Meryem sultan: "Xitay manga apamning aghzi arqiliq tehdit saldi"

Muxbirimiz gülchéhre
2021-04-07
Share
Meryem sultan: Uyghur ziyaliysi meryem sultan pénsiyige chiqqan péshqedem oqutquchi anisi aygül sultanning özige söz qilghan sin körünüshidin élin'ghan.
Social Media

Türkiyide turup taratqularning ziyaritini toxtimay qobul qilip, xitay teripidin lagérgha qamalghan apisi we barliq Uyghurlar uchrawatqan zulunlarni anglitip kéliwatqan yash Uyghur ziyaliysi meryem sultan bir qanche kün ilgiri özining tiwittér qatarliq ijtima'iy taratqu betliride bir xewerni hembehirligen. Yeni u özining aqsu onsu nahiyesidiki apisi, pénsiyige chiqqan péshqedem oqutquchi aygül sultanning xitay da'irilirining mejburlishi bilen sözligen widéyoluq körününishini hembehrligen.

Qarimaqqa késelchan hem ajiz körünidighan aygul sultan xanim widéyoda qizigha qaritip mundaq deydu: "Bizni ékranda körüpsiz, bizning bextlik intayin tinch-xatirjem yashawatqanliqimizni kürüp intayin xoshal boldingiz, bundaq désingiz qandaq bolidu?. . . Sizning gépingizning hemmisi yalghan, '3xil küch' lerning qutratquchiliqigha ishenmeng, pitne-éghiwa tarqatmang! . . ."

2018-Yili 10-ayda ayda enqere uniwérsitétida doktor aspirantliqta oquwatqan meryem sultan, apisi aygul sultan xanimning lagérgha élip kétilgenlikini radiyomizgha anglatqan hemde uning salametlik ehwalidin qattiq endishe qiliwatqanliqini bayan qilghan idi. Eyni chaghda muxbirimizning onsu nahiyesige qarita élip barghan téléfon ziyaretliri dawamida, aygül sultan xanimning 2017-yili 10-aydin béri yighiwélish lagérida ikenliki delillen'gen idi. Éniqlashlirimiz dawamida uning lagérgha onsu nahiye baziridiki shichéng (gherbi sheher) saqchixanisi xadimliri teripidin élip kétilgenliki aydinglashqan idi.

Yillarche apisining ehwalidin uchur élish we uning lagérdin qoyup bérilishi üchün xelq'ara jama'ettin yardem telep qilip heriket qiliwatqan meryem sultan apisining özige qarshi mejburiy sözlitilgen bu wédiyosini körüp, uning hayat ikenlikidin köngliwaqitliq bolsimu tin'ghan. Emma u apisining yéshigha nisbeten nechche on yash qérip ketkendek körün'genlikini, shundaqla éghir zulum chekkenliki ipadilinip turghan chirayi we asta heriketlirige qarap, uningdin téximu endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

2018-Yilning axiri meryem sultan'gha apisidin bir qisqa uchur kelgen. U apisining özi bilen alaqilishish pursitige momisining ölümini uzitish üchün bir künlük öyge qaytishqa ruxset qilin'ghan esnada érishkenlikini bilgen. Kéyin yene ündidar arqiliq bir dosti we yurtdashliridin momisining lagérda ölüp ketkenlikini anglighan.

Ilgiri meryem chong apisining lagérda ölüp ketkenliki heqiqde bir qisim metbu'atlargha éytqan bolup, bu nöwet apisi widéyoda uninggha: "Chong apingizning ölümi siz dégendek emes. . ." dep meryemning sözlirini inkar qilghan. Yeni mezkur widiyoda apisi uninggha chong apisining qan bésimi késili bilen 2018-yili 12-ayda doxturxanida ölüp ketkenlikini éytqan.

Meryem sultan téléfon ishlitishmu cheklen'gen, yillarche lagérda turuwatqan apisining özining chet el metbu'atlirigha qilghan bayanlirini xitay hökümiti éytmisa, apisining xewer tépishi mumkin emeslikini bayan qildi. U: "Apamning ular yézip bergen bir nersini oqup bériwatqanliqi éniq, apam gerche méni 'yalghan gep qilmang' dégen bolsimu, emma 'chong apingiz lagérda ölüp ketmidi' déyelmidi," deydu.

Meryem sultan bir künning aldida özining fésbuk bétige "Junggoning ziyankeshlikige uchrighuchi bolush üchün türmige kirip tayaq yéyish shert emes" témiliq bir bayanatini chiqarghan. U mundaq dep yazghan: "Öz ana yurtimizgha xalighan chaghda baralmaymiz, a'ilimiz bilen erkin söhbetlishelmeymiz, her da'im melum küchning a'ilimizge xewp yetküzüshidin ensirep yashaymiz, özimizni xuddi gunahkardek hés qilimiz, barghanliki yérimizde béchare sanilimiz, buninggha qarimay insanlarning méngisining bir burjikide bizge nisbeten haman 'ejeba, bular téroristmu' dégen bir so'al belgisi mewjut. Mushularning özi xorlan'ghanliq-zulum körgenlik bolmay néme?. . ."

U yene mundaq dep yazghan: "Üch yil burunmu men mushu geplerni yazghinimni esliyeleymen, bügün téxiche mushu geplerni yéziwatimen. Üch yilliq oylinish, üch yilliq süküt bizge yetmemdu?. . ."

Meryem xanim özining apisi mejburiy sözlitilgen bu widiyo arqiliq xitay hökümitining özini "Üch xil küch" dep jinayet artishqa urunuwatqanliqini hés qilghanliqini bildürdi. U féysbukida élan qilghan bu yazma arqiliq özining xitay da'irilirining bu tehditige qarshi küreshke atlan'ghanliqini, özining anisi hemde anisigha oxshash milyonlighan bigunah insanlar aldidiki burchini ada qilish üchün téximu ünümlük yollarni izdeshni dawam qiliwatqanliqidek iradisini bildürüshni meqset qilghanliqini éytti.

Meryem sultan erkin asiya radiyomizning ziyaritimizni qobul qilghan 7-april künining özide yene ikki xelq'araliq axbaratning ziyaritini qobul qilghan. Shundaqla a'ilisi xitay zulumigha uchrighan türkiyediki Uyghur oqughuchilarning wekili süpitide enqerede "Iyi" partiyesining rehberliri bilen körüshken iken.

Meryem sultan lagérgha qamalghan apisining iz-dériki élish jeryanda qirghinchiliqqa uchrwatqan Uyghurlarning dunyada yéterlik diqqet we köngül bölüshke érishelmeywatqanliqini hés qilghan. Shunga u 3 yildin buyan waqti we zéhnini siyasiy, ijtima'iy pa'aliyetlerge bekrek atap kelmekte iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet