Нәнси пелуси ханим бейҗиң олимпикини "дипломатик байқут қилиш" қа чақириқ қилди

Мухбиримиз нуриман
2021-05-19
Share
Нәнси пелуси ханим бейҗиң олимпикини Том лантос кишилик һоқуқ комитети вә америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитети бирликтә ачқан "хитай, ирқий қирғинчилиқ вә олимпик" намлиқ испат аңлаш йиғинида америка авам палатасиниң рәиси нәнси пелуси ханим сөзлимәктә. 2021-Йили 18-май.
humanrightscommission.house.gov

18-Май күни том лантос кишилик һоқуқ комитети вә америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитети (CECC) бирликтә "хитай, ирқий қирғинчилиқ вә олимпик" намлиқ бирләшмә испат аңлаш йиғини ачқан болуп, бу йиғинға америка һөкүмитиниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири, мутәхәссисләр вә гуваһлиқ бәргүчиләр қатнашқан.

Мәзкур йиғинға америка авам палатасиниң рәиси нәнси пелуси ханимму қатнашқан болуп, у хәлқарадин бейҗиң олимпик тәнһәрикәт мусабиқисини "дипломатик байқут қилиш" ни тәләп қилған.

У мундақ дегән: "дөләт башлиқлири хитайға бериш арқилиқ хитай һөкүмитигә йүз бәрмәйли. Әгәр дөләт башлиқлири ‹ирқий қирғинчилиқ' йүргүзүватқан хитайға барса, силәр мусабиқә мәйданиниң орундуқлирида олтуруватқан вақитниң өзидә ‹ирқий қирғинчилиқ' давам қиливатқан болиду. Шуңа тәнһәрикәтчилиримизгә вә өз дөлитимиздә һөрмәт билдүрәйли. Бу бир ‹дипломатик байқут қилиш'. Бундақ җиддий мәсилигә сүкүт қилишни қобул қилғили болмайду."

Том лантос кишилик һоқуқ комитети вә америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитети бирликтә ачқан

2018-Йили бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң мустәқил тәкшүрүш гурупписи хитайниң уйғур районидики лагерларда кәм дегәндә бир милйондин артуқ уйғур вә башқа мусулманларниң қамалғанлиқи тоғрисида ишәнчлик доклат тапшурвалғанлиқни ашкарилиған иди.

Нәнси пелуси ханим йәнә мундақ дегән: "бу бизниң қиммәт қаришимиз, америка қошма шитатлири болуш сүпитимиз билән биз мана мушундақ. Бу пәқәтла бир қуруқ гәп әмәс, бәлки әмәлий һәрикәт. Әгәр иқтисадий сәвәбләр түпәйлидин хитайда йүр бериватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә инкас қайтурмисақ, дуняниң башқа һәр қандақ йеридики кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә гәп қилидиған салаһийитимизни вә шундақла хәлқарадики етибаримизни йоқитип қойимиз."

Бейҗиң тәрәп изчил лагерларни "әсәбийликни йоқитишни мәқсәт қилған кәспий тәрбийәләш мәркизи" дәп тәсвирләп, өзиниң уйғурлар һәққидики хорлаш вә ирқий қирғинчилиқ қилмишлирини қәтий рәт қилип келиватқан иди. Нәнси пелуси ханим бу һәқтә мунуларни қошумчә қилған: "сабиқ президент трамипниң маңа дәп беришичә, рәис ши җинпиң униңға аталмиш ‹тәрбийәләш мәркизи' дики уйғурлар у йәрдә турушни яхши көриду, дәпту. Бирақ улар у йәрни яхши көрмәйду. Рәис ши җинпиң, улар у йәрдә турушни яқтурмайду, улар өз өйидә аилисидикәр билән биллә турушни халайду."

Ашкариланған доклатлардики мәлуматларға асасланғанда, 2017-йилидин буян хитай һакимийити 1 милйон 800 миң билән 3 милйон арисида уйғурларни асас қилған йәрлик түркий милләтләрни лагерларға солиған. Лагери шаһитлири лагерларда иғир қийн-қистаққа елип хорлаш, мәҗбурий әмгәккә селиш, уйғур аяллирини мәҗбурий туғмас қилиш арқилиқ уйғур нопусинң көпийишини контрол қилиш қатарлиқ җинайәтләрниң садир болуватқанлиқи һәққидә гуваһлиқ бәрди. Америка, канада, голландийә вә әнглийә қатарлиқ дөләтләр хитайниң бу җинайәтләрини "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" дәп җакарлиди.

Йиғинда демократлар партийәсиниң парламент әзаси җим мәкговрин сөз қилип, олимпик мусабиқисиниң "ирқий қирғинчилиқ" болуватқан хитайдин башқа бир дөләткә йөткилиши керәкликини ейтқан.

У йәнә мундақ дегән: "мениңчә, ‹ирқий қирғинчилиқ' һәққидики мушу муназириниң өзиму бәк қорқунчлуқ. Биз һәммимиз хитайда немә ишларниң йүз бериватқанлиқини билимиз. Уйғурларға йүргүзүлүватқан кәң көләмлик бастуруштин һәммимизниң хәвири бар. Биз мушундақ пәвқуладдә мәзгилдики хәлқаралиқ паалийәтләрдә йәнила содини қоғлашсақ, бу мәсилигә җиддий инкас қайтурмиған хәлқаралиқ органларға немә дейиш керәк? демәкчи болғиним, әгәр ‹ирқий қирғинчилиқ' бизни биарам қилмиса, бизни бир иш қилишқа мәҗбур қилалмиса, бизниң дуняниң башқа һәр қандақ йеридики кишилик һоқуқ мәсилилири һәққидә сөзләйдиған салаһийитимиз қалмайду. Бу интайин муһим бир мәзгил. Мән расттинла қуруқ гәп қилиштин зериктим. Баһанигә орун йоқ. Һәммәйлән немә ишларниң болуватқанлиқини обдан билиду. Йетәр әмди, шундаққу? йетәр!"

Хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң хитай ишлири директори софий речардсон ханим тәшкилатиниң дипломатик байқут қилишни қоллайдиғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: "һәрқандақ бир юқири дәриҗилик әмәлдар бейҗиң олимпик мусабиқисигә қатнашмаслиқи керәк. Тәнһәрикәтчиләр әлвәттә мусабиқини тәбриклиши керәк, әмма өзлириниң дөлитидә туруп тәбриклисә болиду."

Софи речардсон ханим олимпик мусабиқисиниң башқа бир дөләткә йөткилиши керәклики һәққидә мундақ дегән: "токйо кишиләрниң сағламлиқи үчүн олимпикни кечиктүрәлигән йәрдә, бейҗиң ‹инсанийәткә қарши җинайәт' сәвәбидин әлвәттә олимпик һәққидә қайтидин ойлиниши керәк."

Кишилик һоқуқ адвокати рәйһан әсәт мәзкур йиғинда гуваһлиқ беришкә қатнашқан болуп, униң ейтишичә, иниси әкбәр әсәт хитай даирилири тәрипидин 15 йиллиқ кесилгән. У йәнә мундақ дегән: "уйғур болуп туғулғанлар үчүн хитайниң бу зиянкәшликлири тохтимайдикән. Мән буни наһайити қейин вә азаблиқ кәчмишлиримдин өгәндим."

Америка олимпик вә мейиплар олимпик комитетиниң баш иҗраийә әмәлдари сара хиршланд гуваһлиқ аңлаш йиғинға әвәткән язма баянатида мундақ дегән: "уйғурларға қилинған зулумға көңүл бөлимиз. Әмма бу ‹американиң өз тәнһәрикәтчилириниң мусабиқигә қатнишишини чәкләш' мәсилигә берилгән җаваб әмәс. Илгирики олимпик байқутлири сиясий мәқсәтни әмәлгә ашуралмиған. Шуңлашқа биз йәнә бир олимпикни байқут қилишни ойлашқинимизда, һәммимиз вәзийәтни дәңсәп беқишимиз керәк."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт