Меһриайниң сәпири

Мухбиримиз нуриман
2021.06.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Меһриайниң сәпири Меһриай әркин үчүн адаләт тәләп қилиш паалийитидә ишлитилгән сүрәтләр. 2021-Йили июн.
RFA/Abduweli Ayup

“мән өлүп кәтсәм, әгәр қәбрәм болса бир дәстә қизил чоғлуқ қәбрәмниң бәлгиси болсун” дегән җүмлә көпинчимизгә натонуш болмиса керәк. Бу, меһриай әркин исимлик қизниң японийәдин қәшқәргә қайтип из-дерәксиз ғайиб болған дадисини издәш сәпиригә чиқиштин бурун достлириға әвәткән ахирқи учури.

Меһриай әркин 2017-йили японийә токйо университетида өсүмлүкләр биологийәси кәспи бойичә магистир аспирантлиқни пүттүргән вә йәнә докторлуқта оқушқа тәйярлиқ қиливатқаникән. Лекин у, 2017-йили 9-айларда дадисиниң лагерға илип кетилгәнлик хәвирини тапшуруп алиду. Шуниңдин кейин меһриайниң һаяти астин-үстүн болушқа башлайду. Меһриайниң қәшқәргә қайтип келиши һәққидә аписиниң вә сақчиларниң бесимлири күнсери артиду. 2019-Йилиниң башлирида дадисиниң лагердин башқа бир йәргә елип кетилгәнлики вә шуниңдин кейин из-дерики болмиғанлиқи һәққидә хәвәрни тапшуруп алғандин кейин, меһриайниң дада һәсрити күнсери улғийип бариду вә ахири қайтишни қарар қилиду.

Меһриайниң японийәдики йеқин дости таңнур меһриайниң японийәдики барлиқ хушаллиқлири вә һәсритигә җөр болған болсиму, әмма меһриайниң ахирқи қетимлиқ сәпиридин хәвәрсиз қалған. Таңнур ханим зияритимизни қобул қилип меһриайниң қәшқәргә қайтишниң алди-кәйнидики әһвалларни биз билән ортақлашти. У мундақ деди: “меһриай айродромға чиқип болуп маңа учур қилипту, у учурда ‛мән өлүп кәтсәм, ‍әгәр қәбрәм болса бир дәстә қизил чоғлуқ қәбрәмниң бәлгиси болсун‚ дәп язди”.

Mehray-Imin.jpg

Шуниң билән меһриай әркин 2019-йили 18-июн хитайға қайтқан. 2020-Йили 20-декабирда меһриай әркинниң қәшқәр янбулақ қамақханисида җан үзгәнлики радийомиз тәрипидин дәлилләнди. 2019-Йили июндин 2020-йили декабирғичә меһриайниң қандақ әһвалға дучар болғанлиқи һәққидә һазирғичә ениқ мәлуматқа еришәлмидуқ.

Меһриай әркинниң норвегийәдә турушлуқ тағиси, паалийәтчи абдувәли аюп җийән қизи меһриайниң өлүм хәвирини аңлиған вақиттики азабини мундақ баян қилди: “мән паалийитимни тохтатмай немигә ериштим?”

Меһриай әркинниң вапат болғанлиқ хәвири иҗтимаий таратқуларда тарқилишқа башлиғандин кейин явропа парламентиниң әзаси рафаил гилукисмән, явропа уйғур институтиниң мәсули дилнур рәйһан ханим қатарлиқлар башчилиқида иҗтимаий таратқуларда миһриай әркингә адаләт тәләп қилиш долқуни көтүрүлгән.

Иҗтимаий таратқуларда бу паалийәткә қатнашқанлар бир қолида бир дәстә чоғлуқ яки қизил гүл, йәнә бир қолида меһриай әркинниң сөзи чүшүрүлгән рәсимни көтүрүш арқилиқ, хитай тәрәп изчил рәт қилип келиватқан лагерларда кишиләрниң өлүватқанлиқини вә у кишиләргә адаләт тәләп қилидиғанлиқини ипадилигән.

“японийә уйғур җәмийити” ниң муавин башлиқи әхмәтҗан летип әпәнди миһриай әркин һәққидә японийә парламентида гуваһлиқ бәргән. японийә парламент әзаси матсубара әпәндимму парламентта қилған сөзидә: “токйо университетида оқуған меһриай дегән уйғур қиз хитайға мәҗбурий қайтқандин кейин лагерда өлүп кәткән” дәп меһриайниң вәқәсини японийә һөкүмитигә вә хәлқигә билдүргән.

Биз меһриай оқуған токйо университетиниң чәтәллик аспирант оқуғучилар бөлүми билән алақиләштуқ. Улардин өзлиридә магистир аспирантлиқ унваниға еришкән меһриай әркинниң хитайниң лагерида җан үзгәнлики һәққидики инкасини соридуқ. Улар: “биз силәргә бу һәқтики инкасимизни билдүрүп елхәт йоллаймиз” дегән болсиму, лекин меһриай әркин һәққидә һечқандақ ипадә билдүрмиди.

Меһриай әркинниң татлиқ күлүп турған рәсими иҗтимаий таратқуларда кәң тарқалғандин кейин бу яш қизниң ким икәнлики, немә үчүн өлүп кәткәнлики һәққидә нурғун соаллар соралған. Биз меһриай әркин һәққидә тәпсилийрәк мәлуматқа еришиш үчүн меһриай тунҗи қетим японийәгә кәлгәндә бир мәзгил биллә турған рәйһан ханим вә меһриай японийәдики ахирқи күнлиридә һәмраһ болған йәнә бир ханимни меһриай һәққидә сөзләп беришкә тәклип қилдуқ.

Улар меһриайниң нәқәдәр тиришчан, ақ коңул, меһри иссиқ қиз икәнликини, оқутқучилиқ кәспигә болған оттәк қизғинлиқини вә йәнә меһриайни қайтип кетиштин тосуп қалалмиғанлиқиға болған пушайманлирини аңлатти.

Рәйһан ханим хитайниң мушундақ уйғурлуқни җандин әзиз көргән яшларни нишан қилғанлиқини, шуңлашқа һечкимгә қилчилик зийини тәгмәйдиған кичик қизниму бош қоювәтмигәнликини тәкитләп өтти.

Ахирида абдувәли аюп әпәнди меһриайға охшаш ата-аниси лагерларға, түрмиләргә соланған, йүрики пучиланған яшларға мундақ хитаб қилди: “яшларниң ата-анисиға зулум қилған хитайға қарши актип қарши чиқишини, пассип турувалмаслиқини тәвсийә қилимән. Пассип мудапиә һечкимни қоғдап қалалмайду.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт