Уйғурларниң мәҗбурий әмгикигә четишлиқ 5 герман ширкити сотқа берилгән

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-09-06
Share
Photo: RFA

"явропа асасий қанун вә кишилик һоқуқ мәркизи" уйғурлар учраватқан мәҗбурий әмгәккә алақидар германийәниң 5 ширкитини сотқа бәргән.

Германийәниң дөләтлик радийо-телевизийә қанили болған ARD 5-сентәбир күни "германийә ширкәтлири үстидин шикайәт" намлиқ бир программа елан қилди. Униңда баян қилинишичә, мәркизи берлинда болған "явропа асасий қанун вә кишилик һоқуқ мәркизи" намлиқ тәшкилат уйғурлар учраватқан мәҗбурий әмгәккә алақидар германийәниң лидл қатарлиқ 5 ширкитиниң мәсулиниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш үчүн уларниң үстидин федиратсийә баш тәптиш мәһкимисигә әрз сунған. 100 Бәтлик бу әрзнамә тоғрисида "җәнубий германийә гезити" вә "майнис доклати" мәхсус мақалә елан қилған.

Программа мундақ ибариләр билән башланған: "кишилик һоқуқ паалийәтчилири уйғурларниң мәҗбурий әмгикидин мәнпәәткә еришиштә җавабкарлиқи болған германийә ширкәтлириниң мәсул хадимлири үстидин әрз сунди". "хитай һакимийитиниң мусулман уйғурлар үстидин йүргүзиватқан бастурушлири, системилиқ назарәт, хорлаш вә мәҗбурий әмгәккә алақидар нурғун пакитлар алдинқи йиллардин буян көпләп оттуриға чиқишқа башлиған иди". "аз дегәндә 1 милйон уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқи, уларниң сиясий һәм мәдәнийәт җәһәттин қелиплаштуриливатқанлиқи мәлум болди. Районда мәркәзниң орунлаштуруши билән миңлиған әмгәк программилири йолға қоюлуп, ишләш зөрүрийити бәрпа қилинди. Аз дегәндә йип игириш вә тоқумучилиқ фабрикилирини мисалға елиш мумкин. Бүгүнгә қәдәр ғәрбни өз ичигә алған пүтүн дуня шинҗаңда ишләпчиқирилған пахтилардин пайдилинип кәлмәктә. Хитайниң нөвәттики вәзийитини нәзәрдә тутқанда, кишилик һоқуқ органлири хәлқара тоқумучилиқ санаитини җавабкарлиққа, һәтта җинайи җавабкарлиққа тартиш зөрүрликини илгири сүрмәктә".

Программида йәнә мундақ дәйду: "бу сәвәбтин берлиндики ‹явропа асасий қанун вә кишилик һоқуқ мәркизи' федиратсийә баш тәптиш мәһкимисигә әрз сунди. Бу әрз лидл қатарлиқ германийә ширкәтлиригә, бу ширкәттики җавабкарлиқи болған мәсул хадимларға қаритилди. Бу 5 ширкәтниң мәсул хадимлириниң шинҗаңдики инсанийәткә қарши җинайәтләргә четишлиқи болуши мумкинлики алға сүрүлди. Чүнки улар илгирики йилларда бивастә яки вастилиқ һалда шинҗаңдики мәҗбурий әмгәк билән алақиси болған тоқумучилиқ ширкәтлири билән һәмкарлашқан".

Программида оттуриға қоюшичә, германийәниң лидл қатарлиқ ширкәтлири тәминләш зәнҗиридә мәҗбурий әмгәк билән алақиси болған шинҗаңдики икки хитай ширкитигә четишлиқ икән. Бу икки хитай ширкитиниң сабиқ мәһбусларни вә җаза лагерлиридин "оқуш пүттүрүп" чиққан тутқунларни ишлитиватқан болуш еһтимали юқири икән. Уларниң йәнә йеза әмгәк күчлирини мәҗбурий ишчилиққа қобул қилған болуш еһтималиму мәвҗут икән. Бирақ хитайниң уйғур дияриға кирип бивастә тәкшүрүшкә йол қоймаслиқи сәвәбидин, буни 100 пирсәнт ениқлап һөкүм чиқириш нөвәттә қейин мәсилә санилидикән. Пәқәт хитайларниң өзлири елан қилған түрлүк санлиқ мәлуматлириға вә мунасивәтлик учурлириға тайинишқа тоғра келидикән.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, германийәдики уйғур мәҗбурий әмгәки билән алақиси болған ширкәтләрни сотқа бериш ишиниң әслидә д у қ йолға қоюватқан бир программа икәнликини тәкитләп, уйғур мәҗбурий әмгикидин нәпкә еришиватқан көплигән герман ширкәтлирини алдимиздики күнләрдә сотқа беридиғанлиқини тилға алди. Д у қ тәтқиқат мәркизиниң мудири әнвәр әһмәт әпәндиму германийә сода санаәт саһәсиниң уйғур мәҗбурий әмгики билән мунасивәтлик ширкәтләргә қарита пүтүн явропада қаттиқ тәдбирләрни елишқа теришиватқанлиқини тәкитлиди.

Программида баян қилинишичә, лидл ширкити бу әрзгә етибар билән қариған вә әйибләшләрни рәт қилип, өзлириниң бир йил илгирила бу икки хитай ширкити билән болған алақисини үзгәнликини тәкитлигән. Қалған 4 ширкәтму өзлириниң уйғур мәҗбурий әмгики билән алақилиқ һечқандақ хитай ширкити билән һәмкарлашмиғанлиқини илгири сүргән. Бирақ федиратсийә баш тәптиш мәһкимиси қандақ болуштин қәтийнәзәр бу делони ениқлашни давамлаштуридикән. "явропа асасий қанун вә кишилик һоқуқ мәркизи" ниң хадими мириям мас бу һәқт мундақ дегән: "мәҗбурий әмгәк пәқәтла бир әхлақий мәсилә әмәс, у өз нөвитидә еғир җинайәттур".

"явропа асасий қанун вә кишилик һоқуқ мәркизи" ниң билдүришичә, уларниң қолида тәминләш зәнҗиридә уйғурларниң мәҗбурий әмгәки билән алақиси болған көплигән ширкәтләрниң тизимлики баркән. Улар хитай һакимийитиниң уйғурларниң һазирқи паҗиәлик вәзийитини өзгәртмәйдиғанлиқини билидикән. Хитайниң берлиндики баш әлчиханисиниң бу әриз һәққидә "җәнубий германийә гезити" вә "майнис доклати" ниң соаллириға қарита әвәткән язма җаваби бу нуқтини дәлиллигән. Хитайниң җавабида мундақ дейилгән: "шинҗаңда ‹қайта тәрбийәләш лагери' дәйдиған нәрсә йоқ, мәҗбурий әмгәкму йоқ. Бу гәпләр пүтүнләй ойдурма, бәлки сиясий муддиадин пәйда болған өсәк сөз".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт