Enqerediki Uyghur tetqiqat inistituti “Sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesi” namliq muhakime yighini ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021.08.26
Enqerediki Uyghur tetqiqat inistituti “Sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesi” namliq muhakime yighini ötküzdi Uyghur tetqiqat instituti mudiri, istratégiye tetqiqat mutexessisi doktor erkin ekrem ependi söz qilmaqta. 2021-Yili awghust, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Enqerediki Uyghur tetqiqat inistituti teripidin chaqirilghan “Sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesi yighini” muweppeqiyetlik axirlashti. Enqerening qiziljahamam nahiyesidiki éliz méhmanisida 21-awghusttin 26-awghust künigiche chaqirilghan bu yighin'gha Uyghur tetqiqat inistitutining türkiye we yawropadiki mutexessisliri qatnashti. 5 Kün dawamlashqan bu yighinda dunyaning hazirqi we kelgüsi weziyiti, bu heqtiki mulahize we perezler, shundaqla sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesi qatarliq témilarda muzakire élip bérildi.

Yighinda muhakime qilin'ghan üch chong témining tarmaq témiliri süpitide birinchisi, xelq'ara siyasiy we iqtisadiy sistémidiki özgirishler؛ ikkinchisi, gherb elliri bilen xitayning iyasiy we ijtima'iy qimmet qarashliridiki toqunushlar؛ üchinchisi, islam dunyasi bilen gherb elliri otturisidiki idiyewiy toqunushlar hemde xitayning islam dinini xitaylashturush siyasiti؛ tötinchisi, xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan bésim siyasiti peyda qilghan mesililerni hel qilishning yolliri qatarliq tarmaq témilarda etrapliq muzakire élip bérildi. Yighinning eng axirqi küni nuqtiliq halda Uyghur mesilisining xelq'aralishishi, sherqiy türkistan teshkilatlirining sistémilashturulushi, chet eldiki ammiwiy teshkilat mes'ulliri we siyasetchilerni kespiyleshtürüsh, sherqiy türkistan dewasining maliye menbesini hel qilish, milliy mepkure mesilisi, sherqiy türkistan ulus kimlikini berpa qilish, sherqiy türkistan teshkilatlirining wezipe teqsimati we hemkarlishishi qatarliq témilarda etrapliq muzakire élip bérildi.

Biz mezkur yighin toghrisida tepsiliy melumat igilesh üchün bu yighinni oyushturghan Uyghur tetqiqat inistituti mudiri, istiratégiye tetqiqat mutexessisi doktor erkin ekrem ependi bilen söhbet élip barduq. Doktor erkin ekrem ependi mezkur yighinni chaqirishtiki meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi: “Bu yighinni échishimizdiki meqset sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesini yézip chiqishtur. 2003-Yili sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesi yézilghan idi. Emma hazir xelq'ara weziyet özgiriwatidu, mezkur dewani bu özgirishlerge maslashturush üchün burun yazghan istiratégiyening ghaye, nishan we bundin kéyin élip bérilidighan pa'aliyetler qismigha yéngi mezmunlar qoshup yézishimiz kérek.”

Doktor erkin ekrem mundaq dédi: “Dewaning chet eldiki pa'aliyetliri bilen weten ichidiki pa'aliyetliri mahiyet we mezmun jehettin oxshimaydu. Chet eldiki dewa asasen xelq'ara weziyettin paydilinish mesilisi bolup, uningdin qandaq paydilan'ghanda wetenning weziyitige paydiliq bolidu, dégen nuqtigha merkezlishidu. Bularni yaxshi qilish üchün üchün dunyaning weziyitini yaxshi chüshinishimiz kérek. Shundaqla uninggha eng muwapiq istiratégiyeni yézip chiqishimiz kérek. Bu jehette xelq'ara siyasetni, xelq'ara weziyetni, xelq'ara munasiwetni, xelq'ara tijaretni we xelq'ara qanunlarni yaxshi bilishimiz, türlük sahelardin paydilinip dewani yaxshi élip bérish üchün xizmet qilishimiz kérek”.

U yene istiratégiyelik pilanni dunyaning her qaysi jayliridiki sherqiy türkistan teshkilatlirining ijra qilidighanliqini, shunga buning dewa üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

“Sherqiy türkistan dewasining istiratégiyesi yighini” gha ishtirak qilghan Uyghur inistitutining bash katipi adil erUyghur ependi, bu yighinda doktor erkin ekrem yazghan “Sherqiy türkistanning üch basquchluq istiratégiyesi” ge qoshudighan yéngi mezmunlarning békitilip chiqirilghanliqini bayan qildi.

Qahramanmarashtiki sütchü imam uniwérsitéti diniy ilimler kespining oqutquchisi, doktor alimjan boghda ependi ziyaritimizni qobul qilip, “Sherqiy türkistan dewasining istiratégiyisi yighini” namliq bu yighinning chet ellerde pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatliri üchün paydiliq bir yighin bolghanliqini tekitlidi.

Doktor erkin ekrem ependi 2003-yili “Sherqiy türkistanning üch basquchluq istiratégiyesi” namliq sherqiy türkistan dewasining istiratégiyelik pilanini yézip chiqqan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.