Әнглийәлик адвокат дирвеил: «мәҗбурий әмгәккә селиш хәлқаралиқ җинайәт»

Мухбиримиз нуриман
2020-04-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тәйгуаң(Tai Guang) завутидики уйғур ишләмчиләр «анар уруқи» кәчлик мәктипиниң ечилиш мурасимида. 2019-Йили июн. (ASPI Ниң доклатидин елинған)
Тәйгуаң(Tai Guang) завутидики уйғур ишләмчиләр «анар уруқи» кәчлик мәктипиниң ечилиш мурасимида. 2019-Йили июн. (ASPI Ниң доклатидин елинған)
aspi.org.au

23-Апрел дуня уйғур қурултийи вә «йәршари қануний һәрикәт бирлики» (Global Legal Action Network) бирлишип, күчлүк дәлил испатларни оттуриға қоюш арқилиқ әнглийәниң таможна органлиридин хитайда мәҗбурий әмгәк билән ишләпчиқирилған пахта мәһсулатлирини импорт қилишни тохтитишни тәләп қилған. Бу тәләпнамә хан җәмәти таможна идарисигә сунулған.

Дуня уйғур қурултийиниң әнглийәдә турушлуқ вәкили рәһимә мәһмут ханим бу тәләпнамә һәққидә қисқичә тохтилип: әнглийә қануни арқилиқ милйонлиған мәҗбурий қуллуққа ишлитиватқан уйғурларни қоғдаш үчүн бу тәләпнамини тәйярлидуқ, деди.

Бу тәләпнамидә уйғурларниң Muji, Uniqlo, Ikea вә H&M қатарлиқ пахтини мәһсулат мәнбәси қилған ишләпчиқириш ширкәтлиридә мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқиға даир дәлил-испатлар көрситилгән. Тәләпнамидә, хитайниң уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш арқилиқ ишләпчиқарған мәһсулатлирини импорт қилиш әнглийәниң «түрмиләрдә ясалған буюмларни импорт қилишни чәкләш» ни өз ичигә алған бир қатар қанунлириға хилап болуп, буни дәрһал тохтитиши керәклики оттуриға қоюлған.

«Йәршари қануний һәрикәт бирлики» ниң адвокати вә «биндмәнс чекилик мәсулийәт ширкити» ниң қануний мәслиһәтчиси дирвеила миног ханим: «хитай һөкүмити уйғур хәлқигә мәҗбурий әмгәкниң азаб-оқубәтлирини системилиқ йүкләватиду. Бу қилмиш шәртсиз сода билән мукапатланмаслиқи керәк, бундақ шараитта ясалған пахта мәһсулатлириниң әмди әнглийәгә киришигә йол қоюлмайду», деди. У йәнә бу тәләпнамә һәққидә мунуларни ейтти: «барлиқ испатлар уйғурларниң мәҗбурий ишлитиливатқанлиқини көрситиду. Болупму пахта мәһсулатлири биваситә йиғивелиш лагерлиридики уйғурларға четилиду. Шуңа биз уйғур районида ишләпчиқирилиш еһтималлиқи болған барлиқ мәһсулатларни импорт қилишни чәкләшни тәләп қилдуқ. Мәҗбурий әмгәккә селиш хәлқара қанунда етирап қилинған җинайәт. Хәлқаралиқ қанун бойичә һәр қандақ бир кишини мәҗбурий әмгәккә селишқа болмайду. Шуңа буни чәкләш керәк, болмиса хәлқара қанунға хилаплиқ қилғанлиқ болиду».

Әнглийә қануниға асасланғанда, мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини импорт қилиш әнглийәниң 1897-йили мақуллиған «түрмидә ишләпчиқирилған малларни ишлитишни чәкләш» қануниға хилаплиқ қилғанлиқ болидикән. Һәтта еғиррақ болғанда җинайи ишлар қануниғиму хилаплиқ қилғанлиқ болидикән.

Әгәр әнглийә таможна органлири бу тәләпнамини қобул қилмай, хитайда ишләпчиқирилған мәҗбурий әмгәккә четишлиқ мәһсулатларни импорт қилишни тохтатмиса» йәршари қануний һәрикәт бирлики «йәнә дуня уйғур қурултийи қатарлиқ органлар билән бирлишип сотқа әрз қилиш басқучиға өтидикән. Бу һәқтә дирвела ханим мундақ деди: «бизниң испатлиримиз бәк күчлүк, әгәр улар йәнила пәрва қилмиса қануний йол билән юқири сотқа әрз қилимиз».

Дирвела бу тәләпнаминиң йәтмәкчи болған нишани үстидә тохтилип мундақ деди: «бизниң мәқситимиз мунасивәтлик орунларниң уйғур районида ишләпчиқирилған мәһсулатларни импорт қилиш мәсилисигә җиддий муамилә қилип, хитай, йиғивелиш лагерлиридики уйғурларни қуллуқ әмгикигә селишни тохтатқучә хитайдин пахта мәһсулатлирини импорт қилишни чәкләш. Ахирқи нишанимиз хитай һөкүмитигә әгәр уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишни тохтатмиса, буниң пәқәт униң дөлитиниң инавити мәсилисигә тақишипла қалмастин бәлки еғир иқтисадий ақивәт келип келидиғанлиқи һәққидә бесим ишлитиштур».

Рәһимә мәһмут ханим мушундақ тәләпнамиләр арқилиқ үнүмлүк йоллар билән уйғурларға пайдилиқ сиясәтләрниң түзүлүп чиқилидиғанлиқини оттуриға қойди. У ахирида йәнә мундақ деди: «мән әркин дуняда яшаймән, лекин әтрапимдики мәһсулатларниң ашу қериндашлиримниң хорлуқтики әмгикиниң мәһсули икәнликини ойлиғинимда бәк көңлүм йерим болиду».

Хитай әнглийәниң явропа вә америкадин қалсила әң чоң сода шерики болуп, алдинқи йилидики сода соммиси 70 милярд фондстерлиңға йәткән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт