Мәвлүт чавушоғлу: "биз уйғурларниң һәқ-һоқуқини қоғдаватимиз вә қоғдаймиз"

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-04-21
Share
Чавушоғлу: Түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу бирләшмә ахбарат елан қилиш йиғинида сөз қилмақта. 2020-Йили 13-январ.
REUTERS

Америка, канада вә голландийә парламентлири хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситини "ирқий қирғинчилиқ" дәп бекиткәндин кейин түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң уйғур мәсилисидә сүкүттә туруши вә түркийә һөкүмитиниң уйғур сиясити түркийәдики өктичи партийә рәһбәрлириниң қаттиқ тәнқидигә учримақта. Түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу 20-апрел күни түркийәдики әң чоң телевизийә қаналлиридин бири "хабәр түрк" тә тарқитилған программида мухбирларниң уйғурлар тоғрисидики соаллириға җаваб бәрди. У, түркийә һөкүмитиниң уйғурларниң һәқ вә һоқуқини қоғдаватқанлиқини, буниңдин кейинму қоғдайдиғанлиқини илгири сүрди.

"хабәр түрк" телевизийәси программа риясәтчисиниң "өктичи партийәләр һөкүмәтни шәрқий түркистан мәсилигә көңүл бөлмәслик билән әйибләватиду? шәрқий түркистан мәсилиси һәққидә немиләрни қиливатисиләр?" дегән соалиға у, мундақ җаваб бәрди:

"түркийә шәрқий түркистан мәсилисидә әлвәттә сәзгүр вә бу һәқтә зиммисигә чүшкәнни қиливатиду, шундақла бундин кейинму қилишни давамлаштуриду. Бу һәқтә икки җәһәттин хизмәт елип бериватимиз. Биз һәр даим хитай билән болған һәр дәриҗидики рәһбәрләрниң учришишлирида шәрқий түркистан мәсилисини оттуриға қоюватимиз. Бу мәсилигә болған сәзгүрлүкимизни вә хитайдин күткәнлиримизни оттуриға қоюватимиз. Әң ахирқи қетим хитай ташқи ишлар министири ваң йи әнқәрәгә кәлгән вақиттики учришишимиздиму буларни оттуриға қойдуқ. Мән буни өзүмниң тветтирим арқилиқму елан қилдим".

Мәвлүт чавушоғлу әпәнди түркийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисигә болған көз қариши тоғрисида тохтилип мундақ деди: "биринчидин биз шәрқий түркистан мәсисини инсанлиқ мәсилиси дәп қараймиз. Иккинчиси, уйғур түрклири бизниң қериндашлиримиз. Улар билән диний, мәдәнийәт, етник вә тарихий җәһәттин риштимиз бар. Бу мунасивитимизни хитайму, башқиларму инкар қилалмайду. Әмма биз уйғур мәсилисини бәзи ғәрб әллиригә охшаш хитай дүшмәнликигә айландурмақчи әмәсмиз. Биз хитайниң ‹бир хитай сияситини қоллаймиз' десәкму бәзиләр бизни қаттиқ тәнқид қиливатиду. Биз хитайға давамлиқ һалда шуни дәватимиз: биз дөлитимизниң бихәтәрлик мәсилисигә әһмийәт беримиз, хитай дөлитиниң бихәтәрликигиму әһмийәт беримиз. Силәрниң дөлитиңларда террорлуқ һәрикәтләр я бар, я йоқ, биз террорниң дәрдини көп тарттуқ. Лекин бигунаһ уйғур хәлқигә террорчи муамилиси қилиш тоғра әмәс дәватимиз. Бу сияситиңлар хата дәватимиз. Әгәр дәмәшқ ирақ ислам дөлити террор тәшкилатиға әза болған бири мәйли хитай, мәйли түрк ким болушидин қәтий нәзәр у террорчидур дәватимиз. Бир түрк террорлуқ тәшкилатқа әза болди дәп, һечким түрк миллитини террорчи дейиш һоқуқиға игә әмәс. П к к бар дәп күртләрниң һәммисини террорчи дейәлмәймиз".

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу 20-апрел күни "хабәр түрк" тә тарқитилған программида түркийәниң хәлқара уйғур мәсилисигә тутқан позитсийәси тоғрисида тохтилип мундақ деди: "хәлқара сорунларда бәзи дөләтләр шәрқий түркистан мәсилиси һәққидә ортақ баянатлар вә қарарлар чиқиватиду. Буларниң ичигә хоңкоң, тәйвән мәсилилириниму йезиватиду. Шуңа биз бу хил ортақ баянатларға қол қоймай, айрим баянат берип, уйғурларниң бизниң қериндишимиз икәнкиликини, бу мәсилиниң инсанлиқ мәсилиси икәнликини, хитай дөлитидин күткәнлиримизни оттуриға қоюватимиз. Әмма бәзиләр биздин 39 дөләт қол қойған қарарға немишқа қол қоймидиңлар? дәп сораватиду. Бу 39 дөләткә қарши 44 дөләт хитайни қоллап баянатқа қол қойди. Лекин биз униға қол қоймиған билән б д т да өз алдимизға баянат елан қилдуқ, һечким бизгә қарши чиқалмиди. Чүнки биз сиясий нәрсиләрни әмәс, уйғурларниң һәқиқий әһвалини оттуриға қоюватимиз".

Мәвлүт чавушоғлу, түркийәниң шәрқий түркистанға һәйәт әвәтишни ойлаватқанлиқини, лекин хитайдин техи җаваб кәлмигәнликини баян қилип мундақ деди:

"президентимиз рәҗәп таййип әрдоған хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән һәр қетим көрүшкәндә уйғур мәсилисини оттуриға қойди. Корона вируси пәйда болуштин бурун хитай шәрқий түркистанға бир һәйәт йоллишимизни тәләп қилғаниди, биз буниңға тәйярлиқ қиливатқанда корона вируси пүтүн дуняға ямрашқа башлиди. Ваң йи кәлгәндә йәнә биз униңға һәйәт әвәтәйли, лекин халиған йәрләрни зиярәт қилсун, халиған кишиләр билән көрүшәйли дедуқ, лекин техигичә хитайдин җаваб кәлмиди".

Мәвлүт чавушоғлу йәнә, түркийәниң уйғурларға игә чиқиватқанлиқини, бундин кейинму игә чиқидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: "биз бу мәсилини һәл қилишқа тиришиватимиз. Буни һәл қилишниң асан әмәсликиниму билимиз. Лекин бу инсанлиқ мәсилиси, буни хитай дүшмәнликигә айландурушму тоғра әмәс. Хәлқара җамаәтчиликниң бесими муһим. Биз хитайға шәрқий түркистандики уйғур, қазақ, қирғиз вә өзбек қатарлиқларниң хитайлар билән охшаш һәқ вә һоқуққа игә болуши керәкликини дәватимиз. Бәзи өктичиләр хитайниң бәзи тәләплирини орунлиғанлиқимизни илгири сүрүватиду, буларму тоғра әмәс. Биз хитай тәләп қилди дәп өз пуқралиримизни бәрмидуқ, бәрмәймиз, бундақ бир сияситимизму йоқ. Биз түркийә җумһурийәти болуш сүпитимиз билән уйғур қериндашлиримизниң һәқ вә һоқуқини қоғдаватимиз, бундин кейинму қоғдашқа давам қилимиз".

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлуниң тунҗи қетим түркийәниң әң чоң телевизийәлиридин "хабәр түрк" қанилида бундақ әтраплиқ, ениқ бәргән баянатини қандақ чүшинишимиз керәк? әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институти мудири доктор әркин әкрәм әпәнди бу һәқтики көз қаришини баян қилип өтти.

2017-Йилидин бүгүнигә түркийә ташқи ишлар министири икки қетим, ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси 2 қетим, һакимийәт бешидики адаләт вә тәрәққият партийәси баянатчиси 5 қетим баянат берип уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини оттуриға қойғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт