Mayik pompiyo xitay emeldarlirigha wiza bérilmeydighanliqini jakarlap, ilham toxtidek wijdan mehbuslirini qoyup bérishni tekitlidi

Muxbirimiz méhriban
2020-12-22
Share
Mayik pompiyo xitay emeldarlirigha wiza bérilmeydighanliqini jakarlap, ilham toxtidek wijdan mehbuslirini qoyup bérishni tekitlidi Amérika tashqi ishlar ministiri mayik pompiyo
Social Media

Amérika tashqi ishlar ministiri mayik pompiyo 21-dékabir bayanat élan qilip, kishilik hoquq depsendichilikige qatnashqan xitay emeldarlirigha wiza bérilmeydighanliqini jakarlash bilen birlikte, ilham toxtigha oxshash wijdan mehbuslirini qoyup bérishni tekitlidi.

21-Dékabir küni amérika tashqi ishlar ministirliqi tor bétide élan qilin'ghan bayanatta, mayik pompiyo mundaq dégen: "Xitayning mustebit hökümranliri xitay xelqining pikir erkinliki, dini étiqad, uyushush we tinch yighilish hoquqlirigha qattiq cheklime qoydi. Amérikida shu éniq belgilen'genki, dölitimizde buninggha oxshash kishilik hoquq depsendichiliki qilghuchilar qarshi élinmaydu".

Mayik pompiyo bayanatida wiza bérilmeydighan xitay emeldarliri heqqide mundaq dégen: "Bügün men 'köchmenler we dölet teweliki qanuni' ning 212-maddisining (a) (3) tarmiqidiki belgilimige asasen, kompartiyening siyasitige mes'ul yaki uninggha chétishliq dep qaralghan xitay emeldarlirigha wiza bérishke qoyulghan qoshumche cheklimilerni élan qilimen. Diniy étiqad we idiyewi qarashlarni emeliy basturghuchilar, az sanliq milletlerni, öktichilerni, kishilik hoquq qoghdighuchilirini, muxbir-zhurnalistlarni basturghanlar, mejburiy emgekke teshkilligüchiler, puqrawi jem'iyetler we tinch usulda namayish qilghuchilarni basturushni meqset qilghan heriketlerde bolghuchilar bu da'irige kiridu. Bundaq kishilerning a'ile ezalirimu bu qoshumche belgilimilerning cheklimisige uchraydu".

Mayik pompiyo sözide yene xitay hökümitidin tutqundiki wijdan mehbuslirini qoyup bérishni telep qilip mundaq dégen: "Amérika özining hoquqini qoghdash yolidiki tirishchanliqi sewebidin ziyankeshlikke uchrighan kishiler bilen bir septe turidu. Mesilen, adwokat shü jiyong, wang yi qatarliq yer asti xristi'an jem'iyiti popliri, xu'ang chi qatarliq puqralar jem'iyiti pa'aliyetchiliri, ilham toxti qatarliq Uyghur akadémikliri, jimmi ley ge oxshash démokratiyeni teshebbus qilghuchilar, tibet tilshunasliri we tashi wangchuk qatarliq sodigerler. Biz ularni derhal qoyup bérishke chaqiriq qilimiz. Xitay kompartiyesi da'irilirining, "Xelq'ara kishilik hoquq ehdinamisi" diki kishilik hoquq we asasiy erkinlik belgilimilirige hörmet qilishini muraji'et qilimiz".

Mayik pompiyo bayanatida ismini alahide tilgha alghan xitaydiki wijdan mehbusliridin, 2014-yili xitay da'iriliri teripidin muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan Uyghur ilim ehli ilham toxtining amérikadiki qizi jewher ilham ziyaritimizni qobul qilip, özining 21-dékabir küni amérika tashqi ishlar ministiri mayik pompiyoning bayanatini anglighanliqini bildürdi.

Jewher ilham sözide mayik pompiyoning bayanatida, amérika hökümitining Uyghur qatarliq milletlerni basturushqa qatnashqan xitay emeldarlirini jazalash tedbirlirini élan qilish bilen birlikte yene dadisi ilham toxtigha oxshash wijdan mehbuslirining ismini alahide tilgha élip, xitay hökümitidin ularni derhal qoyup bérishni telep qilghanliqidin söyün'genlikini bildürdi. U sözide amérika hökümitining Uyghurlarni untup qalmighanliqigha teshekkür bildüridighanliqini éytti.

Jewher ilham yene xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturushining yéqinqi 3 yildin buyan barghanche éghirlashqanliqini bayan qilip ötti.

Jewher sözide özi we a'ilisining 2017-yildin kéyinki 3 yildin buyan dadisi ilham toxtining ehwalidin héchqandaq uchur alalmighanliqini bildürdi. U özige oxshash ata-aniliri türmilerge qamalghan Uyghur balilirining, uruq-tughqanliri lagérlargha qamalghan sansizlighan Uyghurlarning xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini toxtishini telep qiliwatqanliqini tekitlidi. Jewher ziyaritimiz axirida yene xitay hökümitidin dadisigha oxshash barliq wijdan mehbuslirini qoyup bérishini telep qilidighanliqini bildürdi.

Amérika tashqi ishlar ministiri mayik pompiyo bayanatida yene, kishilik hoquq depsendichilikige qatnashqan xitay emeldarlirigha chiqirilghan qararning ehmiyiti heqqide toxtalghan.

U mundaq dégen. "Bu heriket amérika hökümitining, xitay kommunist partiyesining xelqige qaratqan basturushidiki mes'uliyitini sürüshtürüsh iradisini körsitip béridu. Bu yil amérika shinjangda yüz bergen dehshetlik depsendichilikke qatnashqanlar, shizanggha kirishni chekligüchiler, shundaqla xongkunggha wede qilin'ghan aptonomiyeni buzushqa chétishliq bolghan kompartiye emeldarlirigha wiza cheklimisi we maliye jazasi berdi. Bügünki bu heriket meyli qeyerde bolushidin qet'iynezer, bu xil basturush pa'aliyetliri bilen shughullinidighan barliq xitay kompartiyesi emeldarlirigha mas kélidighan qoshumche cheklimilerni barliqqa keltüridu".

Gérmaniyediki "Ilham toxti instituti" ning bashliqi enwerjan ependimu ziyaritimizni qobul qilip, bu bayanatning Uyghurlarning heqliq dewasi üchün nahayiti muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.

Enwerjan ependi bayanida mayik pompiyoning mezkur bayanatida tilgha élin'ghan kishilik hoquq depsendichiliki yürgüzgen we buninggha ishtirak qilghan xitay emeldarlirigha bérilgen jazaning xitay kommunist hökümiti dawamlashturuwatqan basturush siyasitige körülgen emeliy tedbir ikenlikini tekitlep, bu qararni shi jinpingning yüzige urulghan éghir kachat dep teriplidi.

Enwerjan ependi yene ilham toxtigha oxshash wijdan mehbuslirini qoyup bérish heqqidiki teleplirining xelq'aradiki kishilik hoquq teshkilatliri teripidin her waqit tilgha élinip kéliniwatqan bolsimu, bu wijdan mehbuslirini qoyup bérish telipining amérikining tashqi ishlar ministiri bolghan mayik pompiyodek yuqiri derijilik siyasiy erbablarning aghzidin chiqishining xitaygha qarita téximu zor bésim peyda qilidighanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet