Amérika, yawropa we shimaliy atlantik ehdi teshkilati (NATO) birliship, xitayning öktemliki we tehditige birlikte taqabil turmaqchi bolghan

Muxbirimiz jewlan
2021-03-26
Share
Amérika, yawropa we shimaliy atlantik ehdi teshkilati (NATO) birliship, xitayning öktemliki we tehditige birlikte taqabil turmaqchi bolghan Amérika tashqi ishlar ministiri antoniy billinkén shimaliy atlantik ehdi teshkilati(NATO) ning bash shtabida söz qilmaqta. 2021-Yili 24-mart, biryussél, bélgiye.
AFP

Xewerlerdin melum bolghinidek, alyaskadiki uchrishishta xitay diplomatliri körsetken hakawurluq we öktemlik gherb ellirining xitaygha bolghan naraziliqi we hushyarliqini téximu östürgen. Amérika, kanada we yawropa ittipaqidiki döletler birla waqitta xitayning Uyghur rayonidiki emeldarlirigha jaza yürgüzüp, xitayni ghezeblendürgen. Emma xitay buningdinmu ten almay, yawropa ittipaqigha qarita öch élish xaraktérlik heriket qollan'ghanidi.

Istratégiye tetqiqatchisi erkin ekrem xitayning amérika we gherb ellirige ashkara qarshi chiqalishining xitayning iqtisad, téxinika we herbiy jehettin küchlinishi bilen munasiwetlik ikenlikini chüshendürüp mundaq dédi: "Mundaqche éytqanda bu, gherb dunyasining xitaygha qaratqan siyasitining meghlub bolushi hésablinidu. Amérika we yawropa xitayda ottura qatlam bayliri köpeyse xitay démokratiyege qarap mangidu dep oylighanidi, emma bundaq baylar sinipi shekillen'gen bilen ular kommunist xitayning tüzümige tayinip bay bolghachqa, hökümetke qarshi chiqalmaydu. Xitayning bu qétim yawropa döletliri bilen qarshilishishi yawropaning xitaygha téximu küchlük imbargo yürgüzüshige seweb bolushi mumkin".

"Amérika xewerliri" tori qatarliq köpligen taratqularning xewiride éytilishiche, amérika tashqiy ishlar ministiri anton bilinkén 24-mart küni natoning bryusséldiki bash shitabida ötküzülgen tashqiy ishlar ministirliri yighinidin kéyin axbarat élan qilish yighinida qilghan sözide, amérikaning buningdin kéyin, yawropa ittipaqi bilen hemkarliqini kücheytip, xitayning qedemmu qedem éship bériwatqan öktemliki we tehditige birlikte taqabil turmaqchi bolghanliqini éytqan. U yene yighin mezgilide yawropa ittipaqi we nato qatarliq xelq'ara teshkilatlar bilen hemkarlishishning baydin hökümiti üchün nahayiti muhim ikenlikini tekitligen. U mundaq dégen: "Biz birlikte heriket qilsaq yalghuz heriket qilghandin köp küchlük bolimiz, tesirimizmu chong bolidu. Xitayning öch élish xaraktérlik jaza qollinishi bizni téximu ittipaqlashturidu".

Siyasiy közetchi ilshat hesen ependi: "Natodiki bu yighinda amérika bilen gherb ellirining birliship xitaygha taqabil turush heqqide signal bérishi, xitayni chöchütidu hem uninggha ghayet zor bésim élip kélidu," dédi.

Erkin ekrem ependi amérika tashqiy ishlar ministiri antoni bilinkénning bu qétim natodiki pa'aliyitide xitayni muhim nishan qilghanliqini, natoning özimu xitay tehditige qarshi hushyarliqini östürüwatqanliqini, emma buning üchün uning asiyadimu özige ittipaqdash bolidighan küch shekillendürüshi kéreklikini otturigha qoydi.

Bu axbarat élan qilish yighinida natoning bash katipi jéns stollénbérg gherb elliri, jümlidin natogha eza döletlerning xitay emeldarlirini jazalighanliqi, natoning buninggha qandaq qaraydighanliqi heqqidiki so'algha jawab bérip, mundaq dégen: "Natogha eza döletler her xil usullar bilen xitaygha cheklime qoydi, chünki ularning köp qismi yawropa ittipaqigha eza döletler؛ elwette, natoning muhim ezasi bolghan amérikamu xitaygha cheklime qoydi. Nato özi xelq'ara bir organ bolushi süpiti bilen téxi resmiy qarar chiqarmidi. Xitayning tereqqiy qilishi bixeterlikimizge tehdit élip kelsimu, biz téxi xitayni reqib dep qarimaymiz. Emma xitay qoshna döletlerge tehdit séliwatidu, jenubiy déngizda ighwagerchilik qiliwatidu؛ eng muhimi xitay bilen qimmet qarishimiz oxshimaydu. Xitay hökümiti öz dölitidiki milletlerni, jümlidin Uyghurlarni basturuwatidu, xongkongluqlarning hoquqini cheklewatidu, xelq'ara qa'idilerge buzghunchiliq qiliwatidu. Biz bularni körüp yettuq. Shunga biz 2030-yilghiche emelge ashuridighan bir pilan tüzüp, ittipaqdashlirimiz bilen téximu zich birliship, xitay tehditige taqabil turmaqchi".

Erkin ekrem ependi amérika bashchiliqidiki gherb ellirining xitaygha birlikte taqabil turushida siyasiy birlik we iqtisadiy imbargoningla kupaye qilmaydighanliqini, natodek bir herbiy küchningmu buninggha qétilishi kéreklikini, shu chaghdila xitayning tehditini bésiqturghili bolidighanliqini bildürdi. U yene Uyghurlar mesilisi tüpeylidin dunyaning gherb we sherqtin ibaret ikki guruppigha bölün'genlikini, dunyaning siyasiy tarixida bundaq ehwalning asasen körülüp baqmighanliqini, gherb elliri bilen xitayning toqunushida Uyghurlar mesilisining uzaqqiche mewjut bolidighanliqini otturigha qoydi.

Ilshat hesen ependi natoning asiyaghiche kéngiyip, xitay tehditige taqabil turushining Uyghurlargha ümid béghishlaydighanliqini bildürdi.

Xitay taratqulirining xewer qilishiche, xitay hökümiti 24-mart küni xitay jama'et xewpsizliki ministiri jaw kéjini Uyghur rayonini tekshürüshke ewetken bolup, u mezkur rayondiki xitay emeldarlargha "Térrorluqqa qarshi küresh qilishta ching turush, térrorluqni yoqitip muqimliqni saqlash tedbirlirini ishqa ashurush we buni qanunlashturush, adetke aylandurush, düshmen'ge toghra zerbe bérish sewiyisini östürüsh" heqqide telimat bergen. Közetküchilerning qarishiche, amérika bashchiliqidiki gherb ellirining Uyghur aptonom rayonluq siyasiy-qanun sékritari wang mingshen, j x nazariti bashliqi chén minggo qatarliq emeldarni jazalishi we arqidinla natoning yighinida birlikke kélip xitaygha taqabil turmaqchi bolushi xitay hökümitini puti köygen toxudek olturalmaydighan haletke chüshürüp qoyghan bolup, xitay derhal bu emeldarini ewetip, alliqachan mézi chuwulghan "Térrorluq" qalpiqini qayta kötürüp chiqip, bu rayondiki xelqni dawamliq basturidighanliqi heqqide dawrang salghan.

Ilshat hesen ependi bu xitay emeldarining Uyghur rayonigha bérish sewebi heqqide toxtilip: "Xitayning bu ministiri gherbning bésimigha qarshi Uyghur rayonidiki saqchi we eskerlerge medet bérish, uchurlarning sirtqa ashkarilinip kétishini téximu qattiq qamal qilish, bir qisim Uyghurlarni qoyup bérish arqiliq saxta teshwiqatini bazargha sélish yaki bu qirghinchiliqni téximu kücheytish üchün weten'ge barghan bolushi mumkin. Kéyinkisi kishini endishige salidu, emma bu xil éhtimalliqmu yoq emes," dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet