Méhri'ayning sepiri

Muxbirimiz nur'iman
2021-06-18
Share
Méhri'ayning sepiri Méhri'ay erkin üchün adalet telep qilish pa'aliyitide ishlitilgen süretler. 2021-Yili iyun.
RFA/Abduweli Ayup

"Men ölüp ketsem, eger qebrem bolsa bir deste qizil choghluq qebremning belgisi bolsun" dégen jümle köpinchimizge natonush bolmisa kérek. Bu, méhri'ay erkin isimlik qizning yaponiyedin qeshqerge qaytip iz-déreksiz ghayib bolghan dadisini izdesh sepirige chiqishtin burun dostlirigha ewetken axirqi uchuri.

Méhri'ay erkin 2017-yili yaponiye tokyo uniwérsitétida ösümlükler bi'ologiyesi kespi boyiche magistir aspirantliqni püttürgen we yene doktorluqta oqushqa teyyarliq qiliwatqaniken. Lékin u, 2017-yili 9-aylarda dadisining lagérgha ilip kétilgenlik xewirini tapshurup alidu. Shuningdin kéyin méhri'ayning hayati astin-üstün bolushqa bashlaydu. Méhri'ayning qeshqerge qaytip kélishi heqqide apisining we saqchilarning bésimliri künséri artidu. 2019-Yilining bashlirida dadisining lagérdin bashqa bir yerge élip kétilgenliki we shuningdin kéyin iz-dériki bolmighanliqi heqqide xewerni tapshurup alghandin kéyin, méhri'ayning dada hesriti künséri ulghiyip baridu we axiri qaytishni qarar qilidu.

Méhri'ayning yaponiyediki yéqin dosti tangnur méhri'ayning yaponiyediki barliq xushalliqliri we hesritige jör bolghan bolsimu, emma méhri'ayning axirqi qétimliq sepiridin xewersiz qalghan. Tangnur xanim ziyaritimizni qobul qilip méhri'ayning qeshqerge qaytishning aldi-keynidiki ehwallarni biz bilen ortaqlashti. U mundaq dédi: "Méhri'ay ayrodromgha chiqip bolup manga uchur qiliptu, u uchurda 'men ölüp ketsem, ‍eger qebrem bolsa bir deste qizil choghluq qebremning belgisi bolsun' dep yazdi".

Mehray-Imin.jpg

Shuning bilen méhri'ay erkin 2019-yili 18-iyun xitaygha qaytqan. 2020-Yili 20-dékabirda méhri'ay erkinning qeshqer yanbulaq qamaqxanisida jan üzgenliki radiyomiz teripidin delillendi. 2019-Yili iyundin 2020-yili dékabirghiche méhri'ayning qandaq ehwalgha duchar bolghanliqi heqqide hazirghiche éniq melumatqa érishelmiduq.

Méhri'ay erkinning norwégiyede turushluq taghisi, pa'aliyetchi abduweli ayup jiyen qizi méhri'ayning ölüm xewirini anglighan waqittiki azabini mundaq bayan qildi: "Men pa'aliyitimni toxtatmay némige érishtim?"

Méhri'ay erkinning wapat bolghanliq xewiri ijtima'iy taratqularda tarqilishqa bashlighandin kéyin yawropa parlaméntining ezasi rafa'il gilukismen, yawropa Uyghur institutining mes'uli dilnur reyhan xanim qatarliqlar bashchiliqida ijtima'iy taratqularda mihri'ay erkin'ge adalet telep qilish dolquni kötürülgen.

Ijtima'iy taratqularda bu pa'aliyetke qatnashqanlar bir qolida bir deste choghluq yaki qizil gül, yene bir qolida méhri'ay erkinning sözi chüshürülgen resimni kötürüsh arqiliq, xitay terep izchil ret qilip kéliwatqan lagérlarda kishilerning ölüwatqanliqini we u kishilerge adalet telep qilidighanliqini ipadiligen.

"Yaponiye Uyghur jem'iyiti" ning mu'awin bashliqi exmetjan létip ependi mihri'ay erkin heqqide yaponiye parlaméntida guwahliq bergen. Yaponiye parlamént ezasi matsubara ependimmu parlaméntta qilghan sözide: "Tokyo uniwérsitétida oqughan méhri'ay dégen Uyghur qiz xitaygha mejburiy qaytqandin kéyin lagérda ölüp ketken" dep méhri'ayning weqesini yaponiye hökümitige we xelqige bildürgen.

Biz méhri'ay oqughan tokyo uniwérsitétining chet'ellik aspirant oqughuchilar bölümi bilen alaqileshtuq. Ulardin özliride magistir aspirantliq unwanigha érishken méhri'ay erkinning xitayning lagérida jan üzgenliki heqqidiki inkasini soriduq. Ular: "Biz silerge bu heqtiki inkasimizni bildürüp élxet yollaymiz" dégen bolsimu, lékin méhri'ay erkin heqqide héchqandaq ipade bildürmidi.

Méhri'ay erkinning tatliq külüp turghan resimi ijtima'iy taratqularda keng tarqalghandin kéyin bu yash qizning kim ikenliki, néme üchün ölüp ketkenliki heqqide nurghun so'allar soralghan. Biz méhri'ay erkin heqqide tepsiliyrek melumatqa érishish üchün méhri'ay tunji qétim yaponiyege kelgende bir mezgil bille turghan reyhan xanim we méhri'ay yaponiyediki axirqi künliride hemrah bolghan yene bir xanimni méhri'ay heqqide sözlep bérishke teklip qilduq.

Ular méhri'ayning neqeder tirishchan, aq kongul, méhri issiq qiz ikenlikini, oqutquchiliq kespige bolghan ottek qizghinliqini we yene méhri'ayni qaytip kétishtin tosup qalalmighanliqigha bolghan pushaymanlirini anglatti.

Reyhan xanim xitayning mushundaq Uyghurluqni jandin eziz körgen yashlarni nishan qilghanliqini, shunglashqa héchkimge qilchilik ziyini tegmeydighan kichik qiznimu bosh qoyuwetmigenlikini tekitlep ötti.

Axirida abduweli ayup ependi méhri'aygha oxshash ata-anisi lagérlargha, türmilerge solan'ghan, yüriki puchilan'ghan yashlargha mundaq xitab qildi: "Yashlarning ata-anisigha zulum qilghan xitaygha qarshi aktip qarshi chiqishini, passip turuwalmasliqini tewsiye qilimen. Passip mudapi'e héchkimni qoghdap qalalmaydu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet