Amérika dölet mejliside Uyghur diyaridiki mejburiy emgek témisida guwahliq bérish yighini échildi

Muxbirimiz eziz
2020-03-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika dölet mejliside Uyghur diyaridiki mejburiy emgekning dawam qilish ehwali hemde uning amérika baziri bilen bolghan munasiwiti toghrisida échilghan mexsus guwahliq bérish yighinidin körünüsh. 2020-Yili 11-mart, washin'gton.
Amérika dölet mejliside Uyghur diyaridiki mejburiy emgekning dawam qilish ehwali hemde uning amérika baziri bilen bolghan munasiwiti toghrisida échilghan mexsus guwahliq bérish yighinidin körünüsh. 2020-Yili 11-mart, washin'gton.
RFA/Eziz

Uyghur diyaridiki lagérlar dunyagha köplep melum boluwatqanda buningdinmu qebih bolghan "Zamaniwi qullar emgiki" ning omumlishiwatqanliqi, bolupmu xitaydiki eng chong paxta bazisi bolghan Uyghur diyarining öz nöwitide bu xildiki mejburiy emgekning menbesi bolushqa yüzliniwatqanliqi her sahe kishilirining we hökümetlirining jiddiy diqqitini qozghashqa bashlidi. Amérika dölet mejlisi qarmiqidiki xitay ishliri ijra'iye komitéti mushu mesile heqqide amérika hökümitige we herqaysi tereplerge etrapliq melumat bérish üchün 11-mart küni dölet mejliside mexsus guwahliq bérish yighini ötküzdi.

Aldi bilen xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliridin jim mekgowérin söz aldi. U 2020-yilliq yéngi doklat süpitide Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgekke béghishlan'ghan doklatning bügün élan qilin'ghanliqini jakarlidi. Shuningdek xitay hökümitining ötken birnechche yil mabeynide ikki milyon'gha yéqin Uyghurni lagérlargha qamap bolghanliqini, emdilikte ularning xitay hökümiti ijra qiliwatqan mejburiy emgekning obyéktigha aylinip qéliwatqanliqini, tajsiman wirusi tarqalghandin buyan uning lagérlardiki tutqunlarning ehwaligha nahayiti zor bir qabahet süpitide saye tashlawatqanliqini tekitlep, xitay hökümitining nöwette Uyghurlargha qiliwatqanlirini "Sépi özidin insaniyetke qarshi jinayettur," dep körsetti.

Shu qatarda xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliridin kéngesh palata ezasi marko rubiyomu söz aldi. U nuqtiliq qilip nöwette xitay hökümitining Uyghurlargha qiliwatqan wehshiyane mu'amilisige bir qisim amérika shirketlirining bilip-bilmigen halda shérik bolup qéliwatqanliqini, amérika bazarliridiki köpligen istémal buyumliri, jümlidin bayramliq sowghatlarning Uyghurlarni asas qilghan mejburiy emgekning bedilige barliqqa kéliwatqanliqini, shu sewebtin nöwettiki "Uyghur diyaridiki mejburiy emgekni cheklesh qanun layihesi" ning bekmu muhim boluwatqanliqini, Uyghur diyarida ishlepchiqirilghan barliq mehsulatlarni mushu xildiki mejburiy emgekke chétishliq, dep qarashning xata bolmaydighanliqini, xitay kompartiyesi ijra qiliwatqan bu xildiki mejburiy emgekning emeliyette dunyadiki eng zor kölemlik kishilik heqlerni ayaq-asti qilish ikenlikini, bu ishlarning 2020-yilida izchil dawam qiliwatqanliqini sözlep ötti.

Amérika awam we kéngesh palatalirining bashqa ezaliridin kristofér simit, jéf mérkléy, jénnéfér wékiston, tam suwazi qatarliqlarmu ayrim-ayrim söz élip, Uyghurlarning hazirqi weziyiti hemde buning dawami bolghan mejburiy emgekning omumlishishi, amérika hökümitining bu mesilige jiddiy mu'amile qilmisa özlirining bu xil jinayetke shérik bolup qélish éhtimalliqi barliqi dégenler heqqide söz qildi.

Bügünki guwahliq bérish yighinida söz qilghuchilarning biri "Emgekchiler heqliri birliki" ning ijra'iye re'isi skot nowa idi. Uning pikriche, nöwette köpligen ispatlar bilen melum boluwatqan Uyghurlarning mejburiy emgekke sélinishi mahiyette xitay hökümitining Uyghurlarni kontrol qilishtiki yene bir xil yéngiche usuli hésablinidiken. Buning bilen ularning Uyghurlarni toluq kontrol qilishi mislisiz derijide emelge ashqan. Bolupmu xitaydiki paxta zapisining 80 pirsentini teshkil qilidighan Uyghur diyarida barliq toqumichiliq emgiki mushu xildiki mejburiy emgekke chétilidiken. Xitaydin amérikagha éksport qiliniwatqan herqandaq paxta toqumichiliq mehsulatining mu'eyyen bir qismi del mushu xil mejburiy emgekning mehsuli iken.

Bügünki guwahliq bérish yighinida guwahliq bergen yene bir shahit amérikadiki Uyghur herikiti teshkilatining re'isi roshen abbas idi. U öz kechürmishlirige birleshtürgen halda xitay kompartiyesining Uyghurlarni qirghin qilish bilenla boldi qilmay, yene ularni hökümetning bir qolluq orunlashturushi bilen herqaysi jaylarda mejburiy emgekke séliwatqanliqini, buning bolsa mahiyette Uyghurlarni pütkül millet boyiche yoq qilishqa aktip xizmet qiliwatqanliqini, téximu muhimi dunyadiki bir qisim dangliq shirketlerning mushu xildiki mejburiy emgek sodisigha bilip-bilmigen halda shérik bolup qéliwatqanliqini körsitip buni qet'iy chekleshning bekmu texirsiz sewiyege bérip qalghanliqini, chünki bu ishlargha hazirqi künde hemmeylenning ortaq jawabkar ikenlikini tekitlidi.

Guwahliq bérish yighinida yene "Adil emgekchiler jem'iyiti" ning re'isi shélliy xan, "Barawerlik merkizi" ning qanuniy wekili jéfriy wogt qatarliqlarmu söz élip, Uyghur diyaridiki mejburiy emgekning kölimi, uning amérika istémalchiliri bilen bolghan munasiwiti shundaqla amérika hökümitining bu mesilige jiddiy mu'amile qilmisa lagérdinmu éghir mesilining otturigha chiqish éhtimalliqi qatarliq témilar boyiche söz qildi. Guwahliq bérishtin kéyin yighin ishtirakchiliri ulardin munasiwetlik mesililer boyiche köpligen so'allarni soridi.

Yighin axirida "Emgekchiler heqliri birliki" ning re'isi skot nowa ayrim ziyaritimizni qobul qildi. U bu xil mejburiy emgekning amérika baziri we Uyghurlar üchün némidin dérek bérishi heqqidiki so'alimizgha qarita mundaq dédi: "Mejburiy emgek eslidinla xata bolghan bir qilmish. Shuning üchün u exlaq nuqtisidin salmaqliq mesililerning biri bolup qéliwatidu. Bu nuqtigha méningche, amérikadiki herqandaq bir istémalchi qarshi pikirde emes, dep qaraymen. Yene bir jehettin alghanda bu qanun'gha xilap bir qilmish, shundaqla jinayet shekillendüridighan jinayi ishlar qilmishi we puqrawiy qanun cheklewatqan bir qilmish. Bizning qanunlirimiz bu xildiki mejburiy emgek bilen baghlinishliq bolghan herqandaq mehsulatning amérika tupriqigha kirishige qarshi turidu. Qaraydighan bolsaq, amérika bazarliridiki kiyim-kécheklerning köp qismi xitaydin import qilin'ghan. Bu mallarning mu'eyyen bir qismi bolsa shinjangdiki Uyghurlarning mejburiy emgiki bedilige pütüp chiqqan. Shunga bu qilmishning özi qanun'gha xilap. Eger bu hal dawam qiliwerse shinjangdiki Uyghurlar üchün bekmu zor bir xeterdin dérek béridu. Yene bir yaqtin xitay hökümiti hazir bu qilmishlarni boynigha almisa bu xil ishlepchiqirish shinjangda téximu kéngiyidu"

Guwahliq bérish yighinida guwahliq bergen Uyghur pa'aliyetchi roshen abbasmu ayrim ziyaritimizni qobul qilip, mejburiy emgek dawam qiliwatqan ehwalda xitay mallirini bayqut qilishni kéngeytish lazimliqini tekitlidi.

Melum bolushiche, bu qétimqi yighinning xatirisi amérika hökümitige yollinidighan bolup, yéqinda muhakime qilinidighan "Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishni cheklesh qanun layihisi" ning maqullinishigha qulayliq shara'itlarni yaritishi ümid qilinmaqta iken.

Toluq bet