Америка дөләт мәҗлисидә уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк темисида гуваһлиқ бериш йиғини ечилди

Мухбиримиз әзиз
2020-03-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка дөләт мәҗлисидә уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң давам қилиш әһвали һәмдә униң америка базири билән болған мунасивити тоғрисида ечилған мәхсус гуваһлиқ бериш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 11-март, вашингтон.
Америка дөләт мәҗлисидә уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң давам қилиш әһвали һәмдә униң америка базири билән болған мунасивити тоғрисида ечилған мәхсус гуваһлиқ бериш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 11-март, вашингтон.
RFA/Eziz

Уйғур дияридики лагерлар дуняға көпләп мәлум болуватқанда буниңдинму қәбиһ болған «заманиви қуллар әмгики» ниң омумлишиватқанлиқи, болупму хитайдики әң чоң пахта базиси болған уйғур дияриниң өз нөвитидә бу хилдики мәҗбурий әмгәкниң мәнбәси болушқа йүзлиниватқанлиқи һәр саһә кишилириниң вә һөкүмәтлириниң җиддий диққитини қозғашқа башлиди. Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики хитай ишлири иҗраийә комитети мушу мәсилә һәққидә америка һөкүмитигә вә һәрқайси тәрәпләргә әтраплиқ мәлумат бериш үчүн 11-март күни дөләт мәҗлисидә мәхсус гуваһлиқ бериш йиғини өткүзди.

Алди билән хитай ишлири иҗраийә комитетиниң рәислиридин җим мәкговерин сөз алди. У 2020-йиллиқ йеңи доклат сүпитидә уйғурлар дияридики мәҗбурий әмгәккә беғишланған доклатниң бүгүн елан қилинғанлиқини җакарлиди. Шуниңдәк хитай һөкүмитиниң өткән бирнәччә йил мабәйнидә икки милйонға йеқин уйғурни лагерларға қамап болғанлиқини, әмдиликтә уларниң хитай һөкүмити иҗра қиливатқан мәҗбурий әмгәкниң обйектиға айлинип қеливатқанлиқини, таҗсиман вируси тарқалғандин буян униң лагерлардики тутқунларниң әһвалиға наһайити зор бир қабаһәт сүпитидә сайә ташлаватқанлиқини тәкитләп, хитай һөкүмитиниң нөвәттә уйғурларға қиливатқанлирини «сепи өзидин инсанийәткә қарши җинайәттур,» дәп көрсәтти.

Шу қатарда хитай ишлири иҗраийә комитетиниң рәислиридин кеңәш палата әзаси марко рубийому сөз алди. У нуқтилиқ қилип нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қиливатқан вәһшиянә муамилисигә бир қисим америка ширкәтлириниң билип-билмигән һалда шерик болуп қеливатқанлиқини, америка базарлиридики көплигән истемал буюмлири, җүмлидин байрамлиқ совғатларниң уйғурларни асас қилған мәҗбурий әмгәкниң бәдилигә барлиққа келиватқанлиқини, шу сәвәбтин нөвәттики «уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкни чәкләш қанун лайиһәси» ниң бәкму муһим болуватқанлиқини, уйғур диярида ишләпчиқирилған барлиқ мәһсулатларни мушу хилдики мәҗбурий әмгәккә четишлиқ, дәп қарашниң хата болмайдиғанлиқини, хитай компартийәси иҗра қиливатқан бу хилдики мәҗбурий әмгәкниң әмәлийәттә дунядики әң зор көләмлик кишилик һәқләрни аяқ-асти қилиш икәнликини, бу ишларниң 2020-йилида изчил давам қиливатқанлиқини сөзләп өтти.

Америка авам вә кеңәш палаталириниң башқа әзалиридин кристофер симит, җеф мерклей, җеннефер векистон, там сувази қатарлиқларму айрим-айрим сөз елип, уйғурларниң һазирқи вәзийити һәмдә буниң давами болған мәҗбурий әмгәкниң омумлишиши, америка һөкүмитиниң бу мәсилигә җиддий муамилә қилмиса өзлириниң бу хил җинайәткә шерик болуп қелиш еһтималлиқи барлиқи дегәнләр һәққидә сөз қилди.

Бүгүнки гуваһлиқ бериш йиғинида сөз қилғучиларниң бири «әмгәкчиләр һәқлири бирлики» ниң иҗраийә рәиси скот нова иди. Униң пикричә, нөвәттә көплигән испатлар билән мәлум болуватқан уйғурларниң мәҗбурий әмгәккә селиниши маһийәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларни контрол қилиштики йәнә бир хил йеңичә усули һесаблинидикән. Буниң билән уларниң уйғурларни толуқ контрол қилиши мислисиз дәриҗидә әмәлгә ашқан. Болупму хитайдики пахта записиниң 80 пирсәнтини тәшкил қилидиған уйғур диярида барлиқ тоқумичилиқ әмгики мушу хилдики мәҗбурий әмгәккә четилидикән. Хитайдин америкаға експорт қилиниватқан һәрқандақ пахта тоқумичилиқ мәһсулатиниң муәййән бир қисми дәл мушу хил мәҗбурий әмгәкниң мәһсули икән.

Бүгүнки гуваһлиқ бериш йиғинида гуваһлиқ бәргән йәнә бир шаһит америкадики уйғур һәрикити тәшкилатиниң рәиси рошән аббас иди. У өз кәчүрмишлиригә бирләштүргән һалда хитай компартийәсиниң уйғурларни қирғин қилиш биләнла болди қилмай, йәнә уларни һөкүмәтниң бир қоллуқ орунлаштуруши билән һәрқайси җайларда мәҗбурий әмгәккә селиватқанлиқини, буниң болса маһийәттә уйғурларни пүткүл милләт бойичә йоқ қилишқа актип хизмәт қиливатқанлиқини, техиму муһими дунядики бир қисим даңлиқ ширкәтләрниң мушу хилдики мәҗбурий әмгәк содисиға билип-билмигән һалда шерик болуп қеливатқанлиқини көрситип буни қәтий чәкләшниң бәкму тәхирсиз сәвийәгә берип қалғанлиқини, чүнки бу ишларға һазирқи күндә һәммәйләнниң ортақ җавабкар икәнликини тәкитлиди.

Гуваһлиқ бериш йиғинида йәнә «адил әмгәкчиләр җәмийити» ниң рәиси шеллий хан, «баравәрлик мәркизи» ниң қануний вәкили җефрий вогт қатарлиқларму сөз елип, уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң көлими, униң америка истемалчилири билән болған мунасивити шундақла америка һөкүмитиниң бу мәсилигә җиддий муамилә қилмиса лагердинму еғир мәсилиниң оттуриға чиқиш еһтималлиқи қатарлиқ темилар бойичә сөз қилди. Гуваһлиқ бериштин кейин йиғин иштиракчилири улардин мунасивәтлик мәсилиләр бойичә көплигән соалларни сориди.

Йиғин ахирида «әмгәкчиләр һәқлири бирлики» ниң рәиси скот нова айрим зияритимизни қобул қилди. У бу хил мәҗбурий әмгәкниң америка базири вә уйғурлар үчүн немидин дерәк бериши һәққидики соалимизға қарита мундақ деди: «мәҗбурий әмгәк әслидинла хата болған бир қилмиш. Шуниң үчүн у әхлақ нуқтисидин салмақлиқ мәсилиләрниң бири болуп қеливатиду. Бу нуқтиға мениңчә, америкадики һәрқандақ бир истемалчи қарши пикирдә әмәс, дәп қараймән. Йәнә бир җәһәттин алғанда бу қанунға хилап бир қилмиш, шундақла җинайәт шәкилләндүридиған җинайи ишлар қилмиши вә пуқравий қанун чәкләватқан бир қилмиш. Бизниң қанунлиримиз бу хилдики мәҗбурий әмгәк билән бағлинишлиқ болған һәрқандақ мәһсулатниң америка туприқиға киришигә қарши туриду. Қарайдиған болсақ, америка базарлиридики кийим-кечәкләрниң көп қисми хитайдин импорт қилинған. Бу малларниң муәййән бир қисми болса шинҗаңдики уйғурларниң мәҗбурий әмгики бәдилигә пүтүп чиққан. Шуңа бу қилмишниң өзи қанунға хилап. Әгәр бу һал давам қиливәрсә шинҗаңдики уйғурлар үчүн бәкму зор бир хәтәрдин дерәк бериду. Йәнә бир яқтин хитай һөкүмити һазир бу қилмишларни бойниға алмиса бу хил ишләпчиқириш шинҗаңда техиму кеңийиду»

Гуваһлиқ бериш йиғинида гуваһлиқ бәргән уйғур паалийәтчи рошән аббасму айрим зияритимизни қобул қилип, мәҗбурий әмгәк давам қиливатқан әһвалда хитай маллирини байқут қилишни кеңәйтиш лазимлиқини тәкитлиди.

Мәлум болушичә, бу қетимқи йиғинниң хатириси америка һөкүмитигә йоллинидиған болуп, йеқинда муһакимә қилинидиған «уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишни чәкләш қанун лайиһиси» ниң мақуллинишиға қулайлиқ шараитларни яритиши үмид қилинмақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт