Қазақистанлиқларниң майк помпейониң мәркизий асияға қаратқан сәпири һәққидики қарашлири

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-02-07
Share
Mike-Pompeo-Qazaqistanda-2020.jpg Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәндим қазақистанға қилған сәпиридә хитайниң йиғивелиш лагерлирида тутуп турулуватқанларниң уруқ-туғқанлири билән көрүшти. 2020-Йили феврал. Қазақистан.
Social Media

Йеқинда америка ташқи ишлар министири майк помпейо өзиниң оттура асияға, шу җүмлидин қазақистанға қилған сәпири җәрянида хитайниң йиғивелиш лагерлирида тутуп турулуватқанларниң уруқ-туғқанлири билән көрүшкән иди. Болупму униң қазақистан ташқи ишлар министири мухтар тилерберди вә нурсултан назарбайефлар билән көрүшүп, мухбирларни күтүвелиш йиғинида уйғур мәсилисини оттуриға қоюши, хитайниң җаза лагерлирида милйонлиған уйғур, қазақ вә башқиму түрк-мусулманларниң азаб чекиватқанлиқини тилға елиши көплигән мутәхәссисләрниң, аддий қазақистанлиқларниң диққәт мәркизидә болди.

Көплигән анализчиларниң диққитини тартқан йәнә бир мәсилә хитайниң қазақистандики әлчиси җаң шявниң майк помпейониң сәпиригә инкас қайтуруши болди. Бу һәқтә көплигән аммиви ахбарат васитилиридә бәс-муназириләр елип берилмақта.

"красная весна" ахбарат агентлиқида елан қилинған "хитай әлчиханиси: помпейо хитайға қарши қутратқулуқ қилиш үчүн оттура асияни арилиди" намлиқ мақалида ейтилишичә, помпейониң явро-асия мәмликәтлиригә қилған сәпирини хитайниң қазақистан вә өзбекистандики әлчиханилири "қутратқулуқ қилиш" дәп қариғаникән. Мақалидин мәлум болушичә, хитай мәзкур район мәмликәтлириниң америка сияситини қоллимайдиғанлиқиға ишәнч билдүргән. 

"регнум" агентлиқи елан қилған "хитай-помпейониң түркистанға қилған сәпири ‹яман ғәрәзлик иғвагәрликкә' толуп ташқан" намлиқ мақалида хитайниң өзбекистандики әлчиханиси баянат елан қилип, униңда хитайни қарилап, униң мәркизий асия мәмликәтлири билән болған достлуқ мунасивәтлирини бузушқа урунған һәр қандақ һәрикәтләрниң мәғлуп болидиғанлиқи ейтилған. 

Хитай әлчисиниң баянатиға қарита қазақистан синат әзалири немә деди?

Йеқинда "азадлиқ" радийосиниң мухбири қазақистан синат әзалириниң хитай әлчисиниң баянати һәққидики инкаслирини игилигән.

Униңдин игилишимизчә, синат бектас бекназароф помпейони хитайниң ташқи сияситигә баһа берәләйдиған адәм әмәсликини ейтқан. У "бу сәпәрдин қазақистан өзиниң мәнпәәти үчүн немә утиду, хитайниң сияситидә қазақистан үчүн қандақ мәнпәәт бар" дегәнгә охшаш мәсилиләргә әһмийәт бериш лазимлиқини тәкитлигән. 

Синат әзаси ерболат муқайеф болса, мусулманларға қарита бесим һәққидә, буниңға уйғур хәлқиниң, андин қазақларниң нарази болуватқанлиқи бир нәччә йиллардин буян ейтилип келиватқан болсиму, өзи берип көрмигәнликтин бу һәқтә ениқ бир нәрсә ейталмайдиғанлиқини билдүргән.

Йәнә бир синат әзаси ели бектайеф бу һәқтә һеч бир ахбаратқа игә әмәсликини чүшәндүргән. 

Йәнә бир синат әзаси мурат бәхтиярули мундақ дегән: "бизниң қазақ қериндашлиримизни өз ичигә алған хитайдики мусулманларниң һоқуқиниң чәкләнгәнлики сир әмәс. Шуңлашқа америка ташқи ишлар министириниң бу пикири пәқәт америкиниң пикири әмәс, бу бәлки тинчлиқпәрвәр, инсан һоқуқини қәдирләйдиған мәмликәтләрниң пикир дәп баһалаймән." 

Биз бу һәқтә қазақистанлиқ мутәхәссисләрниң қарашлирини игилидуқ. 

Сиясәтшунас дост көшим әпәнди бу җәһәттә иккила мәсилигә әһмийәт бериш лазимлиқини тәкитләп, мундақ деди: "биринчидин, қазақистан қанчә көп тәрәплимилик сиясәт тутимән десиму, бәрибир чоң, қудрәтлик мәмликәтләрниң арисидики сиясәтниң оттурисида қеливериду. Уларниң сиясити бир-биригә яқмайду. Қазақистанниң һәммә әлләр билән яхши болғуси келиду. Уларниң арисидики сиясий оюнлардин қазақистан қечип қутулалмайду. Америкиму өз мәнпәәтини қоғдап сөзлиди. Хитай әлчисиму буниңға өз җавабини бәрди. Иккинчидин, бу сәпәр мениңчә, қазақистан үчүн чоң үлгә болидиған мәсилә. Помпейониң ‹азадлиқ' радийосиға бәргән сөһбити маңа яқти. Мәсилә әнә шу сөһбәттә әмәс. Помпейониң сөһбити бизниң рәһбәрләрни ойландуруши керәк иди. Мениңчә, бизниң рәһбәрлиримиз бу һәқтә бирму ахбарат васитилиридә сөһбәт бәрмиди."

Сиясәтшунас җасарал қуанишалин әпәнди мундақ деди: "асасән бизгә мунасивәтлик помпейо чоң пайдиси бар позитсийәдә болуп, шуни елан қилди. Мениңчә, хитай мәсилисигә болупму серикҗан билашуғли тәсир қилди. У хитайда зәрдаб чекиватқанларниң уруқ-туғқанлирини помпейо билән учраштурди. Помпейо әң алди билән шуларниң пикирини алди. Пәқәт шуниңдин кейин бизниң икки рәһбәр билән көрүшти. Әгәр дәсләп рәһбәрләр билән көрүшкән болса, әһвал башқичә болатти. Бу йәрдә бизниң даириләр утулуп қалди. Шуңлашқа помпейониң кәлгини биз үчүн пайдилиқ болди. Бу йәрдә америкиниң бизгә болған позитсийәси ениқланди дәп ойлаймән. Помпейониң хитайда тәқибләшләрниң орун еливатқанлиқи, хитайдин қечип кәлгәнләргә ғәмхорлуқ қилиш керәклики тоғрилиқ ейтқанлири биз үчүн интайин муһим. Хитай әлчисиниң қилған билдүрүшлиригә мән һәйран қалмаймән. Хитайниң буниң барлиқини йоққа чиқириш тәбиий нәрсә, әлвәттә. Хитайниң уйғур, қазақ охшаш мусулман қериндашлиримизға қиливатқан зулуми һәммигә мәлум болуп кәтти. Шуниң үчүн у өзини ақлашқа тиришиватиду."

Бу һәқтә қазақистанлиқ уйғурлар немә дәйду?

Радийомиз зияритини қобул қилған алмута шәһириниң турғуни шәһәрбанум сәйдуллайева ханим мундақ деди: "майк помпейониң оттура асияға мураҗиити бу хитайниң уйғурларға вә башқа түркий хәлқләргә қиливатқан зулумиға бирлишип қарши туруш. Буниңдин уйғурлар миннәтдар. Хитай, әлвәттә, буниңға нарази болиду. Сәвәби хитай уйғуристандин айрилишни халимайду. Биз уйғурларда шу йәргә алаһидә бир комиссийә әвәтсә дегән пикир бар."

Алмута шәһириниң йәнә бир турғуни қурванҗан турғаноф әпәндиниң пикиричә, хитай инсан һәқлиригә хилаплиқ қиливатқан мәмликәтләрниң бири болуп, буниңға дәлил-испатлар көп икән. У мундақ деди: "хитай коммунистик партийәсиниң кишилик һоқуқни дәпсәндә қиливатқинини америка яхши билиду. Шуниң үчүн майк помпейо келип, оттура асияни бирлишишкә чақирди."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт