Лагердикиләрниң йәнә бир бөлики «кәсипкә чиқириш» намида завутларда мәҗбури әмгәккә селинмақта

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020-04-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лопнур наһийәсидики «йепиқ тәрбийәләш мәркәз» ини юқиридин кәлгән әмәлдар көздин кәчүрмәктә.
Лопнур наһийәсидики «йепиқ тәрбийәләш мәркәз» ини юқиридин кәлгән әмәлдар көздин кәчүрмәктә.
yuli.gov

Лагердикиләрниң 3 йилдин кейинки ақивити һәққидә учур вә қарашлар (5)

Илавә:

Хитай даирилири уйғур районда милйонларчә кишиниң лагерға соланғанлиқи дуняға ашкарилинип қалған чағда уларниң җазалиниватқанлар әмәс, бәлки «кәсип өгиниватқан» лар икәнликини базарға салған иди. Әмма аридин 3 йил өткән болсиму, лекин лагер тутқунлириниң аилисиниң қулупланған дәрвазилири техи ечилғини йоқ. Йетимханиларға, йәни аталмиш «пәриштиләр мәктәплири» гә әкетилгән пәрзәнтлириниң көз йеши тохтиғини йоқ. Хитай тәшвиқатлирида завут-фабирикаларда хушал-хурам ишләватқан көрүнүштәарилап көрситилип турулуватқан бу бир түркүм кишиләрниң һәқиқий әһвали зади қандақ? бу соалға җавабән «лагердикиләрниң үч йилдин кейинки ақивити һәққидә учур вә қарашлар» намлиқ чатма хәвиримизниң 5‏-қисмини диққитиңларға сунимиз.


Дәсләпки ениқлашлиримизда ғулҗа наһийәсидики лагерларда аталмиш сиясий-қанун дәрсликлиригә қошумчә һалда деһқанчилиқ вә чарвичилиқ техникисидинму саватларниң бериливатқанлиқи ашкариланған. Хитайниң кейинки хәвәрлиридә бу лагерларда навайлиқ, тиккичилик қатарлиқ әнәний һүнәрләр вә тордин мал сетивелиш қатарлиқ аддий мәшғулатларниң өгитиливатқанлиқи тилға елинған. Бу һәқтә йәниму илгириләп елип барған ениқлашлиримиз давамида мана бу «кәсип өгиниватқанлар» арисида шаңхәй санаәт университетини пүттүргән мәмтимин, шиән пән-техника университетини пүттүргән рәҗәпнияз һәбибулла, қәшқәр мәдәнийәт ядикарлиқлири идарисиниң тәтқиқатчиси әкбәр әбәйдулла қатарлиқ ихтисас игилириниңму барлиқи дәлилләнгән иди.

Атуштики бир кәнт скеритариниң ашкарилишичә, лагердикиләр арисида ипадиси яхши дәп қаралғанлар «кәсипкә чиқириш» дегән намда завут-карханиларда ишлитилгән. Атуштики лагерларда лагер қорусиға завут-карханилар селинип, «кәсипкә чиққанлар» әнә шу җайда һәқсиз ишлитилгән.

Бәзи җайларда лагердин «кәсипкә чиққанлар» лагердин шу тәвәликтики завутларға йөткәлгән вә лагердики түзүм-чәклимиләр әнә шу завутларда әйнән иҗра қилинған. Қәшқәр йеңишәһәрдә лагердин «кәсипкә чиққанлар» қомушкөл дегән җайда тәсис қилинған шәндоңниң руйи фабрикасида ишлитилгән. «Кәсипкә чиққанлар» ниң бәзилири пүтүнләй һәқсиз ишлитилсә, бәзилири төвән мааш билән ишлитилгән. Қәшқәрдә нормалда завут ишчилириниң мааши 5 миң йүән болуватқан әһвалда йеңишәһәр наһийәсиниң әрмудундики руйи фабрикасиға апирилған лагер тутқунлириға айда икки миң йүән иш һәққи берилгән. Атушта «кәсипкә чиққанлар» ниң лагердин чиқиши пүтүнләй чәкләнгән. Қәшқәр йеңишәһәр наһийәсидики руйи фабрикасида ишлитиливатқанлар аталмиш «җинайи әһвали» ға қарап айда яки 3 айда бир қетим аилисигә қайтурулған. Чапчалда һәптидә бир қетим аилисигә берип келишигә рухсәт қилинған. Атушта «кәсипкә чиққанлар» муддити ениқсиз һалда завут карханиларда тутуп турулуватқан болса; чапчалда «кәсипкә чиққанлар» ға 3 йилдин 5 йилғичә кесилгәнлик җаза һөкүми уқтурулған.

2018‏-Йили күздә атушта бир кочидин лагерға әкетилгән 14 кишидин 3 нәпири кәсипкә чиқирилған болса, әрмудунда бир мәһәллидин лагерға әкетилгән 242 кишидин 14 нәпири кәсипкә чиқирилған. Чапчал наһийисидә 2019‏-йили 4‏-айда 3‏-оттура мәктәп лагеридики тутқунларниң зор бир қисми чапчал санаәт районда йеңидин қурулған завут-фабрикаларға йөткәлгән.

Вашингтонда яшаватқан сиясий көзәткүчи илшат һәсән әпәнди лагерларда йолға қоюлған «кәсипкә чиқириш» намидики бу иҗраатни нами немә болсун, орни қәйәр болсун вә муддити қанчилик болсун, түрмә вә лагердикиләргә охшашла роһий вә җисманий җәһәттин җазалаш дәп қарайду. У бу җаза усулиниң хитай үчүн әнәниви бир тәдбир икәнликини әскәртиду.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмшидин ханим хитай даирилириниң лагердикиләрни завут-фабрикаларға йөткәш арқилиқ «бир чалмида бирқанчә пахтәк» ни тәң соқуватқанлиқини илгири сүриду. Илшат һәсән әпәндиму хитайниң бу арқилиқ бир тәрәптин лагерларниң малийә чиқимини толуқлаватқан болса, йәнә бир тәрәптин хәлқара җамаәтниң көзини бояш үчүн сәһнә һазирлаватқанлиқини тәкитлиди.

Уйғур районида лагерларниң вә лагердики тутқунларниң омумий сани мәхпий тутулғанға охшашла лагерлардин қанчилик кишиниң «кәсипкә чиқиш» нами астида завут-карханиларға йөткәлгәнлики изчил һалда сир тутулмақта. Австралийә сиясий истратегийә тәтқиқат орниниң йеқинқи доклатида уйғур районидин 80 миң кишиниң хитай өлкилиридики завут-карханиларға йөткәлгәнлики, буларниң бир қисминиң лагер вә қамақханилардин йөткәлгәнлики хитайниң һөҗҗәтлик материяллириға асасән оттуриға қоюлған. Әмма бу сан уйғур райондики завут-карханиларда ишлитиливатқан лагер тутқунлириниң санини өз ичигә алған әмәс.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт