Xotendiki derex késish dolqunining dawamlishiwatqanliqi melum bolmaqta

Muxbirimiz eziz
2016-05-12
Share
xoten-dehqan.jpg Uyghur déhqanlar yéngi köchet tikiwatqan körünüsh. 2012-Yili 28-may, xoten.
AFP

Uyghurlar diyaridiki herqaysi ijtima'iy taratqularda we tor betliride bir mehel aktip söhbet témiliridin biri bolup qalghan xoten qaraqashtiki mejburiy derex késish we uning arqisida kélip chiqiwatqan ehwallar, shundaqla torlarda tarqalghan "Qaraqash hakimigha yézilghan ochuq xet" qatarliqlar xoten wadisida omumyüzlük mewjut boluwatqan ijtima'iy mesililerning bezi tereplirini qismen yosunda eks ettürgen idi. Gerche yerliktiki axbarat wasitiliri xelq küchlük naraziliq inkasi bildürgen bu weqeni toxtitidighanliqi heqqide ashkara wede bergen bolsimu, aridin birer ay ötken bügünki künde élin'ghan uchurlardin bu hadisilerning hélimu izchil dawam qiliwatqanliqi melum.

"Uyghurlar diyaridiki eng namrat rayonlarning biri" dep qariliwatqan xoten wadisining tebi'iy shara'it jehettiki cheklimilik tüpeylidin xelqning qeddini kötürüshte köpinche passip orun'gha chüshüp qéliwatqanliqi bu xil omumiy namratliqning sewebliridin biri dep qarilip kelgen idi. Emma, mushu xildiki ékologiyilik muhitning saqlinishida hel qilghuch rol oynaydighan hemde yerlik teripidin herqachan "Yéshil sépil" dep atiliwatqan orman bayliqining "Emin öy qurulushining éhtiyaji" dégen namda pilansiz késiliwatqanliqi 2016-yili 20-aprélda torlarda élan qilinishqa bashlighan "Qaraqash nahiyilik hökümet we hakimgha ochuq xet" te tepsiliy ashkarilan'ghan idi.

"Ochuq xet" te yézilishiche, qaraqash nahiyisidiki tikilginige 50 yildin ashqan égiz derexler "Emin öy qurulushi" we "Bagh, hoyla aram özgertish qurulushi" üchün késip tashlan'ghan. Kishilerning hemmidin bek narazi bolghini késip tashlan'ghan derexlerning ornigha tikilgen méwe köchetlirining chongiyip rawurus derex halitige yétishkiche bolghan waqit ichide xoten bostanliqini yalmap kéliwatqan teklimakan chölining nurghun térilghu yerlerni yutup kétish éhtimalliqi bolghanliqi melum.

Uyghurche torbetliridiki uchurlardin melum bolushiche, qaraqash nahiyisining hakimi jür'et özige yézilghan bu ochuq xetni körgen we nahiyilik hökümetke wakaliten "Baghdash" torida keng tordashlargha "Ochuq jawab xet" yézip özining bu mesilidin xewerdar bolghanliqini hemde mesililerni tézdin hel qilidighanliqini bildürgen. Biz bu mesilining qaysi derijide hel bolghanliqini éniqlap körüsh meqsitide awwal qaraqash tewesidiki birnechche yézida olturushluq déhqanlar bilen alaqileshtuq. Ular bilen bolghan söhbet jeryanida ötken ayda metbu'at yüzige chiqqan "Méwisiz derexlerni késip méwilik bagh-waran bina qilish" dolqunining téxiche dawam qiliwatqanliqi ashkara boldi.

Igiligen ehwallardin melum bolushiche, méwilik derex tikish dolqunida herqaysi su éqinliri boyidiki derexler késip tashlan'ghanliqtin östenglerde yar élip kétish we tupraqlarning éqip kétishi éghir bolush qatarliq egeshme ehwallar kélip chiqqan. Buning bilen chölliship kétish hadisisige téximu chong yochuq échilghan. Biz bu heqte téximu tepsiliy melumat élish üchün qaraqash nahiyisi zawa yéziliq hökümet ishxanisigha téléfon urduq. Nöwetchilikte turuwatqan kishi özining bu ishlardin xewiri yoqluqini éytip, tepsilatini nahiyidin igilishimizni éytti hemde qopalliq bilen téléfonni qoyuwetti.

Xoten teweside "Déhqanlarning iqtisadiy kirimini ashurush" dégen namda yolgha qoyuluwatqan derex késish ehwalining éghirliqi, shundaqla derexlerning köplep késilip kétishi arqisida topa yéghish hadisisining izchil dawam qiliwatqanliqi Uyghurlar diyarida mejburiy yosunda yolgha qoyuluwatqan "Kichik alma" naxshisining xoten teweside otturigha chiqqan xoten wariyantidimu öz ipadisini tapidu. Uningda xotendiki topa yéghishning yamghur yéghishtin nechche hesse éghirliqi algha sürülüp, xotenning herqaysi jaylirida xelqning naraziliqigha qarimay yolgha qoyuluwatqan derex késish herikitini toxtitish telep qilin'ghan.

Alaqidar uchurlardin melum bolushiche, hazir teklimakan qumluqi herqaysi bostanliqlarni, jümlidin xoten tewesidiki yépincha ösümlükler we derexlerning yoqilishigha egiship nahayiti téz sür'ette bostanliqtiki eslidinla cheklik bolghan térilghu yerlerni yutup ketmekte iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet