Нәнсий пелуси: уларниң уйғурларға йүргүзүватқини мәдәнийәтлик инсан қилидиған иш әмәс

Мухбиримиз җүмә
2019-06-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка дөләт мәҗлисидә «тйәнәнмен вәқәси» ниң 30 йиллиқи мунасивити билән өткүзүлгән гуваһлиқ бериш йиғинида америка авам палатаси рәиси нәнсий пелуси ханим сөз қилмақта. 2019-Йили 4-июн, вашингтон.
Америка дөләт мәҗлисидә «тйәнәнмен вәқәси» ниң 30 йиллиқи мунасивити билән өткүзүлгән гуваһлиқ бериш йиғинида америка авам палатаси рәиси нәнсий пелуси ханим сөз қилмақта. 2019-Йили 4-июн, вашингтон.
RFA/Jume

4-Июн америка дөләт мәҗлисидә «тйәнәнмен вәқәси» ниң 30 йиллиқи мунасивити билән чақирилған гуваһлиқ бериш йиғини әснасида зияритимизни қобул қилған америка авам палатаси рәиси нәнсий пелуси қатарлиқ нопузлуқ әрбаблар пүтүн дуняни уйғур мәсилисигә көңүл бөлүшкә чақириди. Ундақта, улар йәнә уйғурлар һәққидә немиләрни деди?

«Тйәнәнменниң 30- йили: хитайдики бастурушниң тәдриҗий тәрәққиятини қайта баһалаш» намлиқ гуваһлиқ бериш йиғинида хитайниң нөвәттә уйғурларға йүргүзүватқан зулум сиясити һәққидики баянлар алаһидә көп салмақни игилиди. Булар йиғин риясәтчиси җәймис микговерн, кеңәш палатаси әзаси марко робийо вә томас соузи, авам палатаси әзаси кристофер симит қатарлиқларниң баянлирида арқа арқидин оттуриға қоюлди.

Бу йиғинға авам палатасиниң рәиси, америка сиясий сәһнисидики 3- номурлуқ шәхс нәнсий пелуси ханимму гуваһлиқ бәргүчи сүпитидә қатнашқа иди. Уму өз баянлирида хитайниң уйғурларға қаратқан бастуруш сиясәтлирини тилға елип өтти.

Биз йиғин әснасида нәнсий пелуси ханим вә җәймис микговерн әпәндиләрни айрим-айрим зиярәт қилип, уларниң уйғурларниң нөвәттики вәзийити вә «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» һәққидики қарашлирини соридуқ.

Төвәндә бу һәқтики сөһбәтниң мәзмуни диққитиңларға сунимиз.

Нәнсий пелуси: бу бәкму қайғулуқ иш

Нәнсий пелуси ханим «тйәнәнмен вәқәсиниң 30 - йиллиқи хатирилиниватқан минутларда хитай 1 дин 3 милйонғичә уйғур вә башқа түркий мусулманларни лагерларға қамиди, бу һәқтә қандақ сөзлириңиз бар?» дегән соаллиримизға мундақ җаваб бәрди:

«Бу бәкму қайғулуқ иш. Мән дуняниң башқа җайлиридикиләрниму хитайда тутқун қилинған мусулманлар үчүн оттуриға чиқишқа чақиримән. Биз пүтүн дуня миқясидики христиан, йәһудий, мусулман вә һиндиларниң диний әркинликниң һөрмәт қилинишини тәкитләп кәлдуқ. Уларниң уйғурларға йүргүзүватқини, йәни милйонлиған адәмни етиқади сәвәблик түрмигә ташлаш һәрқандақ бир мәдәнийәтлик инсан қилидиған иш әмәс.»

Нәнсий пелуси: у йәрдә йүз бериватқан ғайәт зор адаләтсизлик түпәйли биз бу қанунниң мақуллиниши үчүн һәрикәт қиливатимиз

У, «сиз қоллиған ‹уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни' ниң нөвәттики тәрәққияти қандақ болди?» дегән соалимизға җаваб бәрди.


У мундақ деди: «әлвәттә, бу қанунниң һазирқи әһвалини билмәймән, әмма биз иҗабий йөлинишкә қарап кетип баримиз. Бу қануниниң пат-арида мақуллинидиған яки мақулланмайдиғанлиқини билмәймән, әмма униң мақуллиниши һәммимизниң арзуси. У йәрдә йүз бериватқан ғайәт зор адаләтсизлик түпәйли биз бу қанунниң мақуллиниши үчүн һәрикәт қиливатимиз.

У, «һөкүмәткә дәйдиған қандақ сөзлириңиз бар?» дегән соаллиримизға мундақ җаваб бәрди:
«Мениң дәйдиғанлирим әзәлдин охшаш. Хитай вә америкиниң мунасивити яхши болуши керәк. Әмма, бу хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини нәзәрдин сақит қилиш дегәнлик әмәс.»

Җәймис микговерн: бу қанунниң мақуллиниши мениң үмидим

Биз йәнә уйғурларниң вәзийити һәққидә дөләт мәҗлиси әзаси массачусетс штатиниң демократлар партийәсидин болған әзаси җәймис микговерн әпәндимни зиярәт қилдуқ.

У«уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» ниң нөвәттики тәрәққияти һәққидики соалимизға җаваб берип мундақ деди: «бу қанунниң мақуллиниши мениң үмидим, һәтта пат арида мақулланғанлиқини көрүш мениң арзуюм. Бир буниң үчүн һәрикәт қиливатимиз.»

Җәймис микговерн: өлтүрүшләргә хатимә берилиши лазим

Биз униңдин, «роза һейтниң биринчи күни сизниң хитайниң уйғурларға қиливатқан муамилисигә қарши үн чиқармиған мусулман дунясиға дәйдиған қандақ сөзлириңиз бар.» Дегән соаллиримизға җаваб бәргән җәймис микговерн өлтүрүшләр вә җазалашларниң тохтитилишини тәләп қилди.
У мундақ деди: «биз бу гуваһлиқ бериш йиғинидиму уйғурларни көп тилға алдуқ. Биз хитайниң уйғурларға қиливатқанлиридин толиму әндишилинимиз. Уйғурларниң бешиға кәлгини бәкму қәбиһ. Дуня һазир буниңдин хәвәрдар, улар җаза лагерлирини, җазалашларниң һәммисини билиду. Түрмигә ташлашлар, өлтүрүшләргә хатимә берилиши лазим.»

У йәнә мундақ деди: «бу һәқтә сөзләшни изчил давам қилимиз, уйғурларниң һөрмәт қилиниш һәққи бар. Бизниң авазимизни һечким бесиқтуралмайду.»

Җәймис микговерн: биз уйғурларниң һәқ-һоқуқлири үчүн күрәшчи қиливатқанлар билән бир сәптә

Бизниң хитай паалийәтчи вә хитай тиллиқ ахбаратларниң уйғур мәсилисини анчә көп тилға алмаслиқидики сәвәбләр һәққидә сориған соалимизға җаваб бәргән җәймис микговерн өзиниң уйғурларниң һәқ-һоқуқлири үчүн күрәш қиливатқанлар билән бир сәптә икәнликни билдүрди.

У мундақ деди: «биз уйғур мәсилиси һәққидә ташқи мунасивәтләр комитети вә ләнтос кишилик һоқуқ көмәтти билән һәмкарлишип бир нәччә қетим гуваһлиқи бериш йиғинлирини өткүздуқ.

Нөвәттә көплигән дөләт мәҗилиси әзалири уйғурларниң нәқәдәр муһим болғанлиқини билду дәп қараймән. Булар тибәтләр вә хитайдики кишилик һоқуқлири дәпсәндә қилиниватқан барлиқ инсанларни өз ичигә алиду. Биз уйғурларниң һәқ-һоқуқлири үчүн күрәш қиливатқанлар билән бир сәптә.»


Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт