Мисир тутқуни қалдурған яра һелиһәм йеңи

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-07-27
Share
misir-el-ezher-uniwersiteti-saqchi-tekshurush.jpg Мисир аманлиқ қоғдаш қисимлириниң қаһирә университети дәрвазисидин өткән аптомобилларни тәкшүрүватқан көрүнүш.
AFP

Хитай һөкүмитиниң мисир даирилири билән һәмкарлишип, 2017-йили язда мисирдики уйғурларға қарита рәсмий тутқун башлаштин хели бурунла, униң мисирда уйғурлар саниниң барғанчә көпийиватқанлиқидин әндишә қиливатқанлиқи ипадиләнгәниди. Хитай һөкүмити 2015-, 2016-йиллирила бирқисим оқуғучиларни уларниң аилә тавабиатлири арқилиқ қайтип келишкә зорлап, қорқутуш вә башқа чариләрни ишлитип нурғунлирини хитайға қайтуруп кәткән. 2017-Йили 4-июл, мисирда туруватқан 5 миң әтрапида уйғур, бир кечидила өзлириниң җинайәт гумандариға айлинип қелишини, зәнҗир-кишәнләр билән түрмиләргә ташлинип, мисир вә хитай сақчилириниң зораванлиқлириға, қийнап сорақ қилишидәк вәһийимиләргә учришини хиялиғиму кәлтүрүп бақмиғаниди.

2017-Йили 3-июл кечә тутқун қилинған вә сентәбирдә тура түрмисидин азад қилинған исмини ашкарилашни халимиған, сабиқ тутқунлардин, истанбулдики уйғур оқуғучи әйни вақитта өзиниң сорақ җәрянида хитай тәминләп бәргән тизимликини көргәнликини ейтти. У, 20дин артуқ уйғурниң исми вә рәсимлиридин башқа, "шәрқий түркистан партийәси", "һизбул тәшкилати" ниң әзалири дегәндәк әскәртишләр йезилған мисир сақчилириниң қолидики бу бир варақ қәғәздин, тутулғанларниң материяллириниң хитай тәрипидин тәминләнгәнлики ениқ дәйду.

Униң сөзигә қариғанда, мисирдики даңлиқ тура түрмиси зор көләмлик бир һәрбий газарма болуп, 18-июл уйғур оқуғучилардин 94 киши тура түрмисигә кәлтүрүлүп бир камерға 50, йәнә бир камерға 44 тин орунлаштурулған. У, 50 кишилик камерға бөлүнгән. 45 Күнләр болғанда уларни йешил, қизил, сериқ 3 рәңгә айриған. Тутқун қилинған бу балиларниң әң кичиклири 14, 15 яшларда икән. 31-Авғуст, қизил сизиққа чүшкән 16 балиниң бешиға қар халта кийдүрүлүп, елип чиқип кетилгән вә хитайға мәхпий қайтурулған.

Уйғур оқуғучилар тутулғандин башлап қоюп берилгичә зади немә җинайәт билән қамалғанлиқи наениқ болған. 31-Авғуст күни әллик киши ятқан камердин елип кетилип хитайға қайтурулған 16 оқуғучидин башқа йәнә бир қанчә уйғурму шу мәзгилдә тутқун қилинғанчә һазирғичә хәвири йоқ, ғайиб.

17-Июл мисир нөвәйби деңиз портида тутуп қелинғандин кейин из-дерики болмайватқан әл әзһәр университети оқуғучиси мухтәр рози әнә шуларниң бири.

Әйни вақитта, мухтар розиниң аяли мәрйәм муһәммәт иккилиси әл әзһәр университети қармиқидики оттура мәктәпниң қанунлуқ оқуғучилири болуп, мисирда турушлуқ барлиқ рәсмийәтлири толуқ икән. Тутқун башланғанда мәрйәм икки балисини елип мисир чеграсидин оңушлуқ өтүп истанбулға кәлгән. Арқидинла йолға чиқмақчи болған йолдиши мухтәр рози болса ғайиб болған. Той қилип икки йил болғанда йолдиши мухтәрдин айрилип қалған мәрйәм, ериниң из-дерикини қилалмай келиватқанқиниға 4 йил болди.

Йеқинда истанбулдики шәрқий түркистан инсан һәқлири җәмийити тәрипидин тәйярлинип елан қилинған "мисир доклати" үчүн мәрйәм муһим рол ойниған гуваһчиларниң бири болуп, мәрйәм бу доклатниң елан қилиниши өзигә йолдишиниң давасини давамлаштурушқа бир илһам болғанлиқини һәм у өзигә охшаш мисир вәқәсидә аилиси парчиланған һәр бир аялниң йолдиши билән җәм болуштин вә адаләттин үмидини үзмәй келиватқанлиқини билдүрди.

Мисир һөкүмитиниң 2017‏-йили 7‏-айниң башлирида уйғурларни тутқун қилип, хитай сақчилириға ярдәмләшкәнликигә даир бәзи йеңи тәпсилатлар икки йилдин кейин фирансийә агентлиқи тәрипидин ашкариланғаниди.

Хәвәрдә билдүрүлүшичә, тутқун башлиништин бурун хитай билән мисир "террорлуққа қарши туруш" келишими имзалиған. Хәвәрдә, келишим имзалинип 3 һәптидин кейин тутқун башланғанлиқи, тутқунда мисир һөкүмити хитай сақчилириниң уйғурларни тутқун қилиши, сорақ қилиши вә хитайға қайтуруп кетишигә һәмкарлашқанлиқи тәкитләнгән.

Хитай һөкүмитиниң муһаҗирәттики уйғурларға қандақ васитиләр арқилиқ қол селиватқанлиқи вә паракәндичилик туғдуруватқанлиқи, мисирдики уйғур оқуғучиларниң коллектип тутқун қилиниши һәмдә мәхпий хитайға қайтурулуши билән әң зор дәриҗидә мәлум болғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт