Lagérdikilerning yene bir böliki "Kesipke chiqirish" namida zawutlarda mejburi emgekke sélinmaqta

Muxbirimiz shöhret hoshur
2020-04-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Lopnur nahiyesidiki "Yépiq terbiyelesh merkez" ini yuqiridin kelgen emeldar közdin kechürmekte.
Lopnur nahiyesidiki "Yépiq terbiyelesh merkez" ini yuqiridin kelgen emeldar közdin kechürmekte.
yuli.gov

Lagérdikilerning 3 yildin kéyinki aqiwiti heqqide uchur we qarashlar (5)

Ilawe:

Xitay da'iriliri Uyghur rayonda milyonlarche kishining lagérgha solan'ghanliqi dunyagha ashkarilinip qalghan chaghda ularning jazaliniwatqanlar emes, belki "Kesip öginiwatqan" lar ikenlikini bazargha salghan idi. Emma aridin 3 yil ötken bolsimu, lékin lagér tutqunlirining a'ilisining quluplan'ghan derwaziliri téxi échilghini yoq. Yétimxanilargha, yeni atalmish "Perishtiler mektepliri" ge ekétilgen perzentlirining köz yéshi toxtighini yoq. Xitay teshwiqatlirida zawut-fabirikalarda xushal-xuram ishlewatqan körünüshte'arilap körsitilip turuluwatqan bu bir türküm kishilerning heqiqiy ehwali zadi qandaq? bu so'algha jawaben "Lagérdikilerning üch yildin kéyinki aqiwiti heqqide uchur we qarashlar" namliq chatma xewirimizning 5‏-qismini diqqitinglargha sunimiz.


Deslepki éniqlashlirimizda ghulja nahiyesidiki lagérlarda atalmish siyasiy-qanun dersliklirige qoshumche halda déhqanchiliq we charwichiliq téxnikisidinmu sawatlarning bériliwatqanliqi ashkarilan'ghan. Xitayning kéyinki xewerliride bu lagérlarda nawayliq, tikkichilik qatarliq en'eniy hünerler we tordin mal sétiwélish qatarliq addiy meshghulatlarning ögitiliwatqanliqi tilgha élin'ghan. Bu heqte yenimu ilgirilep élip barghan éniqlashlirimiz dawamida mana bu "Kesip öginiwatqanlar" arisida shangxey sana'et uniwérsitétini püttürgen memtimin, shi'en pen-téxnika uniwérsitétini püttürgen rejepniyaz hebibulla, qeshqer medeniyet yadikarliqliri idarisining tetqiqatchisi ekber ebeydulla qatarliq ixtisas igiliriningmu barliqi delillen'gen idi.

Atushtiki bir kent skéritarining ashkarilishiche, lagérdikiler arisida ipadisi yaxshi dep qaralghanlar "Kesipke chiqirish" dégen namda zawut-karxanilarda ishlitilgen. Atushtiki lagérlarda lagér qorusigha zawut-karxanilar sélinip, "Kesipke chiqqanlar" ene shu jayda heqsiz ishlitilgen.

Bezi jaylarda lagérdin "Kesipke chiqqanlar" lagérdin shu teweliktiki zawutlargha yötkelgen we lagérdiki tüzüm-cheklimiler ene shu zawutlarda eynen ijra qilin'ghan. Qeshqer yéngisheherde lagérdin "Kesipke chiqqanlar" qomushköl dégen jayda tesis qilin'ghan shendongning ruyi fabrikasida ishlitilgen. "Kesipke chiqqanlar" ning beziliri pütünley heqsiz ishlitilse, beziliri töwen ma'ash bilen ishlitilgen. Qeshqerde normalda zawut ishchilirining ma'ashi 5 ming yüen boluwatqan ehwalda yéngisheher nahiyesining ermudundiki ruyi fabrikasigha apirilghan lagér tutqunlirigha ayda ikki ming yüen ish heqqi bérilgen. Atushta "Kesipke chiqqanlar" ning lagérdin chiqishi pütünley cheklen'gen. Qeshqer yéngisheher nahiyesidiki ruyi fabrikasida ishlitiliwatqanlar atalmish "Jinayi ehwali" gha qarap ayda yaki 3 ayda bir qétim a'ilisige qayturulghan. Chapchalda heptide bir qétim a'ilisige bérip kélishige ruxset qilin'ghan. Atushta "Kesipke chiqqanlar" mudditi éniqsiz halda zawut karxanilarda tutup turuluwatqan bolsa؛ chapchalda "Kesipke chiqqanlar" gha 3 yildin 5 yilghiche késilgenlik jaza hökümi uqturulghan.

2018‏-Yili küzde atushta bir kochidin lagérgha ekétilgen 14 kishidin 3 nepiri kesipke chiqirilghan bolsa, ermudunda bir mehellidin lagérgha ekétilgen 242 kishidin 14 nepiri kesipke chiqirilghan. Chapchal nahiyiside 2019‏-yili 4‏-ayda 3‏-ottura mektep lagéridiki tutqunlarning zor bir qismi chapchal sana'et rayonda yéngidin qurulghan zawut-fabrikalargha yötkelgen.

Washin'gtonda yashawatqan siyasiy közetküchi ilshat hesen ependi lagérlarda yolgha qoyulghan "Kesipke chiqirish" namidiki bu ijra'atni nami néme bolsun, orni qeyer bolsun we mudditi qanchilik bolsun, türme we lagérdikilerge oxshashla rohiy we jismaniy jehettin jazalash dep qaraydu. U bu jaza usulining xitay üchün en'eniwi bir tedbir ikenlikini eskertidu.

Uyghur kishilik hoquq qurulushining tetqiqatchisi zubeyre shemshidin xanim xitay da'irilirining lagérdikilerni zawut-fabrikalargha yötkesh arqiliq "Bir chalmida birqanche paxtek" ni teng soquwatqanliqini ilgiri süridu. Ilshat hesen ependimu xitayning bu arqiliq bir tereptin lagérlarning maliye chiqimini toluqlawatqan bolsa, yene bir tereptin xelq'ara jama'etning közini boyash üchün sehne hazirlawatqanliqini tekitlidi.

Uyghur rayonida lagérlarning we lagérdiki tutqunlarning omumiy sani mexpiy tutulghan'gha oxshashla lagérlardin qanchilik kishining "Kesipke chiqish" nami astida zawut-karxanilargha yötkelgenliki izchil halda sir tutulmaqta. Awstraliye siyasiy istratégiye tetqiqat ornining yéqinqi doklatida Uyghur rayonidin 80 ming kishining xitay ölkiliridiki zawut-karxanilargha yötkelgenliki, bularning bir qismining lagér we qamaqxanilardin yötkelgenliki xitayning höjjetlik matériyallirigha asasen otturigha qoyulghan. Emma bu san Uyghur rayondiki zawut-karxanilarda ishlitiliwatqan lagér tutqunlirining sanini öz ichige alghan emes.

Toluq bet