«Хитайниң инсанийәткә қарши җинайити вә қул қилинған уйғурлар» намлиқ муһакимә йиғини өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз җәвлан
2020-06-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тәрбийәләш лагеридикиләргә түрмидики мәһбусларға охшаш кийим кийдүрүлгән болуп, йиғин ечиватқан көрүнүш.
Тәрбийәләш лагеридикиләргә түрмидики мәһбусларға охшаш кийим кийдүрүлгән болуп, йиғин ечиватқан көрүнүш.
Social Media

Лагерлар мәсилисидин кейин, тутқундики уйғурлар вә тутулмиған уйғурларниң өз районида вә ичкири хитайда мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи ашкариланғаниди. Уйғур вәзийитини көзәткүчиләрниң қаришичә, хитай йеңидин пилан түзүп, уйғур районини «бир бәлвағ бир йол» линийәсидики йеник санаәт базисиға, уйғурларни болса завутларда мәҗбурий ишләйдиған қулларға айландурушни башлап болған.

13-Июн ню йорк штати насав райони ирқий қирғинчилиқ музеийи вә рәһим-шәпқәт мәркизи «хитайниң инсанийәткә қарши җинайити вә қул қилинған уйғурлар» намлиқ муһакимә йиғини өткүзгән болуп, уйғур вәзийитини тәтқиқ қилғучилардин адриян зениз вә уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим бу йиғинға қатнашқан.

Уйғур һәрикити тәшкилатидин мичел ханим бу йиғинни орунлаштурушқа қатнашқан болуп, у бу ишниң рояпқа чиқишидики арқа көрүнүшләрни, җүмлидин йиғинниң омумий әһвалини тонуштуруп мундақ деди:

«Бу паалийәтни биз насав ирқий қирғинчилиқ хатирә сарийи вә рәһим-шәпқәт мәркизи билән бирлишип өткүздуқ. Биз уйғурларға көңүл бөлидиған йәһудий җамаити билән болған алақини күчәйтип кәлгәнидуқ. Чүнки ирқий қирғинчилиқ музейи мушу хилдики ирқий қәтлиамларни тонуш вә униңға сәвәбини чүшиништә муһим рол ойнайду. Биз йәһудий җамаити билән бирликтә паалийәт қилип, ашундақ тарихий паҗиәниң қайта тәкрарланмаслиқи үчүн тиришип келиватимиз. Бу музейниң башлиқи торн триттер әпәнди йиғинда оттуриға қоюлмақчи болған мәсилисигә җиддий қарап, бу йиғинни орунлаштурушқа көп күч чиқарди. Йиғинда күчлүк соаллар соралди вә яхши җаваб берилди, буниңдин наһайити мәмнун болдуқ. Аңлиғучилар йиғиндики доклат аяғлашқандин кейинму бу мәсилигә болған қизиқишини, шундақла йиғинда оттуриға қоюлған тәшәббусларға қетилидиғанлиқини билдүрди.»

Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханимниң билдүрүшичә, бу муһакимә йиғинида хитайниң инсанийәткә қарши җинайити, йәни 21-әсирдә, дуняниң көз алдида уйғурларни милләт сүпитидә йоқитишқа өткәнликидәк қәбиһ җинайитини, җүмлидин уйғурларни қул ишчилиққа мәһкум қилип, уларни баш көтүрәлмәс қиливетиштәк сиясий ғәризини башқиларға билдүрүш асасий мәқсәт қилинған болуп, 75 йил аввал йәһудийлар дуч кәлгән паҗиәлик қисмәтниң бүгүнки уйғурларниң бешиға келишигә сүкүт қиливатқан яки буниңға җиддий қаримайватқан инсанларға буни давамлиқ аңлитиш зөрүр икән.

Тәтқиқатчи адриян зенз бу йиғинда алди билән уйғурларниң омумий әһвали вә йеқинқи он нәччә йилдин буян дуч кәлгән ирқий йоқитиш вә мәдәнийәт қирғинчилиқини өзиниң тәтқиқат нәтиҗилиригә асасән бирму бир баян қилған. У, мәдәнийәттә бейҗиңға қариғанда истанбулға йеқин болған уйғурларниң узун мәзгилдин бери хитайниң йәкләш, чәкләш, зәрбә бериш обйекти болуп кәлгәнликини, «5-июл вәқәси» дин кейин, болупму 2013-йилдин кейин уйғурларниң тамамән террорист дәп қарилинип, 2017-йилдин башлап кәң-көләмлик йоқитиш вә қул қилинишқа дучар болғанлиқини қәйт қилған.

Адриян зенз хитайниң «кәсип арқилиқ намратларға ярдәм бериш» дегән нам астида уйғурларни «намратлиқтин қутулдуруш сехлири» да мәҗбурий ишлитиватқанлиқини баян қилған. Униң ейтишичә, уйғурлар асасән тоқумичилиқ, кийим-кечәк вә пайпақ ишләш, електронлуқ әсваб, балилар оюнчуқи, өй җаһазлири қораштуруш дегәндәк төвән техникилиқ ишларға селинған. Адриян зенизниң мәлуматиға қариғанда, 2023-йилғичә уйғур районидики тоқумичилиқ вә кийим-кечәк завутиға бир милйон ишчи керәк болидикән. Хитай бу арқилиқ уйғур районини бир бәлвағ бир йол линийисидики нуқтилиқ санаәт райониға айландурмақчикән.

Адриян зензниң тонуштурушиға қариғанда, уйғур районидики аз санлиқ милләтләрниң һәммиси дөләт бир туташ бекиткән иш орунлирида ишләшкә мәҗбурлинидикән. Чоң типтики завутлар йиғивелиш лагерлириниң ичидә яки униңға йеқин йәрдә икән. Хитай йәнә «ешинча әмгәк күчлири» ни тәрбийәләш намида уларни һәрбий түзүм билән башқуридикән, уларға меңә ююш тәрбийәси елип баридикән, хитайчә өгитидикән. Уларни қаттиқ башқуруштики мәқсәт, уларни һөкүмәткә вә завут хоҗайинлириға мутләқ бойсунидиған «райиш ишләмчиләр», «әсәбий идийәдин тамамән халий әмгәкчиләр» қиливетиш икән. Завутларда ишләйдиған аяллар балилиридин айриветилгән болуп, буларниң ичидә балиси аран 13 айлиқ болғанларму бар икән. Балиларға завут ичидә йәсли қуруп берилип, хитай тәрбийилигүчиләрниң қолиға тапшуруп берилгән.

Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим бу муһакимә йиғинида уйғурларниң әйни чағда 2-дуня уруши мәзгилидә натсислар қурған завутларда ишләшкә мәҗбурланған йәһудийлардәк қул ишчи қиливетилгәнликини, нәччә йилдин бери дуняниң буниңға көз юмуп кәлгәнликини, австралийәдики мустәқил тәтқиқатчилар бу мәсилини ашкарилиғандин кейин андин униңға қарита диққәт қозғалғанлиқи вә америкида қанунға айланған «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» дин орун алғанлиқи һәққидә тохталди.

Рошән аббас ханимниң ейтишичә, бу муһакимә йиғининиң ахирида аңлиғучилардин бу зулумни тохтитиш үчүн немиләрни қилалайдиғанлиқи һәққидә пикирләр кәлгән вә улар уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишни чәкләшкә аит йәнә бир қанун лайиһисигә имза қоюшқа, уйғурларни қул қиливатқан завутларниң ширкитини чәкләп, маллирини байқут қилишқа, инсанийәтниң дүшмини болған хитайниң 2022-йил қишлиқ олмпик мусабиқисини өткүзүшигә қарши туруп, олимпек комитетиға хәт йезиш чақириқ қилинған.

Мунасивәтлик учурларға асасланғанда, бу қетимқи муһакимә йиғининиң өткүзүлүшигә насав асиялиқ америкалиқлар ишханиси, насав узун арал ислам мәркизи қатарлиқ орунлар ярдәм бәргән болуп, мәзкур йиғинниң 2-дуня урушида қирғинчилиққа учриған йәһудийларни әсләш үчүн қурулған ирқий қирғинчилиқ сарийи вә рәһим-шәпқәт мәркизи тәрипидин өткүзүлүши алаһидә әһмийәткә игә икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт