Milliy armiye jengchisi, sha'ir we ataqliq tehrir muhemmet rehim wapat boldi

Muxbirimiz méhriban
2020-08-19
Share
muhemmet-rehim.jpg Sabiq milliy armiye jengchisi, ataqliq sha'ir we tehrir muhemmet rehim ependi.
Photo: RFA

18-Awghust küni Uyghur xelqi ikki munewwer perzentidin ayrildi. Ularning biri folklorshunas alim abdukérim rahman, yene biri sabiq milliy armiyening jengchisi, ataqliq sha'ir we tehrir muhemmet rehimdur.

Merhum muhemmet rehimning gollandiyediki kichik oghli qawul muhemmet radiyomiz ziyaritini qobul qilip, uzun yilliq öpke késili sewebidin 18-awghust seherde ürümchide wapat bolghan dadisining depne mursimining mehelle ahaliler komitéti xadimlirining nazaritide a'ile ezalirila qatnashqan halda jama'etsiz, dagh-dughusiz élip bérilghanliqini bildürdi.

Melum bolushiche, merhurm ustaz muhemmet rehim 1926-yili6-noyabir ili wilayitining qorghas nahiyiside tughulghan. Sherqiy türkistan milliy azadliq inqilabi bashlan'ghan mezgillerde u rus tili mektipini emdila tügetken oqughuchi bolup, 1944-yilining axiri milliy armiyege eskerlikke tizimlan'ghan we shiddetlik qanliq jenglerde bolghan.

Merhumning özi yazghan “Esirge teng hayat” namliq eslimisidin melum bolushiche, 8 yil rus tili mektipide oqughan muhemmet rehim sherqiy türkistan milli armiyisining shixogha yürüsh qilghan qoshunida katip, terjiman, urush sépidiki alaqichi qatarliq wezipilerde bolghan. U shixoni azad qilish urushining shiddetlik jeng meydanida rus komandirlar bilen Uyghur ofitsér-eskerler arisida terjimanliq qilghan iken.

Merhumning gollandiyediki kichik oghli qawulmu dadisi muhemmet rehim heqqide özi bilidighan ehwallarni eslep ötti.

Merhum muhemmet rehim Uyghur hazirqi zaman shé'iriyitide 40-yillarning axiri, 50-yillarning béshidila öz ijadiyiti bilen tonulghan sha'ir we zhornalistlarning biri. U 1947-yili urush sépidin qaytqandin kéyin “Küresh”, “Sherqy türkistan yashliri” zhurnilida muherrir bolup ishligen. 1948-Yildin 1950-yilgha qeder ili tébbiy mektipide oqughan. 1950-Yillarda qeshqerge ewetilip, bir mezgil memuriy xizmetlerde bolghan. Kéyin “Qeshqer géziti” de muherrir bolup ishligen. 1956-Yili 7-ayda ürümchige yötkilip “Tarim” zhurnilida tehrir bolup ishligen.

Merhumning wekillik eserliridin “Jan tesedduq”, “Bext naxshiliri”, “Gülbahar”, “Ayding kéche”, “Séghinish”, “Ghunchilargha”, “Muhebbet sewdaliri” namliq shé'ir toplamliri, 1950-yillarda yazuchi zunun qadiri bilen birlikte tüzgen “Uyghur xelq maqal-temsilliri”, 2004-yili neshr qilin'ghan “Uyghur edebiy tilining qapiye lughiti”, hayatining axirqi yillirida yoruq körgen “Esirge teng hayat: kona eskerning kechmishi” namliq eslimisi qatarliqlarni tilgha élip ötüsh mumkin.

Muhemmet rehim kesipdashliri arisida mol hosulluq sha'ir, Uyghur tili tetqiqatchisi we “Qilni qirq yaridighan estayidil tehrir” dégen namlar bilen teriplen'gen. Imin ehmidi qatarliq Uyghur edebiyatidiki péshqedem ediblerning bildürüshiche, u Uyghur hazirqi zaman ortaq tili we Uyghur edebiy tilining tereqqiyatigha hul salghuchilarning biri iken.

Merhum muhemmet rehim heqqide izden'gen türkiyediki yash heweskarlardin biri öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilip, merhumning wapatigha bolghan öz qayghusini ipadilidi. U muhemmet rehimning Uyghur hazirqi zaman shé'iriyiti, hazirqi zaman Uyghur edebiy tilining tereqiyatida tutqan orni heqqide özining izdinishlirini anglighuchilirimiz bilen ortaqlashti.

Bir ömür tehrirlik xizmiti bilen shughullan'ghan ustaz muhemmet rehim kichik pé'il, kemterliki, exlaq peziliti, ésil kishilik xaraktéri, kespiy jehettiki töhpilirge qoshulup, katta hörmet we shöhretke érishken. Emma u bir ömür nam shöhret, hoquq, mal dunya talashmighan. Pezilitidiki xoshamettin yiraq bolghan durusluqi, estayidilliqi bilen el arisida yuquri inawetke sazawer bolghan.

Ziyaritimiz axirida uning gollandiyediki oghli qawul ependi dadisining hayat pirinsipi heqqide toxtilip, merhumning “Tillisa” namliq shé'irining özige oxshash perzentliri üchünmu hayat yolini tallashqa qaldurulghan bir wesiyet ikenlikini bildürdi. U bu shé'irni déklamatsiye qilip berdi.

Xosh bolarmen körsitip eyibimni herkim tillisa,

Meyli dost yar, meyli puqra, meyli hakim tillisa,

Bolmighach adem eyib-nuqsandin yiraq,

Renjimes dana kishi hetta mulazim tillisa.

Telwilerdin til-haqaret anglidim 10 yil uda,

Tewrimes boldum bügün düshmenim da'im tillisa,

Tillisa arqamgha baqtim, maxtisa aldimgha men,

Bolmidi batnash bilen misqalche karim tillisa.

Bu hayatliqta uningdin héch kishi xali emes,

Yamini shu hemmidin ölgende xelqim tillisa.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet