“Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” ning maqullinishi we uning türkiyege körsitidighan tesiri

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-12-13
Share
“Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” we amérikadiki Uyghur teshkilatlirining tirishchanliqi “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” amérika awam palatasida mutleq yoquri awaz bilen maqulluqtin ötti. 2021-Yili 8-dékabir. Washin'gton d.S., amérika.
c-span.org

Amérika awam palatasida “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” ning 8-dékabir küni amérika awam palatasida awazgha qoyulup, mutleq yoquri awaz bilen maqulluqtin ötüshi türkiyediki Uyghurlarni, shundaqla türklerni söyündürdi.

Undaqta, bu qanun layihesining türkiyege qandaq tesiri bolidu? enqerediki Uyghur tetqiqat inistitutining mudiri, istiratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi bu so'algha mundaq jawab berdi: “Bu qararning türkiyege menpiy tesiri bolmaydu dep oylaymen, chünki türkiyemu tereqqiy qiliwatqan dölet bolghachqa, nurghun nersilerni ishlepchiqiralaydu. Bezi türkler xitaydin erzan mal élip kélip, türkiyede satqan bilen eslide türkiyening xitaydin kütiwatqini mebleghdur. Yeni xitay türkiyege meblegh salsun, bezi téxnikilarni bersun dewatidu. Shunga amérika xitay mallirigha cheklime qoysa, türkiyege paydiliq dep oylaymen. Eger amérika we yawropa döletliri xitayning paxta mehsulatlirini almisa, türkiyening özimu paxta ishlepchiqiridu, türkiyening özbékistan bilen bolghan munasiwitimu yéqin, u yerlerde ishlepchiqarghan paxta mehsulatlirini amérika bilen yawropa döletlirige satsa bolidu. Her kirizisni pürset dep bilip, payda alghili bolidu, shunga türkiye bu pursettin paydilansa bolidu.”

Biz doktor doktor erkin ekrem ependidin: “Hazirghiche amérika hökümiti we bashqa bezi döletler, shundaqla en'giliyediki ‛Uyghur sot kollégiyesi‚ xitayning Uyghurlarni asas qilghan türkiy xelqlerge élip bériwatqan zulumlirini ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep békitti. Türkiye parlaméntining bundaq bir qararni maqullash éhtimali barmu?” dep soriduq. U mundaq jawab berdi: “Türkiye 2009-yili xitayning Uyghurlargha qaratqan qattiqqol mu'amilisini ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep atighan bolsimu, emma xitayning nöwettiki zulumlirini ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep atap baqmidi. Bezi döletler uni ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep békitken bolsimu, türkiyede téxiche buning bir bishariti yoq. En'giliyediki‛Uyghur sot kollégiyesi‚ mu ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep békitti, lékin türkiye hökümitidin hazirghiche bir sada chiqmidi. Buning eng muhim sewebi chet eldiki ermenler ‛osmanli émpiriyesi ermenlerge qarita irqiy qirghinchiliq élip barghan‚ dep bezi döletlerge bu heqte qarar maqullatmaqta. Ikkinchidin, türkiyede gherbliklerge bolghan nepret küchiyiwtidu. Üchinchidin, türkiye bilen xitayning munasiwiti téxiche yirikleshmidi. Mushu seweblerdin türkiyening pat yéqinda Uyghurlar toghrisida bundaq bir qararni maqulluqtin ötküzüshi qéyindek turidu.”

Türkiye “Kélechek” partiyesining mu'awin re'isi selchuq özdagh ependi ziyaritimizni qobul qilip, “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” ning amérika parlaméntida maqulluqtin ötkenlikining zor ehmiyetke ige ikenlikini, türkiye parlaméntiningmu bu heqte bir qararni maqulluqtin ötküzüshi kéreklikini bildürdi. U mundaq dédi: “Amérikaning bundaq biz qanun layihesini maqulluqtin ötküzüshi nahayiti toghra. En'giliyediki sotning irqiy qirghinchiliqni qanuniy jehettin békitkenlikimu zor ehmiyetke ige. Uyghur mejburiy emgikining aldini élish jehettin türkiye parlaméntining üstige zor wezipe chüshidu. Amérika awam palatasigha oxshash türkiye parlaméntimu bundaq qanunlarni maqulluqtin ötküzüshi kérek. Türkiye Uyghur mesiliside tijariy jehettin oylimasliqi kérek. Chünki biz sherqiy türkistandiki Uyghurlar bilen qan qérindash, bizning chongqur tarixiy munasiwitimiz mewjut.”

“Iyi” partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi bu heqtiki so'alimizgha téléfon uchuri arqiliq mundaq jawab yazghan: “Amérika awam palatasida ‛Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi‚ ning maqulluqtin ötüshi nahayiti zor ehmiyetke ige tarixiy ish boluptu. Bundaq bir qanunni türkiye parlaméntimu maqulluqtin ötküzüshi kérek, chünki Uyghurlar bizning qérindashlirimiz, biz bu heqte türkiye parlaméntida tirishimiz.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet