Әйдиз паалийәтчи хитай даирилирини уйғур әйдиз юқумдар вә бимарлириниң һоқуқиға һөрмәт қилишқа чақирди

Мухбиримиз әркин
2014-12-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Университет оқуғучилири әйдиздин сақлиниш паалийити өткүзмәктә. 2014-Йили 1-декабир, җеҗяң.
Университет оқуғучилири әйдиздин сақлиниш паалийити өткүзмәктә. 2014-Йили 1-декабир, җеҗяң.
Imaginechina

Дуня сәһийә тәшкилатиниң хитайда турушлуқ вәкили беринхард шватләндер, 1‏-декабир «дуня әйдиз күни» хитайниң «җуңго гезити»дә мақалә елан қилип, хитайниң әйдиз вирусини контрол қилиш, әйдиз юқумдарлириға үнүмлүк ярдәм қилиш үчүн көп ишларни қилишқа еһтияҗлиқ икәнликини билдүрди.

Бренхарт шватләндер бу сөзләрни хитай дөләтлик пиланлиқ туғут комитетиниң йәкшәнбә күни елан қилған статистикисиға қаритип ейтқан болуп, хитай дөләтлик пиланлиқ комитети йәкшәнбә күни, хитайда әйдиз вируси билән юқумланғанлар вә әйдиз бимарлириниң омумий сани 497 миңға йетип барғанлиқини елан қилған. Мәзкур комитетниң билдүрүшичә, хитайда 1985‏-йили тунҗи әйдиз байқалған 30 йилдин буян 154 миң адәм бу кесәлдә өлгән.

Юқириқи санлиқ мәлуматтики юқумдарлар әң көп тарқалған районлар хитайниң йүннән, хенән өлкилирини вә уйғур аптоном районини өз ичигә алиду. Уйғур аптоном районлуқ юқумлуқ кесәлликләр контрол мәркизиниң учуридин мәлум болушичә, уйғур аптоном райониниң нопуси хитай омумий нопусиниң тәхминән 60 дән бир қисмини тәшкил қилсиму, бирақ униңдики әйдиз юқумдарлар вә бимарлар нисбити хитай әйдиз юқумдарлар бимарлар омумий саниниң аз кәм 9% ни игилигән.

Бреинхарт шватләндер «җуңго гезити» дики мақалисидә, «еһтимал әң муһими биз әйдиз вируси юқумдарлирини, өз-ара җинсий алақә қилидиған әркәкләрни, паһишиләрни вә зәһәрни окул қилип урғучиларни хорлаш вә кәмситишкә хатимә беришимиз зөрүр» дегән.

Бейҗиңдики «әйҗишиң» намлиқ әйдиз кесәлликләр тәтқитат орниниң алий дәриҗилик тәтқиқатчиси вән йәнхәй әпәндиниң қаришичә, тизимға елинмиған юқумдарларни қошқанда әмәлийәттики сан хитай һөкүмити елан қилғандин көп юқири болуши мумкин. Бирақ хитай һөкүмити елан қилған санлиқ мәлуматтин қариғандиму, юқумлуқ шинҗаңда интайин еғир икәнликини көрүвелишқа болиду.

У мундақ деди: шинҗаңниң әйдиз кесәллик мәсилиси җуңгода нисбәтән еғир. У қандақ дейишидин қәтийнәзәр, униң санлиқ мәлуматидин җуңгониң һәр қайси җайлиридики вә шинҗаңдики әйдиз юқумлуқ сани хели көп. Җуңгода йүннән, хенән өлкилири вә шинҗаң уйғур аптоном райони еғир юқумлуқ райони. Бирақ нопус нуқтисидин қариғанда шинҗаңниң нопуси унчилик көп әмәс. У йәрдә әйдиздин юқумланғанлар 50 миңға йеқин. Җуңго һөкүмити елан қилған сан униң нопусиға нисбәтән көп әмәс. Бирақ шинҗаңға нисбәтән 50 миң бәк көп. Бу җуңго чеграси ичидики районларға нисбәтән әң еғир әһвал.

Уйғур аптоном районлуқ юқумлуқ кесәлликләрни контрол қилиш мәркизи йеқинда елан қилған баянатида, районниң әйдиз хизмити зор илгириләшкә еришип, әйдизгә қарши «байқаш, башқуруш вә давалаш» тори шәкилләнгәнликини илгири сүргән.

Бирақ вән йәнхәй әпәндиниң қаришичә, уйғур илиниң әйдиз хизмитидә йәнила зор тосқунлуқ бар. Уйғур илида саламәтлик мәсилиси билән сиясий мәсилә арилишип кәткәчкә, хәлқниң саламәтлик мәсилисигә сәл қарилип кәлгән.

У, әйдизниң уйғурлар арисида кәң тарқилип кетишидики сәвәбләр һәққидә тохтилип, «бу йәрдә нурғун амиллар бар. Буниң бири, бу йәр чегра район. Чегра районлар зәһәрлик чекимлик тәсиригә бир қәдәр еғир учрайду. Йәнә бир сәвәб, у мәдәнийәт, тил җәһәтләрдә көп қутуплуқ район. Шуңа, көп милләтлик, пәрқлиқ диний етиқад, мәдәнийәткә игә бир районда аммиви саламәтлик хизмитини қандақ ишләш һөкүмәт үчүн бир хирис. Әлвәттә, буниңдин сирт шинҗаңда йәнә бир сиясий аваричилик бар. Бу сиясий аваричилик көп һалларда хәлқниң саламәтлик мәсилисигә сәл қарашни кәлтүрүп чиқириши мумкин. Саламәтлик мәсилиси билән сиясий мәсилә арилишип кәткәчкә, хәлқниң саламәтлик әһвали унтулуп кәлди.

Уйғур аптоном районлуқ юқумлуқ кесәлликләрни контрол қилиш мәркизиниң йеқинда ашкарилишичә, уйғур илида йеқиндин буян әйдизниң тарқилиш әһвали нисбәтән турақлишип, тарқилиш сүрити астилиған, ақ тамака чәккүчиләрниң әйдизгә грипдар болуш нисбити азийишқа башлиған болсиму, бирақ кесәллик әһвали бәзи районларда йәнила еғир болуп, җинсий йол асаслиқ тарқилиш қанилиға айланған.

Җинсий йол арқилиқ әйдиз вируси юқтурувалидиғанларниң нисбити 52% кә чиққан. юқумдарларниң 36% ни зәһәрни окул қилип уридиғанлар игилигән.

Әйдиз паалийәтчилириниң илгири сүрүшичә, әйдиз юқумдарлирини хорлаш әһвали хитайдики дохтурхана, хизмәт орни, иҗтимаий сорун вә кишилик мунасивәтләрдә омумйүзлүк мәвҗут һадисә. Вән йәнхәй әпәнди, буниң, бимарларни тизимлап, диагноз қоюп вә давалап, әйдизни контрол қилишқа еғир тосқунлуқ қиливатқанлиқини билдүрди.

У йәнә, әйдиз юқумдарлириниң ичидә ичкири өлкиләрдики уйғур әйдиз юқумдарлириниң әһвали бәк ечинишлиқ икәнликини, уларниң еғир кәмситишкә учрайдиғанлиқини вә һечқандақ теббий ярдәмгә еришәлмәйдиғанлиқини көрсәтти.

Вән йәнхәй мундақ деди: ичкиридики уйғур әйдиз бимарлириниң әһвали бәк ечинишлиқ. Ичкиридики уйғурларниң ичидә әйдиз билән юқумланғанларниң сани бәк юқири. Улар асасән зәһәр яки җинсий мәсилиләргә четишлиқ ишларни қилғанлар. Уйғурларниң ичкиригә келип иш тепиши асан әмәс. Тил, мәдәнийәт җәһәттики пәрқ уларға пайдисиз. юқумдарларниң көп қисми зәһәрлик чекимлик яки башқа қанунсиз ишлар билән җаһандарчилиқ қилип келиватқанлар. Улар һөкүмәтниң һечқандақ теббий мулазимәтлиридин бәһримән болалмайду. Ичкири өлкиләрдә улар кәмситишкә учрайду. Сиясий вәзийәт кәскинлишип кәткән пәйтләрдә қаттиқ контрол қилиниду.

Вән йәнхәйниң көрситишичә, җуңго һөкүмити ичкири өлкиләрдики уйғур әйдиз бимарлириға чоқум ярдәм қолини созуши керәк. Уларға мәхсус мәбләғ аҗритип, йәрлик юқумдарлар яки бимарлар бәһримән болуватқан һәр хил давалаш имканлирини яритип бериши зөрүр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт