Nikkiy héyliy xanim: "Xitayni oylisam kéchiliri uyqum qachidu"

Muxbirimiz irade
2021-05-25
Share
Nikkiy héyliy xanim: Amérika hökümitining birleshken döletler teshkilati (b d t) da turushluq sabiq bash elchisi nikki héyléy xanim amérikaning jenubiy karolina uniwérsitétida muxbirlarning so'aligha jawab bermekte. 2021-Yil 12-aprél.
AP

Amérika hökümitining birleshken döletler teshkilati (b d t) da turushluq sabiq bash elchisi nikki héyléy xanim yéqinda amérikadiki körülüsh nisbiti alahide yuquri bolghan "Glénbék" radiyo-téléwiziyesining ziyaritini qobul qilghanda, xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliqi hemde xitayning amérika we dunyagha peyda qiliwatqan zor tehditi üstide muhim sözlerni qilghan.

Nikkiy héyli xanim sözini "Men xitayni oylisam kéchiliri uyqum qachidu", dep bashlighan. U mundaq dégen: "Eger mendin biri sizni kéchiliri uyqusiz qoyudighan nerse néme dep sorap qalsa, men xitay dep jawab bérimen. Xitayni oylisam, kéchiliri uxliyalmaymen. Xitayning heriketlirige qarap béqing. Méning b d t diki birinchi yilimda xitay nahayiti éhtiyatchan, artuq ishqa arilashmaydighan dölet idi. Biraq shi jinping hakimiyetke olturghandin kéyin, ishlar bir kéchidila özgerdi. Ular b d t gha singip kirip, uning oxshimighan organlirining lidiri bolushqa urundi. Herqaysiy döletlerge bizge awaz bérisen, bolmisa, yoqilisen dep ulargha ochuq tehdit qildi we barghanséri qebihleshti. Ular hazir herbiy téxnikisini hedep yéngilawatidu, herbiy eslihelirini yéngilawatidu. Amérikaning téxnikisini oghrilawatidu."

Nikki héyliy xanim yene xitayning Uyghurlargha qiliwatqan zulumini misal körsitip, xitay hakimiyitining niyitining intayin qebihlikini bildürgen: "Siz yene xitayning kishilik hoquqni depsendichiliklirige qarap béqing. Bu siz bilidighan kishilik hoquq depsendichiliki emes. Bu depsendichilik xitayning xaraktérini nahayiti yaxshi ipadilep béridu, mesilen, ular bir milyondin artuq Uyghur musulmanni jaza lagérlirigha qamap, ularning ismini, dinini özgertip, ularni diniy étiqadigha xilap halda haraq ichishke zorlawatidu. Lagiérlarda qéyin-qistaq, jismaniy we jinsiy zorawanliqlar yüz bériwatidu. . . Biz (irqiy qirghinchiliqning) qayta tekrarlinishigha yol qoymaymiz, dep wede bergen biraq u hazir tekrarliniwatidu."

Nikkiy héyliy xanim mana mushu sewebtin xitay hökümitining olimpik musabiqisi ötküzüshige qarshi turulushi kérek, dégen: "Aldinqi qétimliq olimpik musabi'iqisini xitay özining bash kötürgenlikini dunyagha jakarlash üchün qollan'ghan. Biraq bu qétimliq olimpk musabiqisi arqiliq xitay dunyagha 'mana men bu dunyaning yéngi derijidin tashqiri küchi' dep jakarlashni pilan qiliwatidu. Dégenlirimni isingizde saqlang, eger bu olimpikta hemme ish xitayning könglidikidek ongushluq bolidiken, ular derhal teywen'ge hujum qozghaydu we netijide bu ish tügeydu."

Nikkiy héyli xanim dégen sözini chüshendurup yene mundaq dégen: "Xitay xongkongda dunyani sinap baqti, héchkim bek bir nerse qilalmidi. Emdi ular teywenni aldi dégenlik bashqa yerlernimu ishghal qilidu dégenliktur. Ular bashqa döletlernimu asta-asta munqerz qilidu. Ularning qolliniwatqan taktikisigha qarayli, ular nurghun döletlerge meblegh sélip purset kütti. Korona wirusi yuqumi bolushi bilen bashqa döletler qerzini qayturalmighan idi, ulargha 'sen qerzingni qayturalmiding, undaqta, shu herbiy bazangni bizge bérisen, bu portingni bizge bérisen, ' dédi. Hazir xeritige qarisingiz téningiz shürkünidu."

Amérika hökümitining béyjing qishliq olimpik musabiqisigha qandaq mu'amile qilidighanliqi diqqet noqtisi boluwatqan bir peytte, uning sözliri közetküchilerning qollishigha érishti. Amérikadiki Uyghur ziyaliysi élshat hesen ependi amérikaning we jümlidin démokratik ellerning irqiy qirghinchiliq bilen shughulliniwatqan bir hakimiyetning qishliq olimpik musabiqisigha sahibxanliq qilishigha yol qoymasliqi kéreklikini tekitligen.

Nikkiy héyliy xanim sözide yene xitay dölet re'isi shi jinpingning özi biwaste rehberlik qilip bir komissiye qurghanliqi we chet el shirketlirige xitay bilen tijaret qilmaqchi bolghan herqandaq shirket choqum xitay armiyesi bilen hemkarlishishi kérek, dep shert qoyghanliqini eskertip, buni yuqiriqilardinmu xeterlik, dep körsetken. U sözini mundaq dawam qilghan: "Siz bizning téxnika shirketlirimizni oylap béqing, bizning salametlik uchurlirimiz, xususiy uchurlirimiz we a'ile uchurlirimiz hemmisi xitay armiyesining qolida dégen gep. Buning aqiwitini tesewwur qilip béqing. Xitay yuqum mezgilide bu siyasitini qollandi. Mesilen, amérikaning 'xaniywél' we '3m' qatarliq ikki shérkiti sehiye eslihelirini ishlepchiqarghandin kéyin, xitay bu mehsulatlarning bizge ewetilishini tosap qoyup, hemmini özliri sétiwaldi we bu eslihelerni biz peqet xu'awéy shérkitining 5 g téxnikisini ishlitishke maqul bolghan döletlerge ewetimiz, dédi. Biz mana mushundaq bir dölet bilen mu'amile qiliwatimiz."

Amérikadiki siyaset tetqiqatchisi, "Kor analitik tetqiqat orni" ning mes'uli doktor andrés kormu héyliy xanim bilen oxshash pikirde ikenlikini tekitlidi. U bizge élxet arqiliq bildürgen inkasida meyli tramp hökümiti we yaki baydin hökümiti bolsun, her ikkilisining siyasitining asasliq ghayisi tijaretni kücheytish bolup qalghanliqtin xitaygha qarshi keskin tedbirler royapqa chiqmaywatqanliqini bildürgen. U mundaq dep yazghan:

"Héyliy xanimning amérika xitaygha téximu qattiq heriket qollinishi kérek, dégini toghra. Amérikadiki chong bankilar we shirketler amérika-xitay sodisida texminen 600 milyard dollarliq paydini saqlap qélishni xalaydu, chünki ular yilmu-yil shundaq pul tapti. Ular wezipide olturghan prézidéntlargha ghayet zor tesir körsitidu, bolupmu maliye ministirliqi arqiliq. Chünki maliye ministirliqigha adette sabiq bankirlar rehberlik qilidu. Biz xitay we uning ittipaqdashlirigha iqtisadiy jazani kücheytishimiz kérek, ittipaqdashlirimiz bilen hemkarlishishimiz kérek."

Andérs kor ependi sözide xitayning rosiye, iran we shimaliy koriye bilen bolghan ittipaqdashliqi xewpning zorayghanliqidin dérek béridighanliqini tekitlep, biz shérik döletler bilen hemkarliqni kücheytishimiz kérek, dégen: "Biz asiya we yawropadiki ittipaqdashlirimizgha yadro qorallirini öz ichige alghan eng yéngi herbiy téxnikilarni bérip, ularni küchlendürüshimiz kérek. Yaponiye, koriye, teywen we awistiraliyening her birining su asti paraxotini asas qilghan yadro tehditige qarshi turush eslihelirige éhtiyaji bar we biz ularning bu éhtiyajini qandurishimiz kérek."

Nikkiy héyliy xanimmu xitay tehditi heqqidiki sözide amérikaning ittipaqdashliri bilen hemkarliqini kücheytishi kéreklikini tekitligen: "Amérika tedbirlik bolushi, téz heriket qilip lidirliq qilishi kérek. Chünki yuqum sewebidin xitaygha achchiqliniwatqan we xitayni jazalashni xalaydighan döletler bar, ular biz we biz bilen hemkarlishishqa teyyar. . . Mesilen kanada olimpikni bayqut qilishqa teyyar. Awstraliye, yaponiye we hindistan bularmu xitaydin qattiq narazi. . . Amérika mana bu döletlerni derhal bir arigha ekilishi we bu arqiliq xitayni eyiblishi, uninggha tedbir qollinishi we qilghanlirining bedilini töletküzüshi kérek."

Élshat hesen ependining qarishiche, amérika hökümiti nöwette shérik döletler bilen birlikte xitaygha taqabil turushning yolini izdewatqan bolup, tashqiy ishlar ministiri bilinkinning déplomatik seperliri buni namayen qilip béridiken. Biraq umu amérikaning meyli Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqni toxtutush üchün bolsun, meyli xitay peyda qiliwatqan tehditni toxtutush üchün bolsun derhal we keskin tedbir qollinish weziyetning jiddiy teqezzasidur, dep tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet