BBC Мәрдан ғаппарниң рәсмий қолға елинғанлиқини илгири сүрди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-08-18
Share
merdan-ghappar.jpg Мәрдан ғаппар өзини тутувалғанлиқини тарқатқан син көрүнүшидин сүрәткә елинған. 2020-Йили январ, ақсу.
Abdulhekim Ghappar teminligen

6-Авғуст BBC мухбирлири 31 яшлиқ мәрдан ғаппарниң кучадики бир корона вируси юқумини тәкшүрүш орнидин йоллиған син көрүнүши билән униң бир қисим қисқа учурлирини елан қилип бәлгилик тәсир қозғиған иди. Бу син көрүнүшидә мәрдан ғаппарниң қолиға койза селинип карватқа четип қоюлғанлиқи әкис әттүрүлгән. Мәрдан ғаппарниң йәнә қисқа учурлиридики униң 18 күн кучадики бир сақчиханиниң тутуп туруш орнида ятқанлиқи, бу йәрдә бешиға халта кийдүрүлгән 50 дин артуқ адәмниң бир биригә четип қоюлғанлиқи, бир адәмниң әтигәндин кәчкичә дат-пәрят көтүрүп варқириғанлиқини аңлиғанлиқи қатарлиқ ечинишлиқ мәнзириләр тилға елинған иди.

Хәвәрдә әскәртилишичә, бу син көрүнүши вә учурларни мәрдан ғаппар бу йил 2-айда өзи тартип аилисидикиләргә йоллап бәргән. Аилисидикиләр уни голландийәдики тағиси абдулһәким ғаппарға әвәткән. Абдулһаким ғаппар болса ахбарат саһәсиниң диққитини тартиш үчүн BBC мухбирлириға йоллап бәргән. BBC Мухбирлири бу син көрүнүшигә қошуп мәрдан ғаппарниң қисқа учурлирини анализ шәклидә елан қилиш билән биргә, хитай һакимийитидин бу мәсилигә мунасивәтлик соалларни сорап язма шәкилдә әвәткән. Әмма хитай тәрәптин һазирға қәдәр җавап алалмиған.

18-Авғуст BBC «хитай шинҗаңлиқ моделниң тутқун қилинишини ‹у юқумниң алдини елиш хадимлирини урди' дәп ақлиди» намлиқ бир хәвәр елан қилди. Хәвәрдә ахири шинҗаң уйғур аптонум районлуқ һөкүмәтниң ахбарат ишханисиниң язма шәкилдә бир баянат елан қилғанлиқи, баянаттики мәзмунлардин мәрдан ғаппарниң юқумниң алдини алғучи хадимлар вә сақчилар билән җидәлләшкәнлики үчүн қанун бойичә қолға елинғанлиқини билгәнлики баян қилинған.

Мәзкур хәвәрдә тәкитлинишичә, шинҗаң уйғур аптонум районлуқ һөкүмәтниң ахбарат ишханиси елан қилған бу баянатта BBC мухбирлири сориған көплигән соаллар җавапсиз қалған. Мәсилән, мәрдан ғаппарниң немә үчүн тутқун қилинғанлиқи, униң қандақ җинайәт билән әйибләнгәнлики, қәйәргә йөткәлмәкчи болғанлиқи тоғрисида һечқандақ учур берилмигән һәмдә униң юқумниң алдини елиш орнидин чиқарған син көрүнүши тоғрисидиму тохталмиған. Пәқәт мәрдан ғаппарниң «җидәл териғанлиқи» үчүн қанун бойичә мунасивәтлик тәдбирләргә дуч кәлгәнлики тәсвирләнгән.

Шинҗаң уйғур аптонум районлуқ һөкүмәтниң ахбарат ишханиси елан қилған бу баянатта мундақ дейилгән: «мәрдан ғаппар өзи турушлуқ орундики юқумниң алдини елиш тәдбирлиригә маслашмиди, рәт қилди, юқумниң алдини елиш хадимлириниң униң температурисини өлчишигә қарши чиқти, юқумниң алдини елиш хадимлирини һақарәтлиди вә уларни урди.»

Хитай бу баянатида йәнә мундақ дегән: «тапшуруп бериш вә рәсмийәт беҗириш җәрянида мәрдан ғаппар өз өзини ярилайдиған вә сақчиларға қарши һәддидин артуқ һәрикәтләрдә болди, җамаәт хәвипсизлики органлири мунасивәтлик тизгинләш тәдбирлирини қолланди, униң кәйпиятини турақлаштурғандин кейин тәдбирлирини бикар қилди.»

Баянатта йәнә «мәрдан ғаппарниң юқумниң алдини елиш вә тизгинләш җәрянидики қилмишлири җинайәт садир қилиш гуманини қозғиғанлиқи үчүн җамаәт хәвәпсизлик органлири униңға қанун бойичә чарә қолланди, бу дело тәкшүрүлүш басқучида турмақта,» дейилгән.

Әлвәттики, мәзкур хәвәрдә бир қисим мутәхәссисләрниң вә мәрдан ғаппарниң тағиси абдулһаким ғаппарниң хитайниң бу баянатлиридин қанаәт һес қилмиғанлиқи, униңда тилға елинғанларға ишәнмигәнлики вә хитайниң милйонлиған уйғурларни җаза лагерлириға қамап қийнаватқан инсанийәткә қарши қилмишлириға қарита түрлүк қарашларға, инкасларға орун берилгән.

Әмма уйғур зиялилири үчүн диққәтни бәкрәк тартидиғини мәрдан ғаппарниң еғир тән җазасиға учраш еһтималлиқи болған. Хитайниң мәзкур баянатидики «мәрдан ғаппар өз өзини ярилайдиған вә сақчиларға қарши һәддидин артуқ һәрикәтләрдә болди, җамаәт хәвипсизлики органлири мунасивәтлик тизгинләш тәдбирлирини қолланди, униң кәйпиятини турақлаштурғандин кейин тәдбирлирини бикар қилди» дегән җүмлә чоң бир паҗиәдин бишарәт беридикән.

Үрүмчидики мәзгилидә адвукатлиқ хизмити билән шуғулланған, һазир норвегийәниң осло шәһридә яшаватқан уйғур зиялиси бәхтияр өмәр әпәндиниң қаришичә, юқирида тилға елинған қаршилиқлар сәвәблик нөвәттики җиддий вәзийәттә мәрдан ғаппарниң сақчилар тәрипидин еғир җисманий зәрбигә учрапла қалмай, роһий җәһәттин набут қиливетилиш еһтималлиқи зор әндишә қозғайдикән.

Илгири ғулҗада оқутқучилиқ қилған, һазир германийәниң стутгарт шәһридә яшаватқан абдушүкүр һаҗим бу һәқтә тохталғанда, мәрдан ғаппар мәсилисиниң милйонлиған бигунаһ уйғурларниң бүгүнки паҗиәлик тәқдирини йорутуп беридиған бир мисал икәнликини тилға алди. Голландийәниң роттердам шәһридики уйғур зиялиси зәйнидин турсун әпәндиму бу хусуста қарашлирини билдүрүп өтти.

BBC Ниң хәвиригә асасланғанда, хитайниң гуаңҗу шәһиридә модел болуп яшаватқан мәрдан ғаппар бу йил 1-айда куча сақчилири тәрипидин тутулуп юртиға қайтуруп келингән вә сақчиханиниң тутуп туруш орниға қамалған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт