләрдә күчимигән. Шуңа қәшқәр вилайәтлик партком интизам тәкшүрүш комитети партийә интизамини чиңитип, кадирларниң истил қурулушини күчәйтиш үчүн алақидар мәсул кишиләрниң җавабкарлиқини сүрүштүрди.

Биз қәшқәр вилайитидики бу қош тил йәслилирини омумлаштуруш хизмитидә актип болмиған кадирлар һәққидә учур игиләп беқиш үчүн, қәшқәрдики бир қисим һөкүмәт органлириға телефон қилған болсақму, бир нәтиҗигә еришәлмидуқ. Әмма америка уйғур бирләшмиси рәиси елшат һәсән әпәнди бу кадирларниң қош тил сияситигә қарши пикирдә болғанлар болуши мумкинликини билдүрди.

Мәлум болушичә, уйғур аптоном районлуқ партком ачқан җәнубий шинҗаңдики үч вилайәт, бир областа қош тил йәсли қурулушини омумлаштуруш хизмити йиғиниға қатнашқан һәрқайси вилайәт, наһийәләрниң мәсуллири йиғинда “2016-2017-йиллиқ җәнубий шинҗаң йезилириниң оқуш йешиға тошмиғанлар “қош тил” маарипи хизмити нишан мәсулийәтнамиси” гә имза қойған. Бу мәсулийәтнамигә имза қоюшниң юқиридики вәзиписини орундиялмиған яки пикирдә бирдәк болмиған кадирларни бир тәрәп қилиш билән мунасивәтлик болуши мумкинлики мөлчәрләнмәктә.

Уйғур балилириға қаритилған бу “қош тил маарипи” уйғур зиялийлирида уйғур ана тили вә уйғур балилириниң кәлгүсигә қарита җиддий әндишиләрни пәйда қилмақта. Ундақта ана тил дуч келиватқан хирисқа қандақ тақабил туруш керәк? бу һәқтики мулаһизиләрни кейинки программимизда диққитиңларға сунимиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт