Xotendiki Uyghur téwipliri kapaletname yézishqa mejburlan'ghan

Muxbirimiz qutlan
2014-06-25
Share
uyghur-tibabet-yaponiye.JPG Uyghur tébabet tetqiqatchiliqi bilen shughullan'ghan yaponiyelik tetqiqatchi masajiruning "Uyghur tébabetchiliki" namliq maqalisige qoyulghan süret.
RFA/Qutluq

Uyghur tébabiti esirlerdin buyan Uyghur tilini asas qilip kelgen orta asiyadiki meshhur en'eniwi milliy tébabetchilik hésablinidu. U qedimki Uyghur tébabitining en'enilirige warisliq qilghan, hindi, iran, ereb we yunan tibabetlirining mu'eyyen tejribilirini ijadiy halda özleshtürgen shundaqla xelq ichidiki tébbiy bilimlerning jewherlirini qobul qilghan qoyuq yerlik alahidilikke ige tibabetchiliktur.

Uyghur ata-miras téwiplirining Uyghur en'eniwi xelq tébabitige warisliq qilghanliqi we ularning hazirqi zaman tébbiy uniwérsitétlirida sistémiliq oqumighanliqi seweblik ularning kespiy salahiyet imtihani izchil yosunda Uyghur til-yéziqini asas qilip kelgen. Wehalenki, ötken yilidin bashlap bu ehwal özgergen. Da'iriler imtihan'gha qatnashqan téwiplardin kespi salahiyet imtihanini bir tutash xitay tilida bérishni telep qilghan. Buning bilen xoten rayonidiki téwiplarning köp qismi imtihandin ötelmey kespiy salahiyet guwahnamisi alalmighan.

Uyghur ata-miras téwipliri kespiy salahiyet kinishkisi alalmighachqa ularning öz aldigha shipaxana échip késel körüshige yol qoyulmighan. Buning bilen ular öyliride yoshurunche késel körüshke mejbur bolghan. Ularning wilayet, aptonom rayon we merkezgiche sun'ghan erz-shikayetliri hazirghiche jawabsiz qalghan.

Bügün téléfon ziyaritimizni qobul qilghan, emma nam-sheripini ashkarilashni xalimaydighan bir Uyghur téwip munularni bildürdi:

"Kespiy salahiyet guwahnamimiz bolmighachqa xotende öz aldimizgha shexsiy doxturxana échip késel körüshke amalsiz qalduq. Biz bu kesipke oqup yaki tébbiy uniwérsitétni tamamlap kirishken emesmiz, biz peqet ata-bowilirimizdin qalghan kespiy udum boyiche özlükimizdin öginish we uzaq mezgil tomur tutup emeliy tejribe toplash jeryanida yétishken ata-miras tiwiplarmiz. Biz elmisaqtin tartip peqetla öz tilimizda késel körüp kelgen. Késeller ichide yüzde bir xenzu bimarlar uchraydu. Ularning késilini terjiman ishlitip körimiz. Adette xenzu tiligha héchqandaq éhtiyajimiz chüshmeydu. Emma ötken yilidin bashlap qiyin ehwalda qalduq. Kespiy salahiyet guwahnamisi almisanglar késel körüshke bolmaydu dédi. Bizning aldimizdiki téwiplarning hemmisi Uyghur tilida imtihan bérip bu kinishkini alghan. Biz ötken yili 9-ayda imtihan béreyli dep imtihan meydanigha kirsek, imtihanni xenzuche bérisiler deydu. Xenzuche bérelmeymiz, imtihan so'allirini Uyghurche chiqiringlar yaki Uyghurchigha neq meydanda terjime qilip béringlar dések unimidi. Buning bilen hemmimiz imtihandin ötelmiduq."

U yene mundaq dédi: "Bir yildin buyan wilayettin merkezgiche erz qilghan bolsaqmu bizning erzimizge héchkim jawab bermidi. Peqetla sehiye ministirliqining bu heqte mexsus höjjiti chüshse andin imtihanni Uyghurche bérishke bolidu. Undaq bolmisa, bizning amalimiz yoq, imtihanni choqum xenzu tilida bérisiler dep turuwaldi."

U axirida yene munularni bildürdi: "Amal bolmighachqa bu yil yene qayta imtihan bérishke mejbur bolduq. Yéqinda téwiplardin birqanchimiz bu yilliq kespiy salahiyet imtihan'gha tizimlitish üchün wilayetlik sehiye bashqarmisigha barduq. Ular imtihan'gha tizimlitish üchün aldi bilen kapaletname yézip imza qoyisiler dédi. Biz qandaq kapaletname yazimiz dep sorisaq, ular 'siler ötken yili üstimizdin yuqirigha erz sundunglar. Shunglashqa bu yil imtihan'gha tizimlatmaqchi bolsanglar aldi bilen kapaletname yézip bérishinglar shert. Yeni imtihan so'ali meyli Uyghurche yaki xenzuche chiqsun, buninggha nisbeten héchqandaq erz-dewayimiz yoq dep kapaletname yazisiler, andin tizimlaymiz. Bolmisa, imtihan bérishkimu yol qoymaymiz!' dep turuwaldi. Bashqa tallishimiz bolmighachqa, ularning dégini boyiche kapaletname yézip imzayimizni qoyushqa mejbur bolduq. Eger imtihanni yene xenzuche alsa ötelmeslikimiz besh qoldek éniq."

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet