Ma shingruyning Uyghur rayonida muqimliq, siyasiy intizam we nazaretni yenimu kücheytishni tekitlishi némidin dérek béridu?

Muxbirimiz méhriban
2022-05-05
Share
Ma shingruyning Uyghur rayonida muqimliq, siyasiy intizam we nazaretni yenimu kücheytishni tekitlishi némidin dérek béridu?
news.ts.cn

Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékritari ma shingruy 26-april xotende qilghan ziyariti we 27-april küni ürümchide éichlghan mexsus yighinda, “Muqimliqni aldinqi orun'gha qoyup, edliye-qanun séstimisida uzun mezgillik küreshke teyyar turush, siyasiy intizam we nazaretni kücheytish, merkezning o'urunlashturushlirigha qet'iy boysunush” dégenlerni tekrar tekitligen.

“Tengritagh tori” ning 26-apréldiki xewiridin melum bolushiche, ma shingruy xoten wilayitining kériye, niye we chira qatarliq nahiyilerdiki jama'et xewpsizliki, sot mehkimisi, teptish mehkimisi qatarliq orunlarning muqimliq sahesidiki xizmetlirini alahide közdin kechürgen.

Xewerde déyilishiche, ma shingrüy bu orunlardin “Muqimliqning yüksek siyasiy wezipe qatarida izchil dawam qilishigha mutleq kapaletlik qilish” ni telep qilghan. U sözide bu orunlardin “Da'imliq küresh qilish rohi we iradisini yüksek derijide ashurushini, ‍ashqunluq we térorluqqa qarshi küreshni qet'i boshashturmasliqni, zor kölemlik zorawanliq weqelirining yüz bérishige héchqandaq yochuq qaldurmasliqni, her waqit muqimliq xizmitini shinjangni güllendürüsh xizmitining aldinqi sherti qilish” ni tekitligen. Emma u xotendiki namratliq heqqide bir éghizmu söz qilmighan.

“Tengritagh tori” ning 28-aprildiki xewidin melum bolushiche, ma shingruy 27-aprél küni ürümchide échilghan “Uyghur aptonom rayonluq partkomning birinchi nöwetlik tekshürüsh we seperwerlik orunlashturush yighini” da qilghan sözidimu “Muqimliq” mesilisini alahide tekitligen.

U yighinda qilghan sözide “Siyasiy tekshürüshni chongqurlashturush, nazaret qilishni kücheytish, omumiyyüzlük we qattiq bashqurushni ilgiri sürüsh, partiyening nazaret sistémisini mukemmelleshtürüsh” ni qayta-qayta tekrarlighan.

Ma shingruy yéqinda xitayning “Xelq géziti” de mexsus maqale élan qilip, Uyghur diyarida yoqiri bésimliq siyasetlerni dawamlashturush iradisini bildürgen idi.

Ma shingruy ötken yilining axirida chén chüen'goning ornigha Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékritari qilip teyinlen'gen idi. Shundin buyan u  Uyghur diyarining herqaysiy wilayet we oblastlirida arqa-arqidin xizmet tekshürüshi élip barghan. Bu jeryanda u dölet xewpsizlikini qoghdash, rayonning muqimliqi we eminlikini saqlash, bölgünchilikke we ashqunluqqa zerbe bérish, islam dinini xitaychilashturush, ‛jungxu'a milliti ortaq éngi‚ ni turghuzush, shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush, yerlik bilen bingtu'enni yughurush qatarliqlarni dawamliq tekitlep kelgen.

Weziyet analizchilirining bildürüshiche, ma shingruyning Uyghur diyarida muqimliqni dawamliq tekitlishi yéngiliq emes. Halbuki uning bu qétim Uyghurlar zich olturaqlashqan xoten wilayitining birqanche nahiyeside mexsus ziyarette bolushi we bu jaydiki jama'et xewpsizlik idariliri, sot mehkimisi we teptish organlirida alahide xizmet tekshürüshi élip bérishi diqqet qilarliq bir nuqta iken.

Yutup torida xitay weziyiti heqqidiki analiz programmiliri bilen tonulghan, hazir amérikaning nyu-york shehride turushluq tunggan millitidin bolghan musteqil analizchi ma jü (马聚) , yeni jüme ependi ilgiri radiyomiz ziyaritini köp qétim qobul qilghan idi. U baliliq mezgilide a'ilisi bilen gensudin Uyghur diyarining tékes nahiyisige kélip, Uyghur, qazaq xelqlirining yardimige érishkenlikini, hazir kzining Uyghur diyari weziyitini yéqindin közitip kéliwatqanliqini bildürgen idi.

 Ma jü ependi 29- april küni radiyomiz ziyaritini qobul qilip, ma shingruyning xoten ziyariti we uning rayonda dawamliq “Muqimliq” ni tekitlishining sewebliri heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi. U ma shingruyning aldinqi nöwetlik xitay sékritarlirigha oxshashla “Muqimliq” özining siyasiy istiqbali üchün desmaye qiliwatqanliqini, buning tüp sewebining emeliyette öz ornini mustehkemlesh ikenlikini körsetti.

 U mundaq dédi: “Meyli xoten wilayitide muqimliqning tekitlinishi bolsun yaki Uyghur diyarida omumiyyüzlük muqimliqning tekitlinishi bolsun, buningdiki birinchi amil bu yil xitay kompartiyesining 20-qurultiyi échilmaqchi. Ma shingruyning bu qétim qandaq qilip Uyghur aptonum rayonigha wakaliten xitay kompartiyesi siyasiy biyurusigha eza bolup kirelishi  uning Uyghur rayonda körsetken xizmetlirige baghliq. Biz shuni bilimizki, ötken yillarda xitay hökümiti rayonda yüz bergen qarshiliq herketlirini atalmish ‛térorluq hujumliri‚ dep atighan idi. Halbuki atalmish ‛térorchi‚ lar we ‛térorluq hujumliri‚ heqqide xelq'aragha qayil qilarliq delil-ispatlarni körsitip bérelmidi. Ene shu sewebtin amérika hökümiti bultur atalmish ‛sherqiy türkistan islam  partiyesi‚ ni ‛térorluq teshkilatlar tizimliki‚ din chiqiriwetti. Mana bu ehwal bizge xitayning Uyghur aptonum rayonidiki emeldarlirining wang léchüen dewridin bashlapla, atalmish ‛térorluq weqeliri‚ ni bahane qilip, rayonda muqimliqni qoghdash jehette ‛töhpe‚ körsitip kelgenlikini körsitip béridu. Ma shingrüy kelgendin kéyin, xelqning ulargha qarshiliq körsetküdek madari qalmighan bolsimu, emma uning yenila bu nuqtini tekitlishi,  ma shingrüyning özini körsitishke urunuwatqanliqini körsetmekte. Buningdin uning  yuqurigha örleshtek shexsiy muddi'asinimu körüwélishqa bolidu.”

Ma jü ependi yene ilgiriki yillarda qarshiliq weqeliri köp yüz bergen xotennning Uyghurlar zich olturaqlashqan rayon bolush bilen birlikte, yene hindistan we pakistan qatarliq döletler bilen chégralinidighan muhim istratigiyelik jay ikenlikini, buning xitay hökümitini we uning Uyghur diyarigha teyinligen partkom sékritarlirini endishige salidighan amillarning biri ikenlikini bildürdi.

U yene birnechche kün ilgiri pakistanning baluchistan rayonida yüz bergen kongzi inistitotining 3 neper xitay oqutquchisigha hujum qilish weqesi we afghanistanda yéqinda yüz bergen xitaygha qarshi herketlerni tilgha aldi.

Uning bildürüshiche, gerche pakistan, afghanistan'gha oxshash döletlerning hökümetliri xitaydin érishidighan menpe'et bedilige özini “Xitayning yéqin dosti” dep élan qilghan bolsimu, emma bu rayondiki xelqler yenila özlirining dindash qérindashliri bolghan Uyghurlargha héssidashliq qilidiken. Mana bu ehwal xitay hökümitini endishige salidiken.

Bu heqte gérmaniyede yashawatqan musteqil weziyet analizchisi enwer exmet ependimu ziyaritimizni qobul qildi. U mashingruyning xitayning 20-qurultay harpisida xotende qanun organlirigha qilghan sözide “Muqimliqni qoghdash” ni alahide tekitlishi, gerche yéngiliq bolmisimu, emma xitayning yenila rayon weziyitidin xatirjem emeslikini körsitidiken.

Enwer exmet ependining bildürüshiche, xitay hökümiti Uyghurlarni “Düshmen” dep qarighanliqi üchün, ularning her waqit “Muqimliqni qoghdash” namida élip baridighan basturushliri xitaylar köp sanliqni igilep bolghan shimaliy Uyghur diyarini emes, belki Uyghurlar zich olturaqlashqan jenubiy Uyghur diyarini merkez qilidiken.

Uning qarishiche, ma shingruyning dawamliq halda “Ashqunluq we térorluqqa qarshi küresh qilish rohini östürüsh” ni tekitlishi, Uyghur diyaridiki zulum we basturushning yéqin kelgüside téximu qattiq yosunda dawam qilidighanliqining bir bishariti iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet