En'gliyelik adwokat dirwé'il: "Mejburiy emgekke sélish xelq'araliq jinayet"

Muxbirimiz nur'iman
2020-04-23
Share
mejburiy-emgek-xitaygha-yotkesh.jpg Teygu'ang(Tai Guang) zawutidiki Uyghur ishlemchiler "Anar uruqi" kechlik mektipining échilish murasimida. 2019-Yili iyun. (ASPI Ning doklatidin élin'ghan)
aspi.org.au

23-Aprél dunya Uyghur qurultiyi we "Yershari qanuniy heriket birliki" (Global Legal Action Network) birliship, küchlük delil ispatlarni otturigha qoyush arqiliq en'gliyening tamozhna organliridin xitayda mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilghan paxta mehsulatlirini import qilishni toxtitishni telep qilghan. Bu telepname xan jemeti tamozhna idarisige sunulghan.

Dunya Uyghur qurultiyining en'gliyede turushluq wekili rehime mehmut xanim bu telepname heqqide qisqiche toxtilip: en'gliye qanuni arqiliq milyonlighan mejburiy qulluqqa ishlitiwatqan Uyghurlarni qoghdash üchün bu telepnamini teyyarliduq, dédi.

Bu telepnamide Uyghurlarning Muji, Uniqlo, Ikea we H&M qatarliq paxtini mehsulat menbesi qilghan ishlepchiqirish shirketliride mejburiy emgekke séliniwatqanliqigha da'ir delil-ispatlar körsitilgen. Telepnamide, xitayning Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish arqiliq ishlepchiqarghan mehsulatlirini import qilish en'gliyening "Türmilerde yasalghan buyumlarni import qilishni cheklesh" ni öz ichige alghan bir qatar qanunlirigha xilap bolup, buni derhal toxtitishi kérekliki otturigha qoyulghan.

"Yershari qanuniy heriket birliki" ning adwokati we "Bindmens chékilik mes'uliyet shirkiti" ning qanuniy meslihetchisi dirwé'ila minog xanim: "Xitay hökümiti Uyghur xelqige mejburiy emgekning azab-oqubetlirini sistémiliq yüklewatidu. Bu qilmish shertsiz soda bilen mukapatlanmasliqi kérek, bundaq shara'itta yasalghan paxta mehsulatlirining emdi en'gliyege kirishige yol qoyulmaydu", dédi. U yene bu telepname heqqide munularni éytti: "Barliq ispatlar Uyghurlarning mejburiy ishlitiliwatqanliqini körsitidu. Bolupmu paxta mehsulatliri biwasite yighiwélish lagérliridiki Uyghurlargha chétilidu. Shunga biz Uyghur rayonida ishlepchiqirilish éhtimalliqi bolghan barliq mehsulatlarni import qilishni chekleshni telep qilduq. Mejburiy emgekke sélish xelq'ara qanunda étirap qilin'ghan jinayet. Xelq'araliq qanun boyiche her qandaq bir kishini mejburiy emgekke sélishqa bolmaydu. Shunga buni cheklesh kérek, bolmisa xelq'ara qanun'gha xilapliq qilghanliq bolidu".

En'gliye qanunigha asaslan'ghanda, mejburiy emgek mehsulatlirini import qilish en'gliyening 1897-yili maqullighan "Türmide ishlepchiqirilghan mallarni ishlitishni cheklesh" qanunigha xilapliq qilghanliq bolidiken. Hetta éghirraq bolghanda jinayi ishlar qanunighimu xilapliq qilghanliq bolidiken.

Eger en'gliye tamozhna organliri bu telepnamini qobul qilmay, xitayda ishlepchiqirilghan mejburiy emgekke chétishliq mehsulatlarni import qilishni toxtatmisa" yershari qanuniy heriket birliki "Yene dunya Uyghur qurultiyi qatarliq organlar bilen birliship sotqa erz qilish basquchigha ötidiken. Bu heqte dirwéla xanim mundaq dédi: "Bizning ispatlirimiz bek küchlük, eger ular yenila perwa qilmisa qanuniy yol bilen yuqiri sotqa erz qilimiz".

Dirwéla bu telepnamining yetmekchi bolghan nishani üstide toxtilip mundaq dédi: "Bizning meqsitimiz munasiwetlik orunlarning Uyghur rayonida ishlepchiqirilghan mehsulatlarni import qilish mesilisige jiddiy mu'amile qilip, xitay, yighiwélish lagérliridiki Uyghurlarni qulluq emgikige sélishni toxtatquche xitaydin paxta mehsulatlirini import qilishni cheklesh. Axirqi nishanimiz xitay hökümitige eger Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishni toxtatmisa, buning peqet uning dölitining inawiti mesilisige taqishipla qalmastin belki éghir iqtisadiy aqiwet kélip kélidighanliqi heqqide bésim ishlitishtur".

Rehime mehmut xanim mushundaq telepnamiler arqiliq ünümlük yollar bilen Uyghurlargha paydiliq siyasetlerning tüzülüp chiqilidighanliqini otturigha qoydi. U axirida yene mundaq dédi: "Men erkin dunyada yashaymen, lékin etrapimdiki mehsulatlarning ashu qérindashlirimning xorluqtiki emgikining mehsuli ikenlikini oylighinimda bek könglüm yérim bolidu".

Xitay en'gliyening yawropa we amérikadin qalsila eng chong soda shériki bolup, aldinqi yilidiki soda sommisi 70 milyard fondstérlinggha yetken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.