Istémalchilar gugul tor kézeri arqiliq Uyghur mejburiy emgikini chekleshte küch körsiteleydighan boldi

Muxbirimiz gülchéhre
2022.06.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Istémalchilar gugul tor kézeri arqiliq Uyghur mejburiy emgikini chekleshte küch körsiteleydighan boldi Merkizi nyoruktiki kishilik hoquq fondi (HRF) “Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi” toghrisida tarqatqan tonushturushidin élin'ghan. 2022-Yili iyun.
hrf.org

Amérika prézidénti baydén ötken yili 12-ayda “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” gha imza qoyghandin kéyin, bu qanun bu yil 21-iyundin bashlap resmiy ijra qilinishqa bashlaydu.

Bu qanun Uyghur élida ishlepchiqirilghan mehsulatlarning amérikagha kirishi üchün uning mejburiy emgek bilen alaqisi yoqluqigha a'it küchlük delillerni körsitishni telep qilidighan bolup, bu qanun arqiliq, amérika tamozhna tarmaqliri Uyghur élida ishlepchiqirilghan mehsulatlarning amérikagha kirishning aldini élishta bir küchlük qanuni qoralgha ige qilindi.

Halbuki xitayda yasalghan yaki xitay zawut hemde shirketliri bilen hemkarliqi bar markiliq mehsulat shirketliri, öz mallirining murekkep teminlesh zenjiri arqiliq Uyghur mejburiy emgikige baghlinishi barliqini yoshurushqa urunidu. Bundaq ehwal astida istémalchilar, mallarni sétiwélish-sétiwalmasliqta, mejburiy emgektin xali ikenlikini bilishi teske toxtaydu.

Muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan Uyghur ziyaliysi ilham toxtining qizi jewher ilham Uyghurlar mesilisini tonushturmaqta. 2020-Yili 17-féwral, jenwe.
Muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan Uyghur ziyaliysi ilham toxtining qizi jewher ilham Uyghurlar mesilisini tonushturmaqta. 2020-Yili 17-féwral, jenwe.
genevasummit.org

Bu mesilini hel qilish üchün, merkizi niyoruktiki kishilik hoquq fondi (HRF) Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisidiki 4 yüzdin artuq kishilik hoquq teshkilatliri we mutexessislerning hemkarliqida, 2021-yili 15-dékabirdin bashlap tarqatqan gugulning Chrome tor kézeride “Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi” namliq kéngeytish qisturmisini élan qilip muweppeqiyet qazan'ghanidi.

“Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi” élan qilin'ghan bir nechche ayliq sinaq arqiliq, bu marka tekshürüsh déjital qorali barghanche köp istémalchilarda qiziqish qozghawatqan bolup, bu munasiwet bilen-9iyun, kishilik hoquq fondi Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisidiki jewher ilhamni teklip qilip, Uyghur mejburiy emgiki we uni ayaghlashturushta shirketler we adettiki istémalchilarning mejburiyitini ada qilishta néme qilalaydighanliqi heqqide mexsus tor söhbiti uyushturghan.

Kishilik hoquq fondi (HRF) ning aliy istratégiyi'e tetqiqatchisi, Uyghur mejburiyet emgikini axirlashturush guruppisigha mes'ul jénny wang, bügünki bu tor muhakimisining gogul tor kézeridiki qisturmining roli we ehmiyiti heqqidiki so'allargha jawab bérish arqiliq kiyim-kéchek sana'iti bilen xitay hökümiti sadir qilghan insaniyetke qarshi jinayitining öz-ara munasiwitige bolghan tonushni östürüp, istémalchilarni mal sétiwélishtimu insaniy exlaq éngini we qimmet qarishini saqlashqa ilhamlandurushni ümid qilidighanliqini bildürdi. U, bir yildin artuq ishlep élan qilghan “Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi” arqiliq keng ammini menpe'etlendürgenlikidin xushal ikenlikini tekitlidi:

U mundaq dédi: “Bügünki söhbitimizge 120 artuq kishi qatnashti. Gogulning tor kézeride‛Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchi kéngeytish qisturmisi‚, kishilik hoquq fondi (HRF) teshkilatimizning muhim bir pilani boldi. Biz buni Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisidiki mutexessisler bir yildin artuq ikki yilgha yéqin waqit izdinip barliqqa keltürduq. Uyghur mejburiy emgiki markilirini tekshürüsh sanliq melumat ambiri, mejburiy emgekni axirlashturush birleshmisi teminligen markilargha da'ir uchurlarni menbe qilghan.

‛Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi‚ kishilerni Uyghur mejburiy emgikige baghlinishi bar markilardin agahlanduralaydighan, qollinishchan dijital qoralgha ige qildi. Buni kompyutéri bar we gogul tor kézerini chüshürgen her qandaq adem qollinalaydu. Deslep biz buni amérikadiki istémalchilarni közlep chiqarghan bolsaq, hazir, awstraliye, kanada we firansiye, en'gliye we norwégiye qatarliq döletlirigimu kéngeymekte. Buning téximu keng qollinishqa ige bolushini ümid qilimiz”.

Jénny yene “Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi” ni qollan'ghuchilarning köpiyip bériwatqanliqini bildürüp mundaq dédi:

“Biz buni bultur dékabirdin bashlap yolgha qoyghaniduq, bir qanche aydin buyan hazirghiche bu tor kézerni chüshürüp qollan'ghuchilar 640 tin ashti. Nahayiti küp insanlar we teshkilatlar bu qoralni ijtima'iy taratqularda köplep tarqatmaqta.

‛Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi‚ tizimlikke kirgüzgen barliq markilargha bu tor kézer heqqide uqturush qilghan iduq, hazirghiche biz bilen istémalchilar we shirketler, insan heqliri teshkilatliri alqishlighandin bashqa bu tizimdiki bezi markilarmu alaqilishiwatidu”.

Jénny “Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchisi” ning kelgüsi tereqqiyatigha ümidlik qaraydighanliqini bildürüp mundaq dédi:

“Amérika 21-iyun ‛Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni‚ ni ijra qilishqa teyyar boldi. Bizmu bu qanun ijra qilinishigha mas halda özimizning marka sandinini yéngilap turimiz we bu jehette Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisi bilen dawamliq hemkarliqimizni ashurimiz. Bu yene dawamliq tereqqiy qiliwatqan bir pilan. Yenimu keng qollinishchanliqni ashurup üchün tetqiqatlar dawam qilmaqta”.

Xitayning mejburiy emgek siyasitige küchlük diqqet qilip kelgen mutexessisler, bügünki künde dunyadiki paxtidin ishlen'gen 5istémal buyumining birining Uyghur mejburiy emgiki bilen baghlinish xewpi yuqiri ikenlikini agahlandurup kelmekte.

Uyghur mejburiyet emgikini tügitish birleshmisining tarqatqan chaqiriqlirida körsitilishiche, bir milyondin artuq Uyghur, qazaq qatarliq türkiy xelqlarni asas qilghan bashqa guruppilar xalighanche tutup kétilgen we xitayning herqaysi jayliridiki emgek orunlirida ishleshke mejbur bolghan. Bundaq hazirqi zaman qulluq emgiki bilen “Asasen pütkül kiyim-kéchek sana'iti bulghan'ghan”, köpinche moda markilirining buningdin payda alidighanliqi bayqalghan. Kishilik hoquq fondi aliy istratégiye tetqiqatchisi jénniy wang “Moda kespining shérikchiliki choqum ashkarilinishi we eyiblinishi kérek” dep chaqiriq qilghanidi.

26-May küni oslo kishilik hoquq munbiride nutuq sözligen Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisining ezasi jewher ilham, xitay hökümitining dadisi ilham toxti we shuninggha oxshash milyonlighan Uyghurlarni naheq halda qamaqqa alghanliqi, lagérlargha solighanliqini, xitayning Uyghurlar üstide dawam qiliwatqan irqi qirghinchiliqi we mejburiy emgek siyasitini küchlük tenqid qilghanidi.

U dunyadiki paxtining 25 pirsentining, quyash énérgiyesi taxtisining 45 pirsentining Uyghur rayonidin chiqidighanliqi we bu mehsulatlarning mejburiy emgek bilen chétishliq ikenlikini agahlandurghandin bashqa, karxanilar we shirketler hemde istémalchilarning angliqliqini ashurushning Uyghur mejburiy emgikige xatime bérishning birinchi qedimi ikenlikini bayan qilghanidi.

9-Iyun téléfon ziyaritimizni qobul qilghan jewher ilham xanimning tonushturushigha qarighanda, gugulning Chrome tor kézeridiki “Uyghur mejburiy emgiki marka tekshürgüchi'isi” namliq kéngeytish qisturmisi dunyaning her qandaq jayidiki her qandaq bir istémalchini, Uyghur mejburiy emgiki qoshulmighanliqi heqqide ochuq-ashkara wede bermigen barliq markilardin agahlandurupla qalmay yene istémalchilargha ékranda ishenchlik bixeter markilarni tewsiye qilish iqtidarighimu ige iken.

Gugul tor kézeridiki Uyghur mejburiy emgiki markilirini perqlendürüsh üchün istémalchilargha chiqirilghan bu qoral détal Uyghur mejburiy emgiki qoshulghanliqi ispatlan'ghan we xelq'aragha ashkarilinip ketken yüzdin artuq markining sanliq melumat ambiridiki melumatlargha asasen, tekshürmekchi bolghan markini süzüp agahlandurush uchuri bilen teminleydiken.

Jewher ilham, “Gugul tor kézeridiki bu Uyghur mejburiy emgikini tekshürüsh détalining yalghuz istémalchilarla emes belki shirketlergimu agahlandurush ünümi boluwatamdu?” dégen so'alimiz intayin memnuniyet we ishench bilen jawab berdi. Uning éytishiche, yéqinqi 3 ayda bir qanche xelq'araliq dangliq markilar Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisi bilen alaqiliship özlirining marka namlirini bu tor kézer détalidin chiqiriwétishni ötün'gen we özliri'ining teminat zenjirining Uyghur mejburiy emgikidin xali ikenlikini ispatlashqa bashlighan.

Jewher ilham, “Gugul tor kézeridiki bu Uyghur mejburiy emgikini tekshürüsh détali” ning Uyghur mejburiy emgikini toxtitishta emeli qollinishchan bir qoral ikenlikini tekitlidi. Uning éytishiche, nöwette xelq'ara emgekchiler teshkilati we Uyghur mejburiy emgikini ayaghlashturush birleshmisining mutexessisler guruppisi xitayning mejburiy emgek siyasitige qarita istémalchilarning angliqliqini ashurush we mejburiy emgek mehsulatlirini yenimu keng-kölemlik bayqut qilishta qolayliq shar'it yaritish üchün, tawarlargha Uyghur mejburiy emgiki qoshulghan qoshulmighanliqini éniqlighili bolidighan mexsus téléfon eplirini yasash üchün izdenmektiken.

Jewher ziyaritimiz axirida, barliq insanlarning “21-Esirdiki qulluq emgikini qobul qilghili bolmaydu” dégen ortaq qarashqa ige ikenlikige ishinidighanliqini bildürüsh bilen teng, kim bolushidin qet'iy nezer, istémalchi bolush süpiti bilen herqandaq ki'ishini Uyghur mejburiy emgikini toxtitishta rol oynashqa chaqirdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.