Alimedin pa'aliyetchigiche: maysem mutellipowaning hayat kechürmishliri (1)

Muxbirimiz eziz
2019-06-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Masachusséts téxnologiye instituti (MIT) qarmiqidiki ghol hüjeyre merkizining diréktori doktor maysem mutellipowa xanim.
Masachusséts téxnologiye instituti (MIT) qarmiqidiki ghol hüjeyre merkizining diréktori doktor maysem mutellipowa xanim.
RFA/Eziz

Gherb dunyasi özining bir qisim ayal alimliridin pexirlen'ginidek Uyghurlarningmu iptixarliq ichide namini tilgha alidighan alimeliri bar. Ene shularning biri nöwette amérikidiki eng nopuzluq aliy mekteplerning biri bolghan masachusséts téxnologiye instituti (MIT) qarmiqidiki ghol hüjeyre merkizining diréktori bolup ishlewatqan doktor maysem mutellipowadur.

Maysem mutellipowa özining tirishchanliqi bilen Uyghur qizliriningmu dunyadiki bashqa milletlerge oxshashla dunyagha dangliq alimelerdin bolalaydighanliqini ispatlap chiqti. Uyghurlargha özining tebi'iy pen sahesidiki köpligen utuqliri bilen melumluq bolup kelgen maysem yéqindin buyan özining Uyghur diyaridiki siyasiy weziyetke chétishliq bir qatar pa'aliyetliri bilen yene bir pa'aliyetchi süpitide tonulushqa bashlidi. Bu hal uning amérikadiki eng dangliq aliy bilim yurtlirining biri bolghan xarward uniwérsitétida öz aldigha Uyghur diyaridiki lagérlar mesilisini tonushturghuchi tenha namayishchigha aylinishida téximu roshen eks etti. Undaqta maysem mutellipowa kim? biz bu heqtiki ehwallarni uning öz aghzidin anglash üchün maysem bilen söhbetleshtuq.

U radiyomizning ziyaritini qobul qilish jeryanida nöwette ishlewatqan tejribilirining ilgirilesh ehwali hemde uning ilmiy qimmiti heqqide chüshenche bérish bilen birge özining hayat musapisidiki bezi ehmiyetlik qedemlerni eslep ötti. Uning bildürüshiche, maysem mutellipowa we uning akisi shöhret mutellipow qazaqistanning almuta shehirige anche yiraq bolghan ghaljat rayonidiki Uyghur mehellilirining biride dunyagha kelgen.

Maysem mutellipowa ashu bighubar yillarni esliginide özining baliliq mezgilide shara'it cheklimisi tüpeylidin rusche mektepke bérishqa mejbur bolghanliqini alahide tilgha aldi. Uning éytishiche, uning rusche tili ene shu waqitlardila chiqishqa bashlighan. Emma ata-anisining öy ichide pütünley Uyghurche tilda sözlishi, shundaqla Uyghur medeniyiti we en'enisi boyiche kündilik hayatni dawam ettürüshi seweblik uning wujudigha Uyghurluq kimlikige zörür bolghan barche amillar toluq özliship mangghan.

Maysemning dadisi bolsa shu jaydiki ottura mektepning tarix oqutquchisi bolup, öz perzentlirige atiliq méhri-muhebbetni singdürüshte ularning Uyghurluq tuyghusinimu munasip rewishte yétildürüp mangghan. Bolupmu uning Uyghur tarixidiki nazugum, mayimxan qatarliq ülgilik shexsler heqqidiki janliq hékayiliri ösmür maysemning qelbide ashu qehrimanlardek adem bolush istikini yandurghan.

Söhbet jeryanida maysem özining ana yurtidiki künlirini esligende özining qoyuq Uyghurche puraqqa toyun'ghan Uyghur mehelliside ötken künlirining, Uyghurche tamaqlarni ishtiha bilen yégen waqitlarning del özidiki Uyghurluq tuyghusigha hul salghan we uni mustehkemligen mezgil ikenlikini alahide tekitlidi.

Maysem we uning a'ilisidikiler ötken esirdiki siyasiy toqunushlarning biwasite mehsuli süpitide özining uruq-tughqanliri bilen bolghan alaqisi üzülgen halda sabiq sowét ittipaqi téritoriyeside makanliship qalghan. Emma ularning weten'ge bolghan rishti ularning til, örp-adet we medeniyet jehetlerdiki rishti bilen birlikte dawam qilghan. Öz tilini untumighan maysem we uning a'ilisidikiler shu sewebtinmu özlirining yiltizini untumighan.

Maysemning ata-anisi ejir qilghan'gha chushluq maysemmu ata-anisigha tolimu wapadar we köyümchan bir perzent bolup yétilgen. U özining 1995-yili moskwa shehiride méditsina sahesi boyiche doktorluq unwani alghan mezgillirini esliginide merhum anisining öz hayatidiki nurghunlighan hayatliq prinsiplirini turghuzushigha biwasite seweb bolghanliqini, bolupmu uning heq bilen naheq, toghra bilen xatagha qandaq mu'amilide bolushni öz emeliyiti arqiliq ögetkenlikini chongqur muhebbet bilen esleydu.

Bu programmining dawamigha qiziqsanglar diqqitinglar kéyinki programmimizda bolsun.

Toluq bet