“уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәси” ниң мақуллиниши вә униң түркийәгә көрситидиған тәсири

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-12-13
Share
“уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәси” вә америкадики уйғур тәшкилатлириниң тиришчанлиқи “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәси” америка авам палатасида мутләқ йоқури аваз билән мақуллуқтин өтти. 2021-Йили 8-декабир. Вашингтон д.С., америка.
c-span.org

Америка авам палатасида “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәси” ниң 8-декабир күни америка авам палатасида авазға қоюлуп, мутләқ йоқури аваз билән мақуллуқтин өтүши түркийәдики уйғурларни, шундақла түркләрни сөйүндүрди.

Ундақта, бу қанун лайиһәсиниң түркийәгә қандақ тәсири болиду? әнқәрәдики уйғур тәтқиқат иниститутиниң мудири, истиратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди бу соалға мундақ җаваб бәрди: “бу қарарниң түркийәгә мәнпий тәсири болмайду дәп ойлаймән, чүнки түркийәму тәрәққий қиливатқан дөләт болғачқа, нурғун нәрсиләрни ишләпчиқиралайду. Бәзи түркләр хитайдин әрзан мал елип келип, түркийәдә сатқан билән әслидә түркийәниң хитайдин күтиватқини мәбләғдур. Йәни хитай түркийәгә мәбләғ салсун, бәзи техникиларни бәрсун дәватиду. Шуңа америка хитай маллириға чәклимә қойса, түркийәгә пайдилиқ дәп ойлаймән. Әгәр америка вә явропа дөләтлири хитайниң пахта мәһсулатлирини алмиса, түркийәниң өзиму пахта ишләпчиқириду, түркийәниң өзбекистан билән болған мунасивитиму йеқин, у йәрләрдә ишләпчиқарған пахта мәһсулатлирини америка билән явропа дөләтлиригә сатса болиду. Һәр киризисни пүрсәт дәп билип, пайда алғили болиду, шуңа түркийә бу пурсәттин пайдиланса болиду.”

Биз доктор доктор әркин әкрәм әпәндидин: “һазирғичә америка һөкүмити вә башқа бәзи дөләтләр, шундақла әнгилийәдики ‛уйғур сот коллегийәси‚ хитайниң уйғурларни асас қилған түркий хәлқләргә елип бериватқан зулумлирини ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп бекитти. Түркийә парламентиниң бундақ бир қарарни мақуллаш еһтимали барму?” дәп соридуқ. У мундақ җаваб бәрди: “түркийә 2009-йили хитайниң уйғурларға қаратқан қаттиққол муамилисини ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп атиған болсиму, әмма хитайниң нөвәттики зулумлирини ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп атап бақмиди. Бәзи дөләтләр уни ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп бекиткән болсиму, түркийәдә техичә буниң бир бишарити йоқ. Әнгилийәдики‛уйғур сот коллегийәси‚ му ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп бекитти, лекин түркийә һөкүмитидин һазирғичә бир сада чиқмиди. Буниң әң муһим сәвәби чәт әлдики әрмәнләр ‛османли емпирийәси әрмәнләргә қарита ирқий қирғинчилиқ елип барған‚ дәп бәзи дөләтләргә бу һәқтә қарар мақуллатмақта. Иккинчидин, түркийәдә ғәрбликләргә болған нәпрәт күчийивтиду. Үчинчидин, түркийә билән хитайниң мунасивити техичә йирикләшмиди. Мушу сәвәбләрдин түркийәниң пат йеқинда уйғурлар тоғрисида бундақ бир қарарни мақуллуқтин өткүзүши қейиндәк туриду.”

Түркийә “келәчәк” партийәсиниң муавин рәиси сәлчуқ өздағ әпәнди зияритимизни қобул қилип, “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәси” ниң америка парламентида мақуллуқтин өткәнликиниң зор әһмийәткә игә икәнликини, түркийә парламентиниңму бу һәқтә бир қарарни мақуллуқтин өткүзүши керәкликини билдүрди. У мундақ деди: “американиң бундақ биз қанун лайиһәсини мақуллуқтин өткүзүши наһайити тоғра. Әнгилийәдики сотниң ирқий қирғинчилиқни қануний җәһәттин бекиткәнликиму зор әһмийәткә игә. Уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш җәһәттин түркийә парламентиниң үстигә зор вәзипә чүшиду. Америка авам палатасиға охшаш түркийә парламентиму бундақ қанунларни мақуллуқтин өткүзүши керәк. Түркийә уйғур мәсилисидә тиҗарий җәһәттин ойлимаслиқи керәк. Чүнки биз шәрқий түркистандики уйғурлар билән қан қериндаш, бизниң чоңқур тарихий мунасивитимиз мәвҗут.”

“ийи” партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди бу һәқтики соалимизға телефон учури арқилиқ мундақ җаваб язған: “америка авам палатасида ‛уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәси‚ ниң мақуллуқтин өтүши наһайити зор әһмийәткә игә тарихий иш болупту. Бундақ бир қанунни түркийә парламентиму мақуллуқтин өткүзүши керәк, чүнки уйғурлар бизниң қериндашлиримиз, биз бу һәқтә түркийә парламентида тиришимиз.”

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт