Миллий армийә җәңчиси, шаир вә атақлиқ тәһрир муһәммәт рәһим вапат болди

Мухбиримиз меһрибан
2020-08-19
Share
muhemmet-rehim.jpg Сабиқ миллий армийә җәңчиси, атақлиқ шаир вә тәһрир муһәммәт рәһим әпәнди.
Photo: RFA

18-Авғуст күни уйғур хәлқи икки мунәввәр пәрзәнтидин айрилди. Уларниң бири фолклоршунас алим абдукерим раһман, йәнә бири сабиқ миллий армийәниң җәңчиси, атақлиқ шаир вә тәһрир муһәммәт рәһимдур.

Мәрһум муһәммәт рәһимниң голландийәдики кичик оғли қавул муһәммәт радийомиз зияритини қобул қилип, узун йиллиқ өпкә кесили сәвәбидин 18-авғуст сәһәрдә үрүмчидә вапат болған дадисиниң дәпнә мурсиминиң мәһәллә аһалиләр комитети хадимлириниң назаритидә аилә әзалирила қатнашқан һалда җамаәтсиз, дағ-дуғусиз елип берилғанлиқини билдүрди.

Мәлум болушичә, мәрһурм устаз муһәммәт рәһим 1926-йили6-ноябир или вилайитиниң қорғас наһийисидә туғулған. Шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилаби башланған мәзгилләрдә у рус тили мәктипини әмдила түгәткән оқуғучи болуп, 1944-йилиниң ахири миллий армийәгә әскәрликкә тизимланған вә шиддәтлик қанлиқ җәңләрдә болған.

Мәрһумниң өзи язған “әсиргә тәң һаят” намлиқ әслимисидин мәлум болушичә, 8 йил рус тили мәктипидә оқуған муһәммәт рәһим шәрқий түркистан милли армийисиниң шихоға йүрүш қилған қошунида катип, тәрҗиман, уруш сепидики алақичи қатарлиқ вәзипиләрдә болған. У шихони азад қилиш урушиниң шиддәтлик җәң мәйданида рус командирлар билән уйғур офитсер-әскәрләр арисида тәрҗиманлиқ қилған икән.

Мәрһумниң голландийәдики кичик оғли қавулму дадиси муһәммәт рәһим һәққидә өзи билидиған әһвалларни әсләп өтти.

Мәрһум муһәммәт рәһим уйғур һазирқи заман шеирийитидә 40-йилларниң ахири, 50-йилларниң бешидила өз иҗадийити билән тонулған шаир вә жорналистларниң бири. У 1947-йили уруш сепидин қайтқандин кейин “күрәш”, “шәрқй түркистан яшлири” журнилида муһәррир болуп ишлигән. 1948-Йилдин 1950-йилға қәдәр или теббий мәктипидә оқуған. 1950-Йилларда қәшқәргә әвәтилип, бир мәзгил мәмурий хизмәтләрдә болған. Кейин “қәшқәр гезити” дә муһәррир болуп ишлигән. 1956-Йили 7-айда үрүмчигә йөткилип “тарим” журнилида тәһрир болуп ишлигән.

Мәрһумниң вәкиллик әсәрлиридин “җан тәсәддуқ”, “бәхт нахшилири”, “гүлбаһар”, “айдиң кечә”, “сеғиниш”, “ғунчиларға”, “муһәббәт сәвдалири” намлиқ шеир топламлири, 1950-йилларда язучи зунун қадири билән бирликтә түзгән “уйғур хәлқ мақал-тәмсиллири”, 2004-йили нәшр қилинған “уйғур әдәбий тилиниң қапийә луғити”, һаятиниң ахирқи йиллирида йоруқ көргән “әсиргә тәң һаят: кона әскәрниң кәчмиши” намлиқ әслимиси қатарлиқларни тилға елип өтүш мумкин.

Муһәммәт рәһим кәсипдашлири арисида мол һосуллуқ шаир, уйғур тили тәтқиқатчиси вә “қилни қирқ яридиған әстайидил тәһрир” дегән намлар билән тәрипләнгән. Имин әһмиди қатарлиқ уйғур әдәбиятидики пешқәдәм әдибләрниң билдүрүшичә, у уйғур һазирқи заман ортақ тили вә уйғур әдәбий тилиниң тәрәққиятиға һул салғучиларниң бири икән.

Мәрһум муһәммәт рәһим һәққидә издәнгән түркийәдики яш һәвәскарлардин бири өз кимликини ашкарилимаслиқ шәрти билән зияритимизни қобул қилип, мәрһумниң вапатиға болған өз қайғусини ипадилиди. У муһәммәт рәһимниң уйғур һазирқи заман шеирийити, һазирқи заман уйғур әдәбий тилиниң тәрәқиятида тутқан орни һәққидә өзиниң издинишлирини аңлиғучилиримиз билән ортақлашти.

Бир өмүр тәһрирлик хизмити билән шуғулланған устаз муһәммәт рәһим кичик пеил, кәмтәрлики, әхлақ пәзилити, есил кишилик характери, кәспий җәһәттики төһпилиргә қошулуп, катта һөрмәт вә шөһрәткә еришкән. Әмма у бир өмүр нам шөһрәт, һоқуқ, мал дуня талашмиған. Пәзилитидики хошамәттин йирақ болған дуруслуқи, әстайидиллиқи билән әл арисида юқури инавәткә сазавәр болған.

Зияритимиз ахирида униң голландийәдики оғли қавул әпәнди дадисиниң һаят пиринсипи һәққидә тохтилип, мәрһумниң “тиллиса” намлиқ шеириниң өзигә охшаш пәрзәнтлири үчүнму һаят йолини таллашқа қалдурулған бир вәсийәт икәнликини билдүрди. У бу шеирни декламатсийә қилип бәрди.

Хош болармән көрситип әйибимни һәрким тиллиса,

Мәйли дост яр, мәйли пуқра, мәйли һаким тиллиса,

Болмиғач адәм әйиб-нуқсандин йирақ,

Рәнҗимәс дана киши һәтта мулазим тиллиса.

Тәлвиләрдин тил-һақарәт аңлидим 10 йил уда,

Тәвримәс болдум бүгүн дүшмәним даим тиллиса,

Тиллиса арқамға бақтим, махтиса алдимға мән,

Болмиди батнаш билән мисқалчә карим тиллиса.

Бу һаятлиқта униңдин һеч киши хали әмәс,

Ямини шу һәммидин өлгәндә хәлқим тиллиса.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт