Хәлқара олимпик комитети билән болған уйғур қул әмгики мәһсулатлирини ишләтмәслик тоғрисидики сөһбәт мәғлуп болған

Мухбиримиз әркин
2022-01-04
Share
Хәлқара олимпик комитети билән болған уйғур қул әмгики мәһсулатлирини ишләтмәслик тоғрисидики сөһбәт мәғлуп болған Үрүмчи билән турпанниң арилиқиға селинған чоң типтики “тәрбийиләш лагери” ниң бир яндин көрүнүши. 2021-Йили 23-апрел, даванчиң.
AP

Буниңдин 8 ай илгири дунядики 300 дин артуқ тәшкилаттин тәшкил тапқан уйғур мәҗбурий әмгикигә хатимә бериш хәлқаралиқ бирләшмиси хәлқара олимпик комитети билән сөһбәт башлиған. Улар хәлқара олимпик комитетиниң бейҗиң қишлиқ олимпикидин пайдилинип уйғурларниң вәзийитини яхшилашқа һәрикәт қилиши, болупму уйғур мәҗбурий әмгики мәһсулатлирини ишләтмәсликкә капаләтлик қилишини тәләп қилғаниди. Бирақ паалийәтчиләрниң 4-январ ашкарилишичә, уларниң хәлқара олимпик комитети билән елип барған сөһбити мәғлуп болған.

Хәлқара олимпик комитети сөһбәтни 8 ‍ай арқиға сөрәп бейҗиң қишлиқ ‍олимпикиға бир айдәк вақит қалғанда улар билән болған диалогни тохтатқанлиқини билдүргән. Нөвәттә, паалийәтчиләр хәлқара олимпик комитети әмәлдарлирини 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпикидики һәрқандақ бир мәһсулатниң уйғур мәҗбурий әмгикидә ишләпчиқирилған яки чиқирилмиғанлиқини тәкшүрүшни халимаслиқ билән әйиблимәктә.

Уларниң ейтишичә, олимпик комитетидикиләр ахирқи қетим улар билән көрүшүшни қобул қилған болсиму, бирақ буниңға алдинқи шәрт қоюп, сөһбәт мәзмунини мәхпий тутушни, сөһбәттә пәқәт уларниңла пикирини аңлайдиғанлиқи, ‍өзлириниң пикир билдүрмәйдиғанлиқини ейтқан.

Бирақ сөһбәт гурпписидикиләр олимпик әмәлдарлириниң бу шәртлирини қобул қилишни рәт қилған. Буниң билән хәлқара олимпик комитети өткән айниң ахири уйғур мәҗбурий әмгикигә хатимә бериш хәлқаралиқ бирләшмиси билән болған диалогини тохтатқан.

Паалийәтчиләрниң радийомизға ашкарилишичә, хәлқара олимпик комитетиниң кишилик һоқуқ әмәлдари магали мортович уларға әвәткән елхәттә, уларниң тәшкилати билән хәлқара олимпик комитетиниң “көләм, җәрян вә мәхпийәтликни ‍өз ичигә алған мәсилиләргә тутқан позитсийәсидики пәрқләр түпәйли бу қетим диалог елип баралмайдиғанлиқи” ни ейтқан.

Кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң хәлқара олимпик комитети билән болған диалогиниң баш сөһбәт вәкили, америка ташқи ишлар министирлиқиниң демократийә, кишилик һоқуқ вә әмгәк ишлириға мәсул сабиқ муавин ярдәмчи министири бәннет фремәнниң ейтишичә, хәлқара олимпик комитетиниң қарари әпсуслинарлиқ қарисиму, бирақ һәйран қаларлиқ, дәп қаримайдикән.

Бәннет фремән 4-январ бу һәқтики зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “биз буни әпсуслинарлиқ, дәп қараймиз. Бизниңчә улар әпсуслинарлиқ қарар бәрди. Биз баштин башлапла әмгәк вә кишилик һоқуқни бизниң бирләшминиң мәнпәәти, дәп қарап қалмай, буни хәлқара олимпик комитетиниң ‍өзиниңму мәнпәәтигә пайдилиқ, дәп қарап, уйғурларға мунасивәтлик мәҗбурий әмгәк һәққидә музакириләшкән. Биз хәлқара олимпик комитетиниң биз билән уйғур мәҗбурий әмгикини музакирә қилиш мәсулийити барлиқини сөзләшкән. Биз йәнә буниң уларға пурсәт икәнлики, немиләрни қилиш мүмкинлики тоғрисида пикир алмаштуруп кәлгән”.

Бәннет фремәнниң ейтишичә, бу сөһбәт ғәйрий рәсмий рәвиштә 8 ай давамлишип өткән йили рождество байриминиң һарписида хәлқара олимпик комитетиниң қарарини тапшурувалған. Фремән: “юқириқи сәвәбләр түпәйли мән улар билән ғәйрий рәсмий рәвиштә буниңдин 8 ай аввал йәни 2021-йили 5-айниң башлирида сөзлишишкә башлиған. Бу ғәйрий рәсмий рәвиштики сөһбәт 8 ай давам қилди. Биз ахири йәни рождество байриминиң сәл алдида, декабирниң 21-күни ахирқи җавабқа еришкән болдуқ. Әлвәттә биз уларниң қараридин әпсусландуқ, бирақ һәйран қалмидуқ” деди.

Бәннет фремәнниң чүшәндүришичә, уларниң олимпик комитетиниң қараридин һәйран қалмаслиқидики сәвәб, чүнки у бу сөһбәтләрдә кишилик һоқуқ вә әмгәк һәқлирини, хитай үчүн назук болған мәсилиләрни ашкара сөзлишишни халимаслиқ позитсийәси тутуп кәлгән.

Бәннет фремән мундақ дәйду: “чүнки, улар кишилик һоқуқ вә әмгәк һәқлирини ашкара сөзлишишни, болупму бейҗиң қишлиқ олимпикиниң саһибхани болған хитай үчүн назук, дәп қаралған мәсилиләрни ашкара сөзлишишни, хитайни рәнҗитип қоюшни халимиди. Уларниң нуқтиинәзиридин буни чүшинишкә болсиму, бирақ бизниң нуқтиинәзиримиздин уларниң кишилик һоқуқ һәм әмгәк һәқлиригә һөрмәт қилиш мәсулийити бар. Улар бу мәсилиләрдә мутәхәссисләр билән сөзлишиши, дуняға кишилик һоқуқ вә әмгәк дәпсәндичиликигә шерик болмаслиқ үчүн немә ишларни қиливатқанлиқини елан қилиши керәк. Шу сәвәбләр түпәйли мән униң немә үчүн кишилик һоқуқни ашкара сөзлишишни халимиғанлиқиға һәйран қалмидим.”

Уйғур мәҗбурий әмгикигә хатимә бериш хәлқаралиқ бирләшмиси 4-январ елан қилған бу һәқтики баянатида ейтишичә, хәлқара олимпик комитети “бейҗиң қишлиқ олимпикида сетилидиған вә кийидиған мәһсулатларниң мәҗбурий әмгәк билән ишләпчиқирилмиғанлиқиға ишәнчлик дәлилләрни көрситәлмигән”.

Илгири хәлқара олимпик комитетиниң хитайдики уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ бир ширкәт билән олимпик хадимлириниң мусабиқидә кийидиған кийимлирини тәминләш тоғрисида тохтам түзгәнлики, “анта” намлиқ бу хитай ширкитиниң “шинҗаң пахтиси” ни ишлитиш билән пәхирлинидиғанлиқи мәлум болғаниди.

Уйғур мәҗбурий әмгикигә хатимә бериш хәлқаралиқ бирләшмисиниң 3 кишилик сөһбәт гурупписидики уйғур паалийәтчи, дуня уйғур қурултийиниң программа директори зумрәтай әркин ханим 4-январ бу һәқтики зияритимизни қобул қилип, ‍олимпик комитетиниң “анта” билән тохтам түзүши униң низамнамисидики мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини ишләтмәслик тоғрисидики бәлгилимиләргиму хилап икәнликини билдүрди.

Лекин “ню-йорк вақти” гезитиниң 4-январдики бир хәвиридә ейтилишичә, хәлқара олимпик комитети уларға бәргән бу һәқтики баянатида, өзлириниң анта ширкити тәминлигән тәнтәрбийә кийимлиригә қарита 3-тәрәп тәкшүрүши елип берип, бу кийимләрдә мәҗбурий әмгәк “мәсилиси йоқлуқи” ни байқиғанлиқини ейтқан.

Лекин зумрәтай әркин 3-тәрәп тәкшүрүшиниң гуманлиқ икәнлики, һазирқи шараитта тәрәпсиз тәкшүрүш елип бериш мумкинчилики йоқлиғини билдүрди.

Зумрәтайниң ейтишичә, хәлқара олимпик комитети тәкшүрүш нәтиҗисигә аит дәлилләрни улар билән ортақлашмиған, шундақла улар олимпик әмәлдарлириға бу җәһәттики әндишилирини икки қетим ейтқан. У 3-қетим көрүшкәндә йәнә ейтишни ойлиған болсиму, бирақ диалогниң бикар қилинғанлиқини билдүрди.

Хәлқара олимпик комитетиниң диалогни 8 ай давамлаштуруп, қишлиқ олимпик мусабиқисигә бир ай қалғанда қошумчә шәртләрни қоюшидики мәқсити мәлум әмәс. Бәннет фремәнниң ейтишичә, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң олимпик комитети билән болған арисидики пәрқ бәк ениқ икән.

Бәннет фремән мундақ дәйду: “бизниң пәрқимиз бәк ениқ болуп, биз буни оттуриға қойдуқ. Улар диалогқа қатнишидиғанларға чәклимә қоймақчи болди. Улар биз тәрәптин 3 кишиниң қатнишишини, биз 5 кишиниң қатнишишини тәләп қилдуқ. Биз кимниң бизгә вәкиллик қилишини биз қарар қилидиғанлиқимизни ейттуқ. Улар буни яхши көрмиди. 2-Мәсилә биз улар билән диалогда асаслиқ нуқтини мәҗбурий әмгәккә қаритишқа қошулдуқ. Биз диалогниң бир қисми сүпитидә тәнһәрикәтчиләрниң ипадә әркинликини музакирә қилишни тәләп қилған. Бизниң асаслиқ нуқтимизниң мәҗбурий әмгәк икәнлики ениқ. Шуңа, биз ипадә әркинликини музакирә қилишни ойлисақму, бирақ қарши тәрәпниң рәт қилишини көздә тутуп, пәқәт мәҗбурий әмгәккә мәркәзлишишни қобул қилдуқ. Әмма әң һалқилиқ нуқта, улар пәқәт‛"актип аңлаш‚ни, йәни биз пикиримизни сөзләйдиған, улар пәқәт аңлашни вә хатиригә елишнила тәклип қилди. Биз уларға икки линийәлик диалогни тәләп қилидиғанлиқимиз, биз пикиримизни ипадиләш билән бир вақитта уларниңму олимпик буюмлириниң уйғур мәҗбурий әмгикидә ишләпчиқирилмаслиқи үчүн қандақ тәдбирләрни алғанлиқини аңлашни тәләп қилдуқ. Лекин улар буни рәт қилди”.

Уйғур мәҗбурий әмгикигә хатимә бериш хәлқаралиқ бирләшмисиниң 4-январ елан қилған баянатида ейтишичә, хәлқара олимпик комитети хитайниң ишчи-хизмәтчиләрниң һәқ-һоқуқини қоғдайдиғанлиқи, мәҗбурий әмгәкни рәт қилидиғанлиқи тоғрисида конкрет вәдиләрни бәргәнликини ейтқан. Бирақ баянатта, хәлқара олимпик комитетиниң шунчилик көп дәлилләргә қаримай, “бейҗиңға өзиниң мәҗбурий әмгикини тәкшүрүшигә ишәнч бағлиши пүтүнләй хам-хиял” дейилгән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт