Мәрһум генерал мәһмәт риза бекин вапатиниң 11 йиллиқи хатириләнди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2021-03-01
Share
Мәрһум генерал мәһмәт риза бекин вапатиниң 11 йиллиқи хатириләнди Д у қ ниң уюштуруши билән ечилған мәрһум уйғур генерал мәһмәт риза бекин вапатиниң 11 йиллиқи хатириләш тор йиғинидин көрүнүш. 2021-Йили 28-феврал.
RFA/Arslan

2-Айниң 28-күни дуня уйғур қурултийиниң уюштуруши билән мәрһум уйғур генерал мәһмәт риза бекин вапатиниң 11 йиллиқи хатириләнди. Бу мунасивәт билән мәрһумни хатирләш вә иш-излирини тонуштуруш тор йиғини өткүзүлди.

Тор йиғинида дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса, мәрһум билән узун йил биллә хизмәт қилған шәрқий түркситан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут гөктүрк, бәйкәнт универистетиниң оқутқучиси доктур мәғпирәт камал ханим қатарлиқ кишиләр сөз қилди һәмдә мәрһумниң һаят вақтидики иш-излирини тонуштуруп өтти.

Йиғинға дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди риясәтчилик қилди. Мәрһумниң оғли илтар бекин билән қизи идил бекин дадиси һәққидә сөз қилди.

Долқун әйса әпәнди мәрһум генерал мәһмәт риза бекинниң һаяти тоғрисида тохтилип, мәрһумниң түркийә армийәсидә юқири дәриҗилик генирал болуп хизмәт қилғанлиқини, униң түркийә армийәсидә хизмәт көрсәткәндин сирт йәнә шәрқий түркистан миллий дәваси үчүнму көплигән хизмәтләрни қилған бир рәһбәр икәнликини билдүрди.

Долқун әйса әпәнди йәнә мәрһумниң 1992-йили истанбулда чақирилған шәрқий түркистан миллий қурултийиниң ечилишиға саһипханлиқ қилғанлиқини билдүрди.

Долқун әйса әпәнди мәрһумниң һаят вақтида уйғур яшлирини алий мәктәпләрдә оқутушқа алаһидә әһмийәт бәргәнликини, шәхсән өзиниң 1990-йилларда дәсләп кәлгинидә мәрһумниң уни түркийәдики алий мәктәпкә орунлаштуруп оқутқанлиқини тәкитләп өтти.

Мәрһум мәһмәт риза бекинниң оғли илтәр бәкин әпәнди сөз қилип, алди билән дадисиниң һаяти вә иш-излирини әсләп өтти. Мәрһум дадисиниң түркийәдә уйғур оқуғучиларни йетиштурушкә алаһидә әһмийәт бәргәнликини билдүрди.

Илтәр бекин әпәнди уйғурларниң һазирқи әһвали тоғрисидиму пикир баян қилип, мундақ деди: "америка, канада вә голланидийә қатарлиқ үч дөләт хитайниң шәрқий түркистанда елип бериватқан бесим вә зулумлирини ‹ирқий қирғинчилиқ' вә ‹инсанийәткә қарши җинайәт' дәп тонуди. Мән ғәрб әллиридә техиму көп дөләтләрниң буни қобул қилидиғанлиқиға ишинимән. Түркийәму бу мәсилидә чоқум бир қәдәм бесиши керәк. Түркийә шәрқий түркистан мәсилисигә әң башта игә чиқиши керәк. Биз түркийәниң хитайниң бу қилмишлирини ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп қобул қилишини күтиватимиз. Шәхсән мән вақитниң өтүп кетиватқанлиқидин әндишә қиливатимән."

Мәрһум мәһмәт риза бәкин билән узун йил биргә хизмәт қилған шәрқий түркситан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут гөктүрк әпәнди мәрһумниң һаяти вә иш-излири тоғрисида тохтилип, мәрһумниң һаят вақтида уйғур яшлириниң түркийәдә оқуп йетишип чиқиши үчүн көп тиришчанлиқ көрсәткәнликини тәкитләп өтти.

Һамут гөктүрк әпәнди мәрһумниң түркийә армийәсидә көрсәткән хизмәтлиридики шан-шәрипи вә йоқири абройини шәрқий түркистан хәлқиниң пайдиси үчүн ишләткәнликини билдүрди.

Һамут гөктүрк әпәнди мәрһумниң һаяти тоғрисида тохтилип, мундақ деди: "мәрһум мәһмәт риза бекин түркийәдә һәрбий саһәдә оқуп йетишкән вә генираллиқ унвани алған уйғур шәхстур. У 1938-йилидин 1977-йилиғичә һаятиниң 39 йилини түркийә армисийидә, 1977-йилидин 1988-йилиғичә болған 11 йиллиқ һаятини түркийәниң дөләт ишлири үчүн хизмәт қилип өткүзгән иди. 1986-Йилдин кейин таки һаятиниң ахириғичә у түркийәдики шәрқий түркистан вәхпигә мәсул болуп, вәтини вә хәлқи үчүн хизмәт қилған бир инсан иди."

Пәрһат муһәммиди мундақ деди: "мәрһум генирал мәһмәт риза бекин чәт әлдә оқуп йетишип чиққан вә түркийә армийәсиидә хизмәт қилған бирдин бир генералимиз иди. Мәрһум 1925-йили хотән шәһиридә туғулған, 1933-йилидики хотән һөкүмитиниң әмири мәрһум муһәммәдимин буғраниң қейининиси иди. 1934-Йили шәрқий түркистан җумһурийити йиқилған вақитта 9 яшқа киргән мәһмәт риза бекин қейниакиси, миллий инқилабчимиз муһәммәдимин буғра билән биллә афғанистанға қечип чиқип, кабул шәһиригә орунлашқан. 1938-Йили мәһмәт риза бекин муһәммәдимин буғраниң тәшәббуси вә түркийниң афғанистанда турушлуқ баш әлчиси мәмдуһ шәвкәт әсәндалниң ярдими билән түркийәгә келип, түркийә малтәпә әскәрлик оттура мәктипидә оқуған. 1944-Йили әскәрлик оттура мәктәпни пүттүрүп, 1944-йилидин 1948-йилғичә түркийә қоруқлуқ армийәси топчилар қисмида оқуған. Оқуш пүттүргәндин кейин, йәни 1948-йили түркийә армийәсидә рәсми һәрбий офитсер болуп хизмәт қилишқа башлиған. 1950-Йили корийә уруши йүз бәргәндә, б д т һәрбий қисимлири тәркибидики 1-түрк полкиниң зәмбирәкчиләр баталийониниң қумандани болуп коммунист хитай вә шималий корийәгә қарши урушқа қатнашқан. Урушта хизмәт көрситип, баһадирлиқ шәрипигә еришкән. Корийә урушидин қәһриманлиқ унвани билән қайтқан мәһмәт риза бекин түркийә армийәсидә генерал вә һәрбий мәслиһәтчи болуп түрлүк җайларда хизмәт қилған. 1973-Йили генерал маюрлуқ унваниға еришкән. 1977-Йили һәрбийликтин дәм елишқа чиққан. 1986-Йили истанбулда қурулған шәрқий түркистан вәхпиниң рәислик вәзиписини үстигә елип, миллий дәвайимизниң түркийәдики тәсирини йоқири көтүргән."

Мәрһум генерал мәһмәт риза бекин 2010-йили 2-айниң 16-күни кесәллик сәвәби билән 85 йешида әнқәрдә вапат болған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт