Uyghur musapir balilar: "Chong bolghanda doxtur bolimen"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-09-15
Share
turkiyediki-musapir-balilar.JPG Muxbirimiz erkin tarim qeyseridiki Uyghur musapir balilar bilen söhbette. 2017-Yil 7-séntebir, qeyseri, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitining küchiyishige egiship chet'elge qéchip kétiwatqan Uyghurlarning sanimu künsayin köpeymekte.

Ishenchlik menbelerdin igiligen melumatlargha asaslan'ghanda, 2014 we 2015-yilliri malayshiya we tayland arqiliq türkiyege kelgen Uyghurlarning sani 7000 etrapida bolup, bularning köpi ayal we balilardin terkib tapqan. Bu kishilerning köpi hazir türkiyening istanbul shehiride tarqaq turuwatqan bolup, ikki minggha yéqin kishi türkiyening qeyseri shehiride turmaqta.

Qeyseridiki Uyghurlar arisida 3 yashtin 16 yashqiche bolghan 296 Uyghur bala bar bolup, bularning köpi türkiyening dölet mektipide oquwatqan iken. Ular tetil we hepte axirlirida qoru-jay ichide échilghan ana til we qur'an kursida oqumaqtiken. 81 Yétim balining ichide dölet mektipige tizimgha alduralmighanlar qoru-jay ichide qurulghan ana til we türkche kurs bilen we qur'an kurslirida oqumaqtiken. Biz 9-ayning 7-küni bu mektepni ziyaret qilip, Uyghur balilarni ziyaret qilduq. Biz "Uyghur balilardin ismingiz familingiz néme? qeyerdin keldingiz? nechchinchi sinipta oquysiz? chong bolghanda néme bolushni xalaysiz?" dep so'al sorighinimizda ularning bergen jawabi diqqitimizni tartti. Balilarning köpi so'alimizgha "Chong bolghanda doxtur bolimen" dep jawab berdi.

Erkin tarim: ismingiz néme? 

- Abdulla 

Erkin tarim: bu yil qanche yashqa kirdingiz?

- 8 Yashqa kirdim. 

Erkin tarim: nechchinchi sinipta oquysiz? 

- Üchinchi sinipta oquymen. 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolmaqchisiz? 

- Rakéta alimi. 

Erkin tarim: qaysi derslerni yaxshi körisiz? 

- Türkche, matématika, hayat bilimliri qatarliq derslerni yaxshi körimen.

Erkin tarim: imingiz familingiz néme?

- Ismim murtiza. 

Erkin tarim: siz qeyerlik? 

- Aqsu ayköllük. 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolushni xalaysiz? 

- Doxtur. 

Erkin tarim: némishqa? 

- Doxturlar ademlerni dawalaydu, shuninggha. 

Erkin tarim: sizning ismingiz néme? 

- Nazli. 

Erkin tarim: bu yil nechche yashqa kirdingiz? 

- 10 Yashqa

Erkin tarim: nechchinchi sinipta oquwatisiz? 

- Tötinchi sinipta 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolushni xalaysiz? 

- Doxtur. 

Erkin tarim: némishqa? 

- Doxturluqni yaxshi körimen, yaridar bolghanlarni dawalash üchün. 

Erkin tarim: sizning ismingiz néme? 

- Ayshe. 

Erkin tarim: bu yil nechche yashqa kirdingiz? 

- 10 Yashqa.

Erkin tarim: nechchinchi sinipta oquwatisiz? 

- Tötinchi sinipqa öttüm. 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolushni xalaysiz? 

- Doxtur. 

Erkin tarim: némishqa? 

- Késellerni, yaridar bolghanlarni qutuldurush üchün doxtur bolushni xalaymen. 

Erkin tarim: sizning ismingiz néme? 

- Abdulbasit. 

Erkin tarim: nechchinchi sinipta oquwatisiz? 

- Tötinchi sinipta. 

Erkin tarim: qaysi derslerni yaxshi körisiz? 

- Matématika bilen türkche. 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolushni xalaysiz? 

- Türkiyening bash ministiri bolushini xalaymen. 

Erkin tarim: sizning ismingiz néme? 

- Fatime muhemmet. 

Erkin tarim: nechche yashqa kirdingiz? 

- 9 Yashqa.

Erkin tarim: nechchinchi sinipta oquwatisiz? 

- Üchinchi sinipta. 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolushini xalaysiz? 

- Doxtur. 

Erkin tarim: sizning ismingiz néme? 

- Ayshe. 

Erkin tarim: nechche yashqa kirdingiz? 

- 9 Yérim. 

Erkin tarim: qaysi derslerni yaxshi körisiz? 

- Matématika bilen hayat bilimliri. 

Erkin tarim: chong bolghanda néme bolushini xalaysiz? 

- Doxtur.  

Qeyseridiki Uyghur mektipining hoylisida Uyghur balilar bilen élip barghan söhbitimizde oqughuchilarning 98 pirsenti "Chong bolghanda doxtur bolimen" dep jawab berdi. Buning sewebi néme? chish doxturi abdulkérim bughra ependi, bu balilarning köpining ata-anisi bilen birlikte xitay chégrasidin, taghlardin piyade ötüp bérma, wyétnam, tayland arqiliq nurghun japa-musheqqet bilen türkiyege kelgenlikini, yolda qérilarning we kichik balilarning késeldin ölüp ketkenlikini körgen bolghachqa, hemmisining dégüdek "Chong bolghanda doxtur bolimen" dep jawab bergenlikini bayan qildi.

Bu balilargha mes'ul imin qari ependi kichik balilarning köpining dölet mektipige bériwatqanliqini, ana til, qur'an kursi, ereb tili, türk tili kurslirini échip balilarni oqutuwatqanliqini, hazir chonglar sinipi échilip, ulargha türk tili ögitiliwatqanliqini bayan qildi. 

Hazir Uyghur balilargha ana til we qur'an dersi bériwatqan 68 yashtiki abduraxman islam ependi bu oqughuchilarning köpining ana til sawadining chiqqanliqini, 15 pare qur'anni yadlap bolghanliqini bayan qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet