"Nyu-york moda kiyim heptiliki" de Uyghurlarni qul qilip ishlitishke qarshi namayish ötküzüldi

Muxbirimiz jewlan
2020-09-15
Élxet
Pikir
Share
Print

9-Ayning 13-küni nyu-york shehiri "Moda kiyim heptiliki" ning échilish künide "Uyghur herikiti" teshkilati modéllar birleshmisi, Uyghurlarni qutquzush oqughuchilar uyushmisi qatarliq teshkilatlar bilen birlikte Uyghurlarni qul ornida ishlitishke qarshi namayish ötküzdi. Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanimning bildürüshiche, nyu-york shehiri dunyadiki töt meshhur moda merkizining biri bolup, bu namayish moda kiyim körgezmisi boluwatqan binaning aldida ötküzülgen. Bu pa'aliyetni orunlashturushqa muhim hesse qoshqan modéllar birleshmisidin yette-sekkiz modél buninggha ishtirak qilghan.

Bu namayishqa "Uyghur herikiti" teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim, modéllar birleshmisining bashliqi sara zif, erkinlik birleshmisining teshwiqat mes'uli hérana edisu, Uyghur kishilik hoquq qurulushining mes'uli ömer qanat, Uyghurlarni qutquzush oqughuchilar uyushmisining wekili musab qatarliqlar qatnashqan we söz qilghan.

Aldi bilen roshen abbas xanim söz qilip, bu erkin zéminda, bu chong sheherde, bundaq katta moda kiyim heptiliki boluwatqan künde sen'et bilen turmushning, ghaye bilen riyalliqning roshen sélishturma hasil qilghanliqini éytqandin kéyin esli meqsetke ötken. U dunyadiki paxta bahasining eslidiki bahadin köp yuqiri ikenlikini, chünki uning kommunist xitayning irqiy qirghinchiliqigha uchrighan Uyghurlarning hayati bedilige kelgenlikini, Uyghurlarning qan-teri, köz yéshi we ölümi mewjut bolghan yerde moda we güzellik dégen nersining mewjut bolmaydighanliqini otturigha qoydi. U 3 milyondin köp Uyghurning Uyghur bolghanliqi we musulman bolghanliqi üchünla lagérlargha qamalghanliqini, ularning köp qismining xitay zawutlirida qol ornida ishlitiliwatqanliqini, Uyghur ayallirining xilmu xil qebih usullar bilen xorliniwatqanliqini, ölgenlirining köydürülüp, tiriklirining ichki ezalirining oghriliniwatqanliqini, bularning tamamen irqiy qirghinchiliq ikenlikini bayan qildi.

U mundaq dédi: "Xitayning jinayitige shérik bolghan ashu dangliq markiliq kiyimlerni körsem yürikim pichaq tiqqandek échishidu. Méning hedem pénsiyege chiqqan doxtur idi, ikki yil burunqi mushu heptide tutulup ketti. Uning némishqa tutulghanliqi, nede tutulghanliqini bilmeymen. Belkim u xitayning lagérida ashu kiyimlerni ishlepchiqiridighan zawutta mejburiy emgekke séliniwatqan bolushi mumkin. Shundaq, bir doxtur siler üchün kiyim ishlepchiqiridighan qul qilindi. Undaqta, hedemning qan-terini sümürüshke shérik boluwatqan xojayin kim?"

U amérikaliq bir Uyghur bolush süpiti bilen bu dölettiki erkinlik we özini üzlüksiz yaxshilaydighan jem'iyettin pexirlinidighanliqini, shundaqla xitayning jinayitige shérik bolghuchilarni her pursette tenqidlep, ularni xitayning süyqestidin agahlanduridighanliqini bildürgendin kéyin, mundaq dédi: "Xitay hazir birleshken döletler teshkilati, dunya sehiye teshkilati, holliwod, NBA (amérika waskétbolchilar jem'iyiti), disnéy, Netflix (torda filim tarqitish shirkiti), xelq'ara olimpik komitéti qatarliq orunlarning awazini bésiqturup kelmekte. Xitayning haram puli moda güzelliki we insanliq ghururi bilen esla sighishalmaydu. Xitayning irqiy qirghinchiliqi aldida biz bu ehwalni özgertishimiz kérek."

Roshen abbas xanim bu namayishta Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqni, jümlidin qul ishchi mesilisini siyasetchilergila emes, awam xelqqe, bolupmu moda kiyim sahesidiki kishiler we buninggha qiziqquchilargha bildürüshni nishan qilghanliqini éytti. U yene Uyghurlar mesilisining peqet siyasiy mesile emes, belki diniy mesile, ijtima'iy mesile, iqtisadiy mesile, medeni'iyet-sen'et mesilisi ikenlikini, bularni insanlargha bildürüsh üchün shu sahelerning hemmiside Uyghur dewasini anglitish kéreklikini, bu qétimqi namayishning shu heriketning bir qismi ikenlikini éytti.

Modéllar birleshmisining bashliqi sara zif bu namayishta söz qilip, dunyadiki 20 pirsent paxta mehsulatlirining xitayda qul ishchi qilin'ghan Uyghurlarning qan-teridin kélidighanliqini, Uyghur modél merdanningmu lagérda emgekke tutulghanliqini, xitayning moda kiyim sahesidiki mal teminlesh zenjiri we buninggha chétishliq irqiy qirghinchiliq jinayitini emdi inkar qilghili bolmaydighanliqini bildürdi. U yene bu namayishqa qétilghan modéllar, moda kiyim layiheligüchilirining heq terepte turup awaz chiqirishining muhimliqini, parizh, london we milande ötküzülidighan moda kiyim heptiliki üchün éytqanda, bu namayishning bir yaxshi bashlinish bolghanliqini éytti. U yene tiwittér hésabida "Biz nyu-york moda kiyim heptilikide eserlirini körgezme qiliwatqan layiheligüchilerni öz esiridiki hüner-sen'et we ijadkarliq heqqidila emes, belki özliri ishletken matériyalning kélish menbesi heqqidimu gep qilishqa chaqiriq qilimiz," dégen.

Uyghurlarni qutquzush oqughuchilar uyushmisining wekili musab bu namayishta qilghan sözide Uyghurlarni qul qilip ishlitishke shérik bolghan shirketlerning dawamliq soda qilishigha yol qoymasliq kéreklikini, chünki xitayning Uyghurlargha ashkara halda irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini, bir musulman bolush süpiti bilen musulman qérindashlirining qul qilinishigha süküt qilip turalmaydighanliqini, oqughuchilar uyushmisining her waqit heq terepte turup, Uyghurlarning hoquqini qoghdash üchün tirishidighanliqini bildürdi.

Uyghur kishilik hoquqi qurulushining mes'uli ömer qanat ependi bu namayishta qilghan sözide lagérlar we qul ishchi mesilisini chüshendürüp, xitay hökümitining Uyghur déhqanliridin tartip karxanichilarghiche, her sahe mutexessisliridin tartip sen'etkarlarghiche hemmisini qul ishchi qiliwetkenlikini, a'ililerni weyran qilip, yéngi a'ile quridighanlarni qulluqqa mehkum qilghanliqini, balilarni ata-anisidin ayrip xitayche terbiyelewatqanliqini bayan qildi. Dangliq marka igilirining ashu qul ishchi qilin'ghan Uyghurlarning qan-terini sümürüsh jinayitige shérik ikenlikini tekitlidi, andin amérika we dunyaning bashqa jayliridiki shirketlerni bu jinayettin qol üzüp, heq terepte turup, xitaygha ortaq bésim ishlitishke chaqiriq qildi.

Ömer qanat ependi bu namayishqa qatnishish tesiratini bayan qilip mundaq dédi: "Bu nahayiti waqtida we öz jayida qilin'ghan namayish boldi. Shirketler özlirining markisigha we obrazigha köngül bölidu, emma biz bu markilarda sétiliwatqan kiyimlerning xitay zawutlirida qul ishchi qilin'ghan Uyghurlarning emgikidin kelgenlikini bildürüshimiz kérek idi, bildürduq, bu zulumning yiraqta emes, nahayiti yéqinda, kishilerning etrapidiki dukanlarda ikenlikini anglattuq."

Ömer qanat ependi köpligen shirketlerning xitay bilen yenila soda qiliwatqanliqini, Uyghurlarning béshigha kelgen qirghinchiliq we zulum ashkara bolghan hazirqidek weziyette bundaq ehwalning yene dawamlishishini qobul qilghili bolmaydighanliqini, buni qet'iy toxtitish kéreklikini éytti. U yene bu xil namayishning nyu-yorktila emes, bashqa sheherlerdimu élip bérilishi mumkinlikini, eger dunya miqyasida qul ishchi mesilisige bolghan naraziliq we qarshiliq kücheyse, dangliq markiliq shirketlerning xitaydin chékinip chiqidighanliqini, netijide xitaygha iqtisadiy jehettin bésim peyda qilidighanliqini bildürdi.

Toluq bet