Almutada dangliq naxshichi murat nasirofning anisi alemdin ötti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-09-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Ataqliq Uyghur kompozitori we naxsha cholpini merhum murat nasirof(otturida) ata-anisi bilen. (Waqti we orni éniq emes)
Ataqliq Uyghur kompozitori we naxsha cholpini merhum murat nasirof(otturida) ata-anisi bilen. (Waqti we orni éniq emes)
Social Media

Yéqinda qazaqistan ijtima'iy taratqulirida ataqliq Uyghur kompozitori we naxsha cholpini merhum murat nasirofning anisi xatire nasirowaning alemdin ötkenliki heqqide uchurlar tarqalghanidi. Xatire nasirowa 8-séntebir küni almuta shehirining zarya wostoka mehellisidiki qebristanliqqa depne qilindi.

Xatire anining depne murasimida sözligen jumhuriyetlik bash yigit béshi yarmuhemmet kibirof dangliq naxshichi murat nasirofning anisi xatire nasirowa bilen xoshlishishqa merhumning uruq-tughqanliri, murat nasirof bilen yéqin arilashqan hemde uning ijadini hörmetleydighanlar we yurt-jama'etchilikining yighilghanliqini éytti. U xatire anining ataqliq bir sen'etkarni, Uyghurlarni bashqa xelqlerge tonutqan bir perzentni dunyagha élip kelgenlikini alahide tekitlidi. Yarmuhemmet kibirof yene xatire anining chong oghli nijatningmu uzun yillar dawamida herbiy bolup öz élige xizmet qilghanliqini, shuningdek Uyghur xelqining qehriman oghlani ghéni baturning qebristanliqini rémont qilishqa maddiy yardem bergenlikini bildürdi.

Melum bolushiche, bu qebristanliqqa uning yoldishi isma'il nasirof we oghli murat nasirofmu yerlen'geniken.

Peqet rusiyedila emes, belki sabiq sowét jumhuriyetliridimu dangliq cholpanlarning biri süpitide tonulghan murat nasirofning dadisi isma'il nasirofmu sen'etkar bolghaniken. U, Uyghur élide tughulghan bolup, qur'anni yadqa bilidighan qari we Uyghur milliy chalghu eswablirini yaxshi chalidighan hem xelq naxshiliri yaxshi orundaydighan kishi idi. Isma'il nasirof 1945-1949-yilliri sherqiy türkistan milliy armiyisining jengchisi bolghan we herbiy sen'et orunlirida ishligeniken.

Isma'il nasirof we xatire xanim 1962-yili qazaqistan'gha köchüp chiqip, isma'il nasirof taksichiliq bilen shughullan'ghan, xatire xanim uzun yillar plastmas buyumliri zawutida ishligen. Bu a'ilide besh bala bolup, eng kichiki murat 1969-yili almuta shehiride dunyagha kelgenidi.

Murat nasirofning ata-anisi muratning kichikidin sen'etkar bolup yétilishige küchlük tesir körsetken we uning terbiyelinishige alahide ehmiyet bergeniken.

Xatire xanimning wapati munasiwiti bilen uning dostliri murat nasirofnimu eslep, uning hazirghiche sen'et saheside öz ornini saqlap kéliwatqanliqini bildürüshti.

Murat nasirof bilen yéqin arilashqan qazaqistanliq Uyghur kompozitor, "Tarim" ansambili" ning artisi polat hézimofning éytishiche, murat nasirof alemdin yash turup ketken bolsimu, öz xelqi üchün intayin köp xizmet qilghaniken hemde uning ölümidin kéyin 13 yil ötsimu awazi xelq ichide hélighiche yangrimaqtiken.

Polat hézimof mundaq dédi: "Yilda biz özbékistan, qirghizistan, qazaqistan, jay-jaylardiki yash talantliq balilarning murat nasirof namidiki musabiqisini ötküzüwatimiz. Bultur biz 50 yilliqini chong sarayda ötküzduq. Shuning üchün uning ismi qelbimizde menggü yashaydu. Murat nurghun konsértlarni berdi. Murat özi bolmisimu, xuddi sehnide bolghandek hés qilduq. Murat nasirof bilen bizni 2000-yilning bashlirida dilbirim samsaqowa tonushturghan."

Polat hézimof shuningdin kéyin murat nasirof bilen dostluqining, ijadiy hemkarliqining kücheygenlikini, xuddi-aka-inidek yéqinliship ketkenlikini bildürüp, yene mundaq dédi: "Murat dadisi wapat bolghandin kéyin anisini yalghuz qalmisun dep almutagha pat-pat kélidighan boldi. Konsérttin kéyin tamashibinlargha her yili yekke konsértimni bérimen dep wede qilghanidi. Biraq bu ishimiz emelge ashmidi. Shu konsértni biz muratning qiriq neziridin kéyin 'muratni eslesh kéchisi' dep ötküzduq. Murat wapat bolghandin kéyin men anisi xatirem chong apimizni pat-pat yoqlap turattim."

Igilishimizche, murat nasirof ottura mektepni tamamlighandin kéyin, eskerlik burchini atqurup, moskwadiki gnésin namidiki muzika mektipide bilim alghan. U 1991-yili yalta shehiride pütün sowét ittipaqi boyiche ötken sen'et musabiqiside bash mukapatqa muyesser bolghandin kéyin, naxsha ijat qilish we ijra qilishta u yene köpligen utuqlargha érishken. Uning talanti barghanséri éship, netijide sabiq sowét ittipaqigha tonulghan naxsha cholpinigha aylan'ghan. U, rus tilidiki naxshiliridin tashqiri yene uning 2004-yili Uyghur tilida "Qaldim yalghuz" naxshilar toplimini yoruqqa chiqarghan. Muratning "Gulayim", "Qaldim yalghuz" kebi naxshiliri Uyghurlar arisida keng alqishqa ériship kelmekte.

Murat nasirofning ismi we uning ijadi rusiyelik we ottura asiyaliq naxsha cholpanlirigha, kompozitorlirigha, sen'et guruppilirigha yaxshi tonush bolghan. Hazir almuta shehiride yashaydighan "l`duo" guruppisining naxshichisi lyudmila kimning éytishiche, murat nasirofning teklipi bilen mezkur guruppa 1995-yili moskwagha barghanda guruppa rehbiri qayrat kulbayéf ularni murat nasirof bilen yéqindin tonushturghanken. Mezkur guruppa naxshilirining tizimida murat nasirofning "Na ladoni léta" namliq naxshisimu barken.

Lyudmila kim mundaq dédi: "'murat dostlarni teklip qilidu'namliq konsértta bizning kolléktip naxsha éytqanda murat bizni deslep tonughanidi. Buningghiche biz, elwette, muratni bilettuq, sewebi uni biz 'yalta-91' musabiqisige qatnashqanda téléwizordin körgeniduq we uni qollirimizni tutup qollighaniduq. Murat shu chaghda ene shu musabiqining ghalibi atalghanidi. Murat intayin talantliq naxshichi we kompozitor. Uning awazimu tépilmaydighan awaz idi, lirikiliq, shuning bilen bir qatarda ünlük, nazuk we yumshaq. Méni uning naxshilarni ijra qilish usuli tesirlendüretti. Uning 'ya éto ti' (men bu sen démektur) dégen naxshisini pütkül élimiz yaxshi köretti. Özimizmu éytattuq. Emdi murat insan süpitide méhriban, ochuq we tamamen gherezsiz adem idi. Mundaq adem bilen arilishishmu yéqimliqti. Manga shundaqla muratning öz a'ilisige bolghan munasiwitimu yaqatti. Repiqisi nataliyanimu u hörmetleydighan. Biz nataliya hem ularning perzentliri liliya we hakim bilen mushu kün'giche ariliship turimiz hem muratnimu birge eslep turimiz."

Mezkur guruppining taraz shehiride yashaydighan yene bir ezasi larisa iwanowa ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Méning qarishimche, murat rusiye éstrada (amibap) muzikisining talantliq kompozito'ir we sazendilirining biridur. Uning toghriliq we uning a'ilisi heqqide köp yaxshi sözlerni éytishqa bolidu. Bolupmu u öz perzentlirige alahide munasiwet qilatti. U hem oghli, hem qizi toghriliq naxshimu yazghan. Qizigha béghishlan'ghan "Lilya" namliq naxshisi köpchilikke yaxshi tonush. Repiqisi nataliya bilen bolghan munasiwetliri intayin yéqin, semimiy idi. Ular izhadiy ishlardimu hemkarlishatti. Murat hem yaxshi dost idi. U köpchilikke héch bir gherezsiz yardem qilatti. Méning yekke ijadiy layihem bolghanda murat özi naxshilarni yézip bérishtin tashqiri yene naxsha yézish ishigha qatnashqan, rehberlik qilghan, her xil nersilerni oylap tapqan. U barliq ishni chin köngli bilen qilatti."

Murat nasirof on'gha yéqin naxsha toplamlirini ijad qilghan bolup, "Malchik xochét w tambof" (tambofqa barmaqchi bolghan bala) we "Ya éto ti" ( men sen démektur) namliq naxshiliri üchün u "Altun grammofon" mukapatigha érishkenidi. Uning repiqisi nataliya boyko rusiyening tonulghan naxshichisi. Merhumning 24 yashliq qizi liliya iqtisad kespini tallap alghan bolsa, 20 yashliq oghli hakim bolsa ata yolida méngip, muzika sahesini talliwalghan.

Murat nasirof 2007-yili 19-yanwar küni 38 yéshida özining moskwadiki öyide tuyuqsiz paji'elik wapat boldi. Uning wapati bir sirliq ölüm süpitide köp tekitlen'gen we metbu'atlarda köplep yézilghanidi. Murat nasirofning anisi xatire xanim oghlining tuyuqsiz wapatidin kéyin uzun mezgilgiche azab ichide ötken bolup, démek u murat nasirofning ölümidin 13 yil ötüp, wapat boldi.

Toluq bet