Уйғур елидә иссиниш-пар һәққидики тәңпуңсизлиқ аммини нарази қилмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015.10.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
qaramay-oy-cheqish.jpg Өйи чиқиветилгән, өй-макансиз қалған уйғурлар. 2014-Йили 17-июл, қарамай.
RFA/Ehsan

Бу йил уйғур елиниң шималий районлирида сентәбирниң ахирқи күнлири һава туюқсиз совуп, температура төвәнлигәнликтин, үрүмчидики барлиқ иссиқлиқ билән тәминләш карханилири 9-өктәбирдин башлап пар беришни башлиған, әмма қисмән шәһәрләрдики иссиқлиқ билән тәминләш карханилири җиддий әһвал лайиһисини ишқа кириштүрүп болмиғанлиқи сәвәблик, алдин пар берәлмигән. Адәттә шималда аввал соғуқ чүшиду, бәзи җайларда 9-айниң башлидила қар йеғип қишлиқ иссиниш хизмити җиддий башлинип кетиду, таки келәр йил 4-айғичә давам қилиду, әмма җәнубта һава килимати шималдики җайларға қариғанда хелила пәрқлиқ болуп 11-айниң башлиридин башлап иссиниш хизмити башлиниду.

Бирақ, уйғур райониниң җәнубидики шәһәрләрдә болса дәсләп кечә пар берип күндүз тохтитип қоюштин башлинип килиматниң тәдриҗий төвәнлишигә әгишип кечә-күндүз пар берилиду. Шималий районда толуқ 6 ай иссиниш билән тәминләйду, бирақ җәнубта болса, 4 ай әтрапида иссиниш билән тәминләйду, әмма иссиниш һәққини йиғишта болса җәнуб билән шимал охшаш иссиқлиқ билән тәминлигән әмәлий көләм бойичә һесаблинип елиниду.

Шималда һәр айда һәр квадрат метириға 22 йүән (қаттиқ соғуқ районларда), җәнубий шинҗаңда болса һәр квадрат метириға 18 йүәндин (икки ай нормал соғуқ) иссиниш һәққи йиғилиду. Ениқрақ қилип һесаблиғанда:
Шималниң пар һәққи өлчимидә һесаблисақ исситиш вақтини 6 ай десәк һәр квадрат метирниң айлиқ иссиниш һәққи 3.7 Йүәнгә йәтмәйду. Җәнубий районларниң пар һәққи өлчимидә һесаблисақ исситиш вақтини 4 ай десәк һәр квадрат метирниң айлиқ иссиниш һәққи 4.5 Йүән болиду.

Йиллардин буян амма бу хил адил болмиған иссиниш һәқ өлчимини тәңшәш һәққидә, даириләргә нурғун қетим әрз сунған болсиму баһадики тәкшисизлик давам қилмақта.Бу һәқтә бәзи торлардиму муназириләр давам қилған болуп, илтимас қилғучилар “бу чоң пәрқ йоқ қилинип, соғуқ район (шимали шинҗаң) билән анчә соғуқ әмәс район (җәнубий шинҗаң) ниң иссиниш һәққини охшашла 3.7 Йүәнгә тәңшисә җәнубий шинҗаңдики олтурақ амма 3.666 Йүәндин 4 ай иссиниш һәққи тапшурсиму һәрқайси иссиқлиқ енергийә ширкәтлири шималий шинҗаңға қариғанда йәнила нурғун пайда алиду, чүнки җәнубий шинҗаң шималий шинҗаңдәк унчә қаттиқ соғуқ әмәс, соғуқ болсиму 0 дин төвән 15 кә чүшидиған вақит бир айғиму йәтмәйду, җәнуб, шимал селиштурулса җәнубий шинҗаңдики иссиқлиқ енергийә ширкәтлириниң йеқилғулири йәнила шималий шинҗаңдикидин аз болиду” дегән пикирдә.

Әгәр икки районниң иссиниш һәққи адил һесабланса 3.666 Йүәндин 4 ай болғанда җәнубий шинҗаң аһалиси һәр квадрат метир иссиниш һәққи үчүн 14.666 Йүән төлиши, пүтүнлигәндиму 15 йүән бойичә һесаблансиму һөкүмәт пуқраларға нурғун иқтисад теҗәп бәргән болиду, 100 квадрат метир өй бурун 1800 йүән иссиниш һәққи тапшурған болса бу бойичә һесаблиса 1467 йүән тапшуруши керәк.

Үрүмчи шәһәрлик иссиқлиқ билән тәминләш ишханисидин игилинишичә, нөвәттә үрүмчи шәһәрлик иссиқлиқ билән тәминләш баш ширкити, шинҗаң гуаңхуй иссиқлиқ билән тәминләш чәклик ширкити қатарлиқ 230 дин артуқ иссиқлиқ билән тәминләш карханисиниң иссиқлиқ билән тәминләш һәқ елиш өлчими һәр бир квадрат метирға 22 юән икән. Адәттики аһалиләр йилиға 1800 сомдин 2000 сомға қәдәр пар пулини тапшуридиған болуп, вақтида тапшурмиғанлар җәриманә қошуп төләйду яки һәқни төлигәнгә қәдәр пар бериш тохтитилип җазалиниду. Буниңдин иссиқлиқ енергийә ширкәтлириниң бир иссиниш дәвридә зор һәқ йиғивалидиғанлиқини қияс қилиш тәс әмәс.

Йеқиндин буян үрүмчи ғулҗа қатарлиқ җайларда ечилған тор бәтләрдә пар һәққи һәққидә муназириләр авуди. Муназириләрдин көрә, иссиниш һәққи йиғиш чарисини йолға қуюлуп, адил болмиған иккинчи тәрәп, уйғур елиниң иссиниш һәқ өлчиминиң көплигән тәрәққий қилған ички хитай шәһәрлириниңкидинму юқири болуши болуп, тйәнҗин, шиән қатарлиқ шәһәрләрниң аһалиләрдин йиғидиған пар билән тәминләш һәққи һәр квадрат метир үчүн 3 йерим сом әтрапида болуп, уйғур елидин 1-2 сом әрзан икән. Буниң билән бир қисим иҗтимаий алақә вақитлирида амма йеқиндин буян “йеқилғу көмүр уйғур елидин чиқса, көмүрдин башқа көмүр гази вә башқа иссиқлиқ енергийилири уйғур елидин ичкиригә тошулуватқан әһвалда йәнә немә үчүн уйғур елиниң иссиниш һәқ өлчими ичкиридин юқири, немә үчүн киримимиз бу өлкә шәһәрләрниңкидин көрүнәрлик төвән туруп йәнә биз юқири һәқ төләймиз” дегәндәк пикирләрдә болмақта.

Дөләт мәмурилириниң қишлиқ иссиниш һәққини һөкүмәт малийисидин көтүрүветидиған болуп, лекин дөләт мәмурий әмәс тиҗарәтчи, деһқан вә кархана ишчи хизмәтчилиридәк көп санлиқни игиләйдиған пуқралар болса һәр йили пар пулини вақтида 100% бир қетимдила төлиши шәрт икән. Һөкүмәтниң бәлгилимиси бойичә шундақ юқири һәқ елинди дегән тәқдирдиму пар билән тәминләйдиған ширкәтләрниң уқтурмастинла қанунсиз һалда туюқсиз пар тохтитидиған, инсанпәрвәрсизлик, һәқсизлиқ билән хәлқниң мәнпәитигә дәхли -тәрз қилидиған әһвалларму йүз берип туридикән.

Бу һәқтә үрүмчидин хитайчә тарқитилидиған “астанә гезити”ниң 21-өктәбирдики хәвиригә қариғанда,үрүмчи алтай йолиға җайлашқан кроран олтурақ районидики аһалә башқурушқа мәсул тармақ 250 аилиниң пар пулини вақтида төлимигәнлики үчүн, бу районни иссиниш билән тәминләйдиған чиң җйән иссиқлиқ билән тәминләш ширкити пүтүн олтурақ районидики 700йүздин артуқ аилигә 15-өктәбирдин башлап пар беришни туюқсиз тохтитип қойған. Буниң билән аһалиләрниң өйниң температуриси 10 селсийигә чүшүп қалған болуп, 5 күндин буян соғуқ дәрдигә вә бу адаләтсизликкә чидимиған олтурақ райондики амма мунасивәтлик назарәт орунлириға вә “астанә гезити”гә әһвал мәлум қилған икән.

“үрүмчи шәһириниң иссиқлиқ билән тәминләшни башқуруш низами” ға асасән,һәр дәриҗилик иссиқлиқ билән тәминләшни башқуруш тармақлири, һәрқайси иссиқлиқ билән тәминләш орунлириниң иссиқлиқ билән тәминләш мәзгилидә, аһалиләрниң өй температуриси 20 селсийә градустин төвән болмаслиққа капаләтлик қилиши бәлгиләнгән.

Хәвәргә қариғанда һазир уйғур елидики һәр милләт аммиси иссиқлиқ енергийә ширкәтләрниң пуқралардин һәқ елиштики қанунсизлиқ, алдамчилиқи, мулазимәттики йетәрсизликлири үстидин орунларниң тәкшүрүп бир тәрәп қилишини үмид қилмақта икән.

Буниң алдида үрүмчи телевизийисиму өлчәмгә йәтмигән пар билән тәминләш карханилирини елан қилған болуп, статистикиға асасланғанда, 2014-2015 йиллиқ пар билән тәминләш мәзгилидә үрүмчи пар билән тәминләшни назарәт қилиш ишханиси үрүмчи аммисидин пар билән тәминләшкә мунасивәтлик әллик нәччә хил мәсилә үстидә 1758 парчә әрзи-шикайитини тапшуруп алған.

Үрүмчи шәһириниң пар билән тәминләш вә пар билән тәминләш баһасини назарәт қилип башқуруш идарисиниң бир хадими зияритимизни қобул қилип, ениқ сәвәбини билмисиму әмма үрүмчидә пар һәққи өлчиминиң һәқиқәтән ичкири өлкиләрниңкигә қариғандиму юқири икәнликини етирап қилди :

Униң дейишичә шәһириниң пар билән тәминләш баһасини тәңшәшкә тоғра кәлсә, шәһәрлик тәрәққият вә ислаһат комитети баһа бекитиш тәртипигә асасән, тәннәрхини назарәт қилип қарап чиқиш, баһаға қарита испат аңлаш қатарлиқ хизмәтләрни қанат яйдурғандин кейин конкрет баһа лайиһисини бекитип аптоном районниң тәстиқлишиға йоллайдикән. Униң тәкитлишичә һәрқайси шәһәр вә районларниң пар билән тәминләш әрзийәт ишханилири 24 саәт пар бериш әһвалини назарәт қилиш телефони орнатқан болуп,пар билән тәминләш мәзгилидә пар тәминләш карханилириниң диҗорни телефони уланмиса, тохтап қелинса, алидиған адәм болмиса яки вақтида мәсилини биртәрәп қилмиса һәр вақит шәһәрлик пар билән тәминләшни башқуруш тармиқиға әрз қилса болидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.