Uyghur ma'aripining bügünki ré'alliqi némilerni ashkara qilmaqta?

Ixtiyariy muxbirimiz qutlan
2013-05-08
Share
qosh-til-doska Qosh tilliq mekteptiki Uyghur oqughuchilarning doskigha chiqip xet yéziwatqan körünüshi. 2006-Yili 13-öktebir, xoten.
AFP

Tarixta ana tildiki oqu - oqutushidin esla ayrilip baqmighan Uyghur ma'aripi yéqinqi onnechche yildin buyan "Qosh tilliq ma'arip" nami bilen ton kiydürülgen xitay tilining jiddiy xirisigha duch kelmekte.

1884 - Yili menching sulalisi Uyghurlar wetinide "Shinjang ölkisi" ni qurup, bir qisim Uyghur perzentlirini mejburi yosunda "Shötang" namidiki xitayche mekteplerde oqutushni yolgha qoyghan bolsimu, lékin ularning bu xil assimiliyatsiye pilani axiriqi hésabta meghlub bolghanidi. 1990 - Yillarning axiriliridin bashlap Uyghur élide yolgha qoyulishqa bashlighan "Qosh tilliq ma'arip" nöwette téngirqash ichide turuwatqan Uyghur milliy ma'aripigha mölcherligüsiz boshluqlarni hés qildurmaqta. Xurshide abdurehim aliy mektepni püttürgendin kéyin ürümchidiki melum ottura mektepte bir mezgil oqutquchiliq qilghan hemde atalmish "Qosh tilliq ma'arip" ning Uyghur oqutquchi we oqughuchilirigha élip kéliwatqan éghir bésimini shexsen özi béshidin ötküzgen mu'ellimlerning biridur. U bu heqte ziyaritimizni qobul qilip özinining körgen - bilgenliri hemde hés qilghanlirini radi'o anglighuchilar diqqitige sundi.

Xurshide abduréhim shinjang yéza - igilik uniwérsitétini püttürgendin kéyin bashqa nurghunlighan Uyghur aliy mektep oqughuchilirigha oxshashla öz kespi saheside xizmetke orunlishalmighan. Axirida köp qétim pédagogika sahesidiki imtihanlargha qatniship layaqetlik guwahnamisi alghandin kéyin ürümchi shehiridiki melum toluqsiz ottura mektepke waqitliq ishqa orunlashqan. Eslide Uyghur tilida oqu - oqutush élip baridighan bu mektep atalmish "Qosh tilliq ma'arip" ma'arip programmisining qurbanigha aylinip xitay mektipi bilen qoshuwétilgen. Uyghur oqughuchilirining oqush programmilirimu "Qosh til" namida pütünley xitaylashturulghan. Uyghur ma'aripida nöwette yüz bériwatqan bu xil dramatik özgirishlerge bir mezgil shahit bolghan yash oqutquchi xurshide abduréhim özining bu heqtiki endishiliri we oylirini radi'o anglighuchilargha teqdim qildi.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet