D u q Uyghur tilining cheklinishige qarshi xelq'araliq imza toplash pa'aliyitini bashlidi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-09-04
Share
uyghur-tili-imza-toplash.jpg Qelemkeshler jem'iyetlirining birleshme yighinida Uyghur ziyaliyliridin dr. Dolqun qembiri(soldin ikkinchi) ependi nutuq sözlimekte. 2017-Yili 29-awghust, shiwétsiye.
RFA/Ekrem

D u q xelq'aradiki 100 din artuq kishilik hoquq teshkilatlirini xitayning Uyghur tilini emeldin qaldurush siyasitige qarshi imza qoyush seperwer qilish pa'aliyitini bashlidi.

Xitay hökümitining Uyghur diyaridiki mekteplerde 1-séntebirdin bashlap Uyghur tilini cheklep, xitay tilida oqutushni yolgha qoyush siyasiti aldinqi ayda ashkarilan'ghandin kéyin, chet'ellerdiki Uyghur jama'iti, siyasiy teshkilatlar we xelq'ara organlarning bu mesilige qarita küchlük diqqiti qozghalghan idi.

D u q bash katipi, wakaletsiz milletler teshkilatining mu'awin re'isi dolqun eysa ependi bu munasiwet bilen aldinqi hepte b d t we yawropa parlaméntining munasiwetlik rehberliri bilen jiddiy uchriship, Uyghurlarning endishe hem naraziliqlirini bildürgen hemde d u q namidin derhal seperwerlik qozghap, xelq'aradiki 100 din artuq kishilik hoquq teshkilatliri ortaq imza qoyghan bir naraziliq bayanatini b d t hemde yawropa parlaméntigha yollap, xitayning bu siyasitige qarshi ünümlük bir qarar maqullashni qolgha keltürmekchi bolghan.

Bügün bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan dolqun eysa ependi, xitayning ashkara halda yolgha qoyuwatqan téximu esheddiy assimilyatsiye we basturush siyasetlirige qarshi bu seperwerlik pa'aliyetlirini qanat yaydurushtiki meqset toghrisida öz chüshenchilirini bayan qilip ötti.

Aldinqi hepte, shiwétsiyening malmö shehiride chaqirilghan tunji nöwetlik Uyghur, tibet, mongghul, shiwét qelemkeshler jem'iyetlirining birleshme yighinida Uyghur ziyaliyliridin dr. Dolqun qembiri ependimu nutuq sözlep, xitayning 1949-yilidin hazirgha qeder köp qétim yéziq özgertish siyasetlirini yolgha qoyghanliqini, bu arqiliq Uyghur tili, medeniyiti tereqqiyati üchün zor tosalghular peyda qilghanliqini eskertip ötken idi.

28-31 Awghust künliri échilghan xelq'ara qelemkeshler teshkilatlirining shu qétimqi yighinida sözge chiqqan dolqun eysa ependi xitay hökümitining Uyghurlar üstidin yürgüzüp kelgen türlük zulum siyasetlirini pash qilish bilen birge, 1-séntebirdin bashlap Uyghur mektepliride Uyghur ana tilining cheklinidighanliq mesilisi üstide nuqtiliq toxtilip, yighin ehlining jiddiy diqqitini tartqan.

D u q diniy ishlar komitéti mudiri, yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilati re'isi turghunjan alawudun ependi bu heqte toxtilip, bu imza pa'aliyitining Uyghurlar üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini tilgha aldi. U sözide, bu heriketning xelq'arada tesir qozghaydighanliqini we xitayning epti-beshirisini achidighanliqini bildürdi.

Dolqun eysa ependining bildürüshiche, 100 din artuq kishilik hoquq teshkilatliri ortaq imza qoyghan naraziliq bayanatini b d t hemde yawropa parlaméntigha yollap qarar aldurush pa'aliyitini dawam qildurush bilen birge, bu ayning 11-künidin bashlap b d t ning jenwediki bash shtabida d u q namidin yene bir yürüsh pa'aliyetler élip bérilidiken.

Nöwette, d u q aldimizdiki 2 ay ichide 4 chong pa'aliyetke hazirliq qiliwatqan bolup, buning biri, shiwétsiyening sitokholm shehiride 10-ayda ötküzülidighan Uyghur rehberlirini démokratiye, kishilik hoquq, qanuniy bilimler bilen terbiyilesh kursi, ikkinchisi, b d t 11-séntebirdin bashlap élip bérilidighan hepte dawamlishidighan pa'aliyetler, üchinchisi, yawropa parlaméntida 10-ayda élip bérilidighan yighin, tötinchisi, 11-ayda ötküzülidighan d u q ning 6-nöwetlik pewqul'adde qurultiyi.

Dolqun eysa ependi bu xizmetlerning teyyarliq ishlirining jiddiy dawam qiliwatqanliqini bildürdi.

Melum bolushiche, yuqiriqi 4 chong pa'aliyettin sirt, d u q ning bu yil axirighiche yawropa elliride yene köpligen xelq'araliq yighilishliri dawam qilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet