Doktor memtimin elaning "Uyghur qetli'ami" namliq kitabi neshirdin chiqti

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2021-01-27
Share
Doktor memtimin elaning Pelsepe penliri doktori memtimin ela.
Social Media

Yiqinda pelsepe penliri doktori memtimin elaning "Uyghur qetli'ami-pisixologiyelik nezer" namliq kitabi teklimakan Uyghur neshiriyati teripidin istanbulda neshir qilindi. Bu memtimin elaning Uyghurlar duch kéliwatqan siyasiy we ijtima'iy paji'eni pisixologiyelik nuqtinezer arqiliq analiz qilghan ikkinji kitabi bolup, aptorning buningdin burun sherqiy türkistan höriyet neshiryati teripidin "Uyghurlar pisxologiyelik urushta" namliq kitabi neshir qilin'ghan.

Uyghur-Qetliami-Memtimin-Ela.jpg
Doktor memtimin elaning istanbulda neshr qilin "Uyghur qetli'ami - pisixologiyelik nezer" namliq kitabining muqawisi. 2021-Yili yanwar. Istanbul, türkiye.

Biz bu munasiwet bilen tonulghan Uyghur ziyaliysi doktor memtimin ela we qutadghubilik inistitutning mudiri doktor ablet semet ependiler bilen söhbet ilip barduq.

Doktor memtimin ela "Yiqinda neshir qilin'ghan 'Uyghur qetli'ami' dégen kitabingizni ilgiriki 'Uyghurlar pisxologiyelik urushta' dégen kitabingizning dawami déyishke bolamdu?" dégen so'alimizgha jawap birip, mundaq dédi: "Hem dawami déyishke bolidu, hem dawami déyishke bolmaydu. Bundaq qarmu-qarshi jawap birishimning sewebi 'Uyghurlar pisixologiyilik urushta' dégen kitabim köz aldimizda yüz bérishi shu qeder muqererleshken qetli'amni aldin körüshte meghlup bolushqa qarita gunah tuyghusida yézilghan, shuning bilen bir waqitta ré'alliqimzdiki kirzisqa qarita jiddiy inkas qayturushning zörüriyitini tonighan bir kitap diyishke bolidu. Nöwettiki kitabim bolsa özining qurulmisi, mezmun we bashqa uchurlar jehettin élip éytqanda, öz aldigha musteqil turalaydighan bir kitap. Asasliq kitabning yetmekchi bolghan nishani Uyghurlarning nöwettiki pisixik kirzisini intayin jiddiy tetqiqat témisi süpitide tutush we shu arqiliq Uyghurlargha özining béshidin kechüriwatqan qorqunchluq tejiribilerning némidin dérek béridighanliqini körsitip bérish we ularning diqqitini özining rohiyigha jiddiy qaritishqa tirishishtur. "

Qutadghubilik institutining mudiri ablet semet ependim "Uyghur qetli'ami" namliq kitap heqqide toxtilip, mundaq didi: "Memtimin ela ependim 'Uyghurlar pisixologiyelik urushta' namliq kitabi bilen Uyghurlarni öz rohiyet dunyasini adilliq bilen iniq tonushqa chaqirghan idi. Uyghur jem'iyitining her bir ezasini, a'ilisini, jem'iyitini özliri bilen bille élip kéliwatqan pisixik illetliridin qutulushqa ündigen hem qutulush yollirini körsetkenidi. Bu yil neshirdin chiqqan 'Uyghur qetli'ami-pisixologiyelik nezer'namliq ikkinchi kitabi peqet Uyghur tetqiqatchilirining arisidila emes belki xelq'arada tunji bolup Uyghurlarning zorawan küch teripidin mehkum qilin'ghan qayta terbiyelesh tömür qepesliride peqet jismila emes, rohi jehettinmu rehimsizlerche qirghin qiliniwatqanliqini körsitip berdi. Bu kitabta bu qetli'amning kilip chiqish jeryani, yolgha qoyulushi we kélip chiqqan aqiwetlerning tesiride özimiz, a'ilimiz we jem'iyitimizde tarqalghan pisixologiyilik buzulush, weyran bolush, pütünley nabut bolushtek qorqunchluq aqiwetlerni keltürüp chiqiriwatqan pisxik késellik türlirini tonutush, uning aldini ilish we qutulush charilirini tetqiq qilghan."

Memtimin ela ependim söhbitimiz dawamida "Kitabingizda Uyghur qetli'amini pisixik nuqtidin közitishtiki asasliq muddi'ayingiz néme?" dégen so'alimizgha jawap birip mundaq dédi: "Qisqiche qilip éytqanda, birinchisi, hemmimizge melum bolghinidek xitayning Uyghurlarni nechche on yildin biri teqip astigha élishi we Uyghurlarni ünümlük kontrol qilip kélishidiki asasliq usullirining birsi pisixologiyelik urush taktikillirini muweppiqiyetlik halda qollan'ghanliqidindur. Mushu qétimliq qetli'amdin, Uyghurlarning pisixik jehettin kontrol qilinishqa qarita eng axirqi we eng qorqunchluq wariyantini köriwatimiz. Xitaylarning Uyghurlargha qaratqan pisixologiyelik urushini chüshinish üchün pisixologiyege muraji'et qilishimiz kirek. Métod pisxologiyelik bolghanliqi üchün uninggha bolghan eks inkas qayturushimizning asasliq métodimu choqum pisixologiyilik bolishi kirek. Ikkinchisi, biz qetli'am seweblik weten ichi-sirtidiki hemmimiz éghir rohi böhranni béshimizdin ötküzüwatimiz. Bezilirimiz bu böhranda tunjiqiwatimiz, bezilirimiz özimizni qutquzush bilen cheklen'gen shekilde qirghaqqa chiqishqa intiliwatimiz. Yene bezilirimiz néme ish qilishni bilmeywatimiz. Mushundaq ehwal astida aldi bilen bizning qilmaqchi bolghinimiz bu pisixik böhranning alametliri we mezmunlirini chüshinishtur. Mushu jehettin ilip iyitqanda, biz shexsiy nuqtidin we kolléktip jehettin özimizni qutquzishimiz kirek. Shexsiy jehettin qutquzush kolléktip jehettin qutquzush dégenlik emes. "

Xitay hökimitining Uyghurlargha qaratqan étnik qirghinchiliq siyasetlirining tesiride halsirighan Uyghur jem'iyiti herxil siyasiy we ijtima'iy paji'eler bilen tirkeshmekte. Közetküchilerning qarishiche, parchilan'ghan a'ililer, siyasiy tehdit, xewipsizlik tuyghusi we kimliksizlik qatarliq ijtima'iy we siyasiy kirzislar Uyghur jem'iyitining ijtima'iy pisixikisida ghayet zor böhran peyda qilmaqta iken.

Doktor memtimin ela Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan siyasiy we ijtima'iy kirizisning Uyghur jem'iyitining kelgüsige bolghan tesiri we Uyghurlarning ijtima'iy pisixikisidiki inkasi heqqide toxtilip, mundaq dédi:

" kelgüsimiz qarangghuluqqa tolghan. Uyghurlar bir kolléktip bolush süpiti bilen qarmu-qarshiliqqa tolghan bir dunyada yashawatidu. Ikki kelime bilen yighip éytqanda, tirkishish bilen waz kichish. Nurghunlighan Uyghurlar mushu waqitning özide ikki xil inkas qayturiwatimiz. Yeni tirkishish we waz kichish. Eger tirkishishni tallisaq, buning ghayet zor bedili bar. Biraq axirida bizning saqlinip qilishimizda muhim orunda turidu. Waz kichish we bedel töleshni xalimasliqni tallisaq, biz saq qalimiz, biraq millet süpitide saq qilalmasliqimiz mumkin. Mushu xil ehwal nurghunlighan Uyghurlarni barghanséri mushu ikki tallashning birini tallashqa mejburlawatidu. Biz aldimizda nurghunlighan Uyghurlarning tirkishishtin waz kéchip, asta-asta bu ishtin özini élip qachidighan, yüz bériwatqan ishlarni normallashturalaydighan we bu ishlarni shexsiyetchilikige élip, béshini ichige tiqip körmeske salalaydighan bir xil yüzlinishni köriwatimiz. Bu intayin xeterlik we exlaqi jehettin intayin numusluq bir tallash. Bu bizning kelgüsimizge ghayet zor qara saye tashlap turidu. Kitabimda mushu mesilini, yeni Uyghurlarning mewjutliqigha xiris shekillendüridighan, intayin qattiq, kélishtürgüchi bolmaydighan, kelgüsimizdiki pütkül tallashlirimizni menbeleydighan ikki xil tallash analiz qilinidu. Kitabxanlar kitabni oqughan chighida özlirige munasip kelgen jawapni alalaydu, dep qaraymen."

Xitay hökümiti teripidin étnik qirghinchiliqta uchrawatqan Uyghurlarning peqet siyasiy jehettinla emes, medeniyet we ijtima'iy jehettinmu chongqur zexmige uchrawatqanliqi mutexessisler teripidin dawamliq otturigha qoyulup kelmekte. Biraq siyasiy kirzis seweplik yüz bergen Uyghur jem'iyitidiki paji'elerning ilmiy we kespi nuqtidin tetqiq qilinishi intayin yétersiz dep qaralmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet