Җеффрей кәйн: "‹мукәммәл сақчи дөлити' дики кишиләр я күлмәйду я йиғлимайду"

Мухбиримиз нуриман
2021-06-30
Share
Җеффрей кәйн: Америкалиқ журналист вә язғучи җеффрей кәйн йеңидин нәшрдин чиққан "мукәммәл сақчи дөлити" намлиқ китабиниң имза қоюш паалийитидә. 2021-Йили 28-июн, вашингтон.
Photo: RFA

Америкалиқ журналист вә язғучи җеффрей кәйнниң йеңидин нәшрдин чиққан "мукәммәл сақчи дөлити" намлиқ китабиниң имза қоюш паалийити 28-июн күни кәчтә американиң пайтәхти вашингитондики долан уйғур ресторанида өткүзүлди.

Имза қоюш паалийитигә қатнашқанлар қатарида язғучилар, журналистлар, ақиллар амбириниң тәтқиқатчилири вә мунасивәтлик һөкүмәт хадимлириму бар болуп, тәхминән йүздин артуқ киши иштирак қилди.

Җеффрей кәйн әпәндиниң билдүрүшичә, "мукәммәл сақчи дөлити" намлиқ бу китаб апторниң 2009-йилидин 2017-йилиғичә қәшқәргә үч қетим барғанда өз көзи билән көргәнлири, бивастә параңлишиш имканийитигә еришкән кишиләрниң баянлири вә хитай һөкүмитиниң бивастә тәһдит силиши билән ишпийонлуқ қилишқа мәҗбур қалған уйғур йигитниң сәргүзәштлири асасида йезилған икән.

Долан уйғур ристоаниниң хоҗайини хәмит кирим әпәндиниң ейтишичә, җеффрей кәйн әпәнди уйғулар һәққидә йезилған бу китабни тонуштуруш паалийитигә қатнашқанларға йоқилиш хәвпигә дуч келиватқан бир милләтни тонуш пурсити яритиш үчүн бир айдин бири пилан түзгән икән.

Пилан бойичә паалийәт вашингитон вақти чүштин кейин саәт алтидә уйғур музикиси билән башланди. Кәлгән меһманлар уйғурчә ейтилған нахшиларни аңлиғач долан уйғур ресторани тәйярлиған мәззилик уйғур таамлиридин һозурланди. Андин җеффрей кәйн әпәнди өзинң "мукәммәл сақчи дөлити" намлиқ китабида йезилған вәқәләрниң арқа көрүнүшини, өзи қәшқәрдә көргән "мукәммәл" назарәт қилиш системисиниң қәшқәрдики кишиләрни қандақ һаләткә киргүзүп қойғанлиқини аңлатти. Тонуштуруштин кейин паалийәткә қатнашқанлардин кәлгән суалларға җаваб бәрди.

Җеффрей кәйн әпәнди шаир таһир һамут изгил вә харвард университети нерва илми тәҗрибиханисиниң директори вә тәтқиқатчиси мунәввәр абдуллаһни шеир оқуп беришкә алаһидә тәклип қилған. Шаир таһир һамут изгил әпәнди өзиниң икки парчә шеирини уйғурчә дикламатсийә қилди. Арқидин мунәввәр абдуллаһ шиветисийәдә турушлуқ шаир абдушүкүр муһәммәтниң бир парчә шеирини вә өзиниң инглиз тилида язған икки парчә шеирини оқуп өтти.

Кәлгән меһманлар сөһбәтлишиш җәрянида уйғур таамлириниң өзгичә тәми, музикилиридики сирлиқ муң вә уйғур тилиниң лирикилиқидин бу милләтниң наһайити узун тарихқа вә мәдәнийәткә игә икәнликини көрүвелишқа болидиғанлиқини тилға елишти.

Биз имза қоюш паалийити ахирлашқандин кейин, җеффрей кәйн әпәнди билән китаби һәққидә айрим сөһбәт өткүздуқ. У китаби һәққидә мундақ деди: "мән ахирқи қетим 2017-йили декабирда қәшқәргә барған идим. Ашу чағлар билгиниңиздәк, әһвал әң еғирлашқан вақитлар иди. Қәшқәрдә мениң көргиним һәммә йәрдә сақчи, һәммә булуң-пучқақта камера. Әң қорқунчлуқ трагедийә болса ашу шараитта яшаватқан кишиләрниң роһи һалити. Уларниң көзлиридә нур йоқ. Улар я күлмәйду я йиғлимайду. Хитайниң уларға қиливатқини уларға өзлириниң кимликини унтулдуруш иди. Шуниси ениқки, улар өзлириниң һәқиқий кимликини хитай компартийәсини ‹рази қилиш' вәзиписиниң астиға бастуруп қоюшқа мәҗбур иди. Мән китабимда мана мушу әһвалларниң қандақ шәкилләнгәнлики вә давамлишиватқанлиқини йорутушқа тириштим."

У йәнә мундақ деди: "бу китаб пәқәтла сиясәт, йоқири бесимлиқ бастуруш, вәһшийлик вә ирқий қирғинчилиқ һәққидила әмәс, бәлки техиму муһими ашундақ қаттиқ назарәт астидики кишиләрниң роһи дунясиниң қандақ өзгириватқанлиқини гәвдиләндүрүшни өзиниң асаслиқ нуқтиси қилған."

Җеффрей кәйн әпәнди асаслиқи риҗим астидики дөләт вә районларни тәкшүрүш обейкти қилған болуп, у шималий корийәгиму барған икән. У пиюңяңға барғанда, худди заман чақи кәйнигә айлинип 1930-йиллардики шуарларни товлаватқан кишиләр арисиға керип қалғандәк һес қилғанлиқни ейтип өттәи. У өзиниң бу кәчүрмишлирини қәшқәргә барғанда көргәнлири билән селиштуруп, мундақ деди: "сиз қәшқәргә барғанда худди 30 йилдин кейинки кәлгүси реҗим астидики дөләтниң қандақ болидиғанлиқини көргәндәк болисиз. Бу йәрдә юқири техникалиқ бастурушниң дәриҗиси һәр қандақ бир йәрдикидин нәччә һәссә юқири. Бу хил әһвал нөвәттә уйғурларға немә ишларниң йүз бериватқанлиқи һәққидә адәмни қорқунчқа салду."

Аптор мәзкур китабни йезиш җәрянида 168 кишини зиярәт қилған болуп, китабта хитайниң назарәт системисини қуруш программисиға қатнашқан бир сабиқ електрон техник хизмәтчисиниң, илгири хитайлар үчүн җасуслуқ қилишқа мәҗбурланған бир яшниң вә китаб оқушни яхши көридиған аддий бир қизниң һекайиси асасий линийә қилинған.

Җеффрей кәйн әпәнди ахирида мундақ деди: "у йәрдә натсистлар қилғанға охшаш топлап өлтүрүш, газ өйигә солап өлтүрүш йүз бәрмигини билән, пүтүн бир милләт ич-ичидин вәйран қилиниватиду. Уларниң җенини алмиған билән уларниң мәвҗутлуқини, кимликини билдүридиған барлиқ әнәнилирини йоқитиватиду. Мән уйғурларни қоғдап қилиш үчүн қолумдин келишичә тиришимән. Чүнки бүгүн уйғурларниң бешиға кәлгән бу күн кейин башқа инсанларниң бешиғиму келиши мумкин. Шуңа бу пәқәт уйғурларниңла әмәс, бәлки пүткүл инсанийәтниң мәсилисидур."

Долан уйғур ресторанида орунлаштурулған бу паалийәт наһайити мәнилик өткүзүлди. Ресторанниң темиға есилған рәссам ғази әһмәт сизған "муқам" намлиқ рәсимниң гиләм нусхиси, түрлүк доппилар, равап, ғиҗәк қатарлиқ сазлар паалийәткә қатнашқан язғучилар вә журналистларниң диққитини тартти. Улар уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә җеффрей кәйн әпәнди билән айрим айрим сөһбәтләшти.

Долан уйғур рестораниниң хоҗайини хәмит кирим әпәнди зияритимизни қобул қилип мундақ деди: "миллитимниң бешиға кәлгән зулумни тохтитиш йолида өзүмниң бир кишилик мәҗбурийитимни ада қиливатимән."

"мукәммәл сақчи дөлити" намлиқ китаб 29-июн күнидин башлап рәсмий базарға селинған болуп, оқурмәнләр китабни нәшр қилған "аммиви ишлар" нәшриятиниң тор бетидин сетивалалайдикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт