Qazaqistanda bu yil 921 neper Uyghur qiz-yigiti ottura mektepni ana tilida tamamlidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022.05.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Qazaqistanda bu yil 921 neper Uyghur qiz-yigiti ottura mektepni ana tilida tamamlidi Emgekchiqazaq nahiyesining bayséyit yézisigha orunlashqan isma'il tayirof namidiki ottura mektepning mudiri ilyar nurxaliqof ependi tebrik sözi qilmaqta. 2022-Yil 25-may, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Melumki, qazaqistan jumhuriyiti bilim we pen ministirliqining buyruqigha bina'en her yili may éyining axirlirida oqush yilining ayaghlishish munasiwiti bilen barliq mekteplerde “Axirqi qongghuraq” murasimini ötküzüsh en'ene bolup qalghan. Bu yil u 25-maygha toghra kelgen bolup, oqutush qazaq, rus, özbék, Uyghur we tajik tillirida yürgüzülidighan mekteplerde 2021-2022-oqush yilining yekünini chiqirish, alahide közge körün'gen oqughuchi we mu'ellimlerni teqdirlesh murasimliri bolup ötti.

Oqush yilining tamamlinish munasiwiti bilen mundaq murasimlar qazaqistanning bolupmu almuta shehiri we almuta wilayitining panfilof, Uyghur, emgekchiqazaq we talghir nahiyelirige jaylashqan oqutush Uyghur tilida yürgüzülidighan 12 taza we 50 arilash, yeni oqutush qazaq, Uyghur we rus tillirida élip bérilidighan mekteplerdimu ötti.

Emgekchiqazaq nahiyesining bayséyit yézisigha orunlashqan isma'il tayirof namidiki ottura mektepning “Axirqi qongghuraq” murasimidin körünüsh. 2022-Yil 25-may, qazaqistan.
Emgekchiqazaq nahiyesining bayséyit yézisigha orunlashqan isma'il tayirof namidiki ottura mektepning “Axirqi qongghuraq” murasimidin körünüsh. 2022-Yil 25-may, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Biz shu munasiwet bilen emgekchiqazaq nahiyesining bayséyit yézisigha orunlashqan isma'il tayirof namidiki ottura mektepning mudiri ilyar nurxaliqof ependi bilen alaqileshkinimizde u mektepning bügünki utuqliri heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Bügünki künde bizde 48 bala mektep püttürüsh aldida turidu, 16si bir tutash milliy tést, yeni dölet imtihanigha teyyarlanmaqta. Mektep boyiche oqughuchilarning utuqi yaman emes. Atap éytqanda, 9-sinip oqughuchisi ismayilof na'il jumhuriyetlik musabiqide ‛ayti téxnologiyesi‚ boyiche 2-orunni igilep, kümüsh médaligha sazawer boldi. Pen musabiqiliri boyiche nahiyelik musabiqide 10-sinip oqughuchisi yaqubjanowa yasmina jughrapiye 1-orun élip, oblastliq musabiqige qatnashti”.

Uning éytishiche, özi bashquruwatqan mektepte 654 oqughuchi bilim éliwatsa, buningdin tashqiri yene mektep aldi teyyarliq guruppisida 74 bala, mektep yénidiki balilar baghchisida 50 bala terbiyelenmekte. Ulargha omumen 71 mu'ellim telim-terbiye béridiken.

Ilyar nurxaliqof bügünki weziyette ana tilida oqushning Uyghurlar üchün nahayiti zörürlükini, Uyghur perzentlirini öz millitini söyidighan, tilini, medeniyitini, tarixini qedirleydighan balilardin qilip terbiyeleshning birinchi orunda turghan muhim wezipe ikenlikini tekitlidi.

Murat hemrayéf namidiki ottura mektepning “Axirqi qongghuraq” murasimidin körünüsh. 2022-Yil 25-may, qazaqistan.
Murat hemrayéf namidiki ottura mektepning “Axirqi qongghuraq” murasimidin körünüsh. 2022-Yil 25-may, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Igilishimizche, almuta shehiride üch taza Uyghur mektipi bolup, shularning biri sheherning Uyghurlar zich olturaqlashqan zarya wostoka mehellisige orunlashqan murat hemrayéf namidiki 150-ottura mektepning bu yilliq oqush yilini mektep aldi teyyarliq sinipi bilen jem'iy 340, shu jümlidin 11-sinipni 21 oqughuchi tamamlighan.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan mezkur mektep mudiri muhidin imashéf ependi mektepning ehwali we mektep aldida turghan bezi hel bolmaywatqan mesililer heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Mektipimizde 46 ustaz ishleydu. Ularning üchi pédagog-chéwer, töti pédagog-tetqiqatchi, yettisi pédagog-analizchi, on üchi pédagog-modérator. Oqush dawamida oqughuchilirimizning yetken utuqliri az emes. Elwette, mektepning hel bolmaywatqan mesililirimu mewjut. Eng asasliqi mektep binasidur. U 1962-yili sélin'ghan. Shuningdin buyan héch qandaq chong rémontmu yürgüzülmigen. Tenheriket zalimizmu, ashxanimizmu yoq. Mektepni kömür bilen issitimiz. Yene kadir mesilisi yéshilgen, biraq fizika, ximiye, matématika pen mu'ellimlirini, sapaliq ustazlarni tépish umu hel bolmaywatqan mesililerning biri”.

Melum bolushiche, mektep memuriyiti we mehelle jama'iti bir nechche yillardin buyan mektep binasini yéngilash toghriliq yuqiri orunlargha muraji'et qilghan bolsimu, hazirghiche bu mesile hel bolmay kelgen.

Qazaqistandiki Uyghur tilliq mekteplerni bu yili nechche bala tamamlidi we ularning yetken utuqliri qandaq?

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi terkibidiki oqutush Uyghur tilida yürgüzülidighan mekteplerning hemkarliq analitikiliq merkizining ezasi, filologiye penlirining kandidat doktori shemshidin ayupofning éytishiche, bu yil omumen jumhuriyettiki barliq Uyghur mekteplirining 11-sinipini 921 neper qiz-yigit tamamlap, musteqil hayat yoligha atlinish aldida turghan bolsa, shulardin aliy mekteplerge oqushqa kirishni xalaydighan 351 oqughuchi bir tutash imtihan'gha qatnishish aldida turmaqtiken. Shularning ichidin 44 oqughuchi mektepni “Altun belge”, 5 oqughuchi “Alahide ülgidiki shahadetname”, yeni guwahname bilen tamamlighan.

Shemshidin ayupof Uyghur mektepliri aldida turghan muhim mesililer heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Ochuqini éytqanda, mezkur analitikiliq merkez bir yil dawamida sheher we yézilirimizdiki barliq mektepler, yurt-jama'etchilik, aktiplar, ata-anilar bilen ishlesh jeryanida köpligen mesililerni éniqliduq. Biz ene shu mesililerni hel qilish üchün tégishlik organlar bilen alaqilishiwatimiz. Emdi bu oqush yiligha kelsek, ottura mektepni 921 Uyghur qiz-yigiti tamamlap, shulardin 400 ge yéqin bala aliy oqush orunlirigha kirish teyyarliqini qilmaqta. Bu, elwette, yaman körsetküch emes. Emma buningdinmu köp bolushi lazim idi. Bu yil bezi mekteplerde Uyghur tilliq 11-siniplarni tamamlighan balilar sani nahayiti az bolsa, beziliride tamamen yoq. Démek öz waqtida bala bolmay, sinip échilmighan. Mana bu bizni nahayiti échinduridu we teshwishlendüridu. Kélechekte buning aldini élish üchün toxtimay heriket qilishimiz kérek”.

Igilinishiche, mezkur analitikiliq merkez Uyghur mektepliride mewjut mesililerni hel qilish meqsitide bu yil almuta wilayetlik “Örléw” mu'ellimlerning kespini mukemmelleshtürüsh instituti we almuta wilayetlik bilim bashqarmisi bilen muzakiriler élip barghan. Muzakirilerde Uyghur mekteplirini oqush qoralliri, kadirlar bilen teminlesh, mu'ellimlerning kespini mukemmelleshtürüsh mesililirini qarighan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet