"мән-натиқ" намлиқ балилар нутуқ сөзләш мусабиқиси муһаҗирәттики уйғурларға йеңи үмид беғишлиди

Мухбиримиз нуриман
2020-11-02
Share
men-natiq.jpg "мән-натиқ" намлиқ балилар нутуқ сөзләш мусабиқисиниң синидин елинған.
Social Media

30-Өктәбир күни 2-қетимлиқ торда елип берилған "мән-натиқ" намлиқ уйғур балилириниң нутуқ сөзләш мусабиқиси көрүрмәнләр билән йүз көрүшти.

Мәлум болғинидәк, корона вируси түпәйли пүтүн дунядики инсанларниң 2020-йилидики паалийәтлири асасән тор йүзидә давам қилмақта.

Алдинқи йили "айхан маарипи" орунлаштурған "мән-натиқ" намлиқ балилар нутуқ сөзләш мусабиқисини бу қетим бүгүнки алаһидә шараитта қурулған "уйғур ана тил тор мәктипи" уюштурған.

Бу қетимлиқ "мән-натиқ" уйғур балилар нутуқ сөзләш мусабиқисиниң тәшкиллигүчиси муйәссәр абдуләһәд ханимниң ейтишичә, муһаҗирәттики уйғур балилириға ана тилини ишлитидиған бир сәһнә яритип бериш үчүн "айхан маарипи" 2019-йили 8-айниң 4-күни истанбулда "мән-натиқ" дегән темида балилар нутуқ сөзләш мусабиқиси өткүзгән вә бу мусабиқини һәр йили давамлаштуруш пиланлиған икән.

Мусабиқигә америка аләм қатниши идарисиниң инженери, доктор әркин сидиқ әпәнди, "оқу уйғур-билиг юрти" мәктипиниң мудири һәбибулла күсәни, доктор мәмтимин әла қатарлиқлар тәбрик сөзи әвәткән болуп, улар муһаҗирәттә уйғур кимликини сақлап қилишта балиларниң "қәлә" икәнликини әскәрткән.

Мусабиқигә түркийә, австралийә, америка, японийә, норвегийә, голландийә қатарлиқ дөләтләрдә яшаватқан уйғур балилиридин 25 маһир қатнашқан. Маһирлар йешиға асасән "7-8 яшлиқлар", "9-10 яшлиқлар" вә "11-14 яшлиқлар" дегән үч гуруппиға айрилған. Маһирларниң мусабиқигә қатнаштурған әсири чоқум уларниң өз иҗадийити болуши шәрт қилинған болуп, улар әсәрлирини синға елип, "уйғур ана тил тор мәктипи" ниң "мән-натиқ" уйғур балилар нутуқ сөзләш мусабиқисини баһалаш һәйитигә әвәткән.

Әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институтиниң тәтқиқатчиси адилҗан әруйғур, явропа уйғур академийәсиниң баш катипи зулһаят өткүр, ғази университетиниң магистир аспиранти мәһмудҗан ясин қатарлиқлар баһалиғучилиққа тәклип қелинған. Баһалиғучилар әсәрниң мәзмуни, маһирларниң тил ишлитиш услуби, нутуқ сөзлигән вақиттики бәдән тили вә уйғур кимликини намаян қилиш үчүн кийгән кийим-кечәклири қатарлиқ амиллар бойичә әстайидил баһалап чиққан.

Баһалиғучиларниң ейтишичә, балиларниң көпинчиси чәт әлдә туғулуп чоң болған икән. Аилидин башқа ана тил муһити йоқ шараитта өсүп йетиливатқан балиларниң ана тилда әсәр йезиши вә өз әсирини наһайити раван, җараңлиқ декламатсийә қилиши уларни сөйүндүргән.

Әсәрләрниң мәзмуни "вәтән", "сеғиниш" вә "ана тил" қатарлиқ темиларға беғишланған икән.

"7-8 яшлиқлар" гурупписидин японийәдә туғулуп чоң болған 8 яшлиқ тәфидә ғопур, "9-10 яшлиқлар" гурупписидин үч яш вақтида юртидин айрилған, һазир түркийәдә яшаватқан 9 яшлиқ билал абдулваһаб, "11-14 яшлиқлар" гурупписидин америкада яшаватқан 13 яшлиқ назакәт мутәллип қатарлиқлар биринчиликкә еришкән.

Мусабиқигә қатнашқан маһирлар биринчи, иккинчи, үчинчи дәриҗилик мукапатлардин башқа йәнә "әң җанлиқ натиқ", "әң җәсур натиқ", "әң тәмкин натиқ" түрлири бойичиму мукапатланған.

Нәтиҗигә еришкән маһирларға мукапат боюми сүпитидә "түкий тиллар дивани", "қутадғу билик" вә "12 муқам тикистлири үстидә тәтқиқат" қатарлиқ чоң һәҗимлик қиммәтлик китаблар вә балиларға хас оқушлуқ китаблири әвәтилидикән.

Биз вақит мунасивити билән пәқәт биринчи дәриҗигә еришкән маһирлар вә уларниң ата-анилири билән бу қетимлиқ мусабиқә һәққидә сөһбәт өткүздуқ.

8 яшлиқ тәфийдә японийәдә туғулуп чоң болған болуп, ата-аниси даим гепини қилидиған "вәтән" гә берип бақмиған икән. Әмма униң чоң болғандики арзуси дохтур болуп "вәтән" дики достлириға ярдәм бериш икән.

Тәфийдәниң аписи нурасийә ханим көп вақтини қизи тәфийдә билән өткүзидикән. Униң ейтишичә, "уйғур хәлқ чөчәклири" вә башқа уйғурчә китабларни көпрәк оқуп бериш вә "вәтән" һәққидә көпрәк сөзләп бериш арқилиқ балилардики уйғурлуқ еңини йетилдүргили болидикән.

9 яшлиқ билал бәк кечик юртидин айрилған болуп, "вәтән" һәққидә җиқ әслимиси йоқ икән. Лекин нәврә акиси үч йил бурун билални йоқлап кәлгән болуп, шундақ гүзәл әслимиләрни қалдурған. Билал мусабиқидә ашу нәврә акиси һәққидә язған мақалисини наһайити раван, җанлиқ декламатсийә қилған.

Билал чоң болғанда аләм учқучиси болушқа бәл бағлапту, буниң үчүн математика вә пән-техникиға аит китабларни бәк җиқ оқуйдикән.

Билалниң аписи тәсним ханим чәт әлдә чоң болуватқан балиларни уйғурлуқидин пәхирлинидиған қелип тәрбийәләп чиқишниң аилидин башлинидиғанлиқини, аилидә сап уйғур тилида параңлишиш арқилиқ балиларниң ана тилини тез йетилдүргили болидиғанлиқини ейтти.

13 яшлиқ назакәт йәттә яш вақтида америкаға кәлгән. Үрүмчидә қалған устазлири вә достлирини даим сеғинидикән. У һәтта үрүмчиниң йоллирини сеғинғанлиқини, чүнки у йолларда маңғанда өзини бәк күчлүк һес қилидиғанлиқини ейтип һаяҗанлинип кәтти.

Назакәтниң дадиси мутәллип әпәнди чәт әл муһитида чоң болуватқан балилириниң уйғур кимликини унтуп қилишидин әнсирәйдиғанлиқи ейтти. Шуңа балилириға ана тил өгитишкә наһайити әһмийәт беридикән.

Баһалиғучилар бу қетимлиқ мусабиқиниң балиларға уйғур кимликини әслитиштә, уйғур кимликидин пәхирләндүрүштә муһим рол ойнайдиғанлиқини оттуриға қоюшти.

Ахирида муйәссәр ханим "уйғурлуқимизда балилиримизниңму һәққи бар!" дегән нийәт билән қурулған "уйғур ана тил тор мәктипи" орунлаштурған бу мусабиқисиниң нәтиҗисидин бир "үмид" ни көргәнликини, ичидики бир "кичик қиз" билән бирликтә мушу "үмид" үчүн давамлиқ тиришидиғанлиқини ейтти вә кейинки пиланлирини биз билән ортақлашти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт