Американиң байқут чақириқи явропада җиддий муназириләргә сәвәб болмақта

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021.12.08
Американиң байқут чақириқи явропада җиддий муназириләргә сәвәб болмақта Олимпик тәнһәрикәт мусабиқисиниң қар тейилиш түрлиригә саһибханилиқ қилидиған җаңҗяку шәһириниң пойиз истансисиға чиқирилған 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпикниң еланиниң алдида турған сақчи. 2021-Йили 26-ноябир, хубей.
AP

6-Декабир байдин һөкүмити американиң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилидиғанлиқини елан қилғандин кейин, 7-декабир авистралийә вә йеңи зеландийә һөкүмәтлириму бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилидиғанлиқини җакарлиди. Буниң тәсири явропа иттипақиға әза дөләтләргә йейилишқа башлиди. Ахбарат вастилири бу хусустики бәс-муназириләр билән толуп ташти.

Германийәниң дөләтлик радийо-телевизийә қанили болған ARD 8-декабир елан қилған “германийә һәм явропа иттипақиму байқут қилиши лазимму?” намлиқ программисида америкадин чиққан “байқут садаси” ниң явропа әллиригә көрситиватқан күчлүк тәсири һәққидә тохталди.

Программа мундақ җүмлиләр билән башлиниду: “америка вә австралийә бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилидиғанлиқини җакарлиғандин кейин, германийәниңму бу сәпкә қошулуши тоғрисидики чуқанлар барғансери күчийишкә башлиди. Бирләшмә һөкүмәт иһтиятчанлиқ билән инкас қайтурди. Американиң бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиши германийәниң, һәтта явропаниңму шундақ қилиши тоғрисида партлаш характерлик муназирә пәйда қилди. явропа сияситиниң америка билән бағлинишини илгири сүргән хиристиян демократлар партийәсиниң ташқий сиясәтчиси йоһан вадепул ‛депломатик байқут хитайда давам қиливатқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә берилгән әң тоғра җавабтур. Әркин дуня буларға сүкүт қилмаслиқи керәк. явропа америкадин үлгә елип, бу сәпкә тиздин қошулуши лазим‚ деди. Әркин демократлар партийәсиниң парламенттики әзаси франзиска брандман ‛йеңи бирләшмә һөкүмәт америкаға қошулуп, бейҗиң олимпик мусабиқисини дәрһал байқут қилиши лазим. Хитай коммунистик һакимийити еғир дәриҗидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә җавабкар‚ деди. У шинҗаң уйғур аптонум райониниң нөвәттики вәзийитини алаһидә тилға елип: ‛бир милйондин артуқ уйғурлар шараити интайин қәбиһ болған лагерларға қамилип, өз етиқадидин ваз кечишкә мәҗбурланмақта, һәтта еғир тән җазасиға вә туғут чәкләшкә дуч кәлмәктә. Биз инсанларниң иззәт-һөрмитигә қилиниватқан бу еғир таҗавузчилиқларни қаттиқ әйипләймиз, ‚ деди.”

Программида баян қилишичә, 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилиш тоғрисидики муназирә явропа парламентидиму қанат яйған. Программида мундақ ипадә қилиду: “әркин демократлар партийәсиниң явропа парламентидики әзаси никола беер явропа иттипақиниң барлиқ әза дөләтлири қатнашқан омумиййүзлүк байқутни тәшәббус қилди. У ‛америка бәк кәч қалди, шундақтиму һечболмиса бу сада ахири чиқти. явропа иттипақи давамлиқ американиң арқида сөрүлүп йүрмәй, кишилик һоқуқ мәсилилиридә тәшәббускарлиқ билән орнидин дәс туруп, бейҗиң олимпик мусабиқисини яңрақ аваз билән пүтүнләй байқут қилиши керәк. Бейҗиң олимпик мусабиқиси хата сәһнә, хата орундидур. Әлвәттә, бир өмүр бир ғайә үчүн теришчанлиқ көрситиватқан тәнһәрикәтчиләрни сиясий тутқунға айландуруп қойғили болмайду. Бу тәнһәркәтчиләрниң у йәргә беришиға немә үчүн йол қоюштики асаслиқ сәвәб. Әмма бизниң хитайда йүргүзиливатқан кәң көләмлик кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә қарита ениқ сигнал бериш мәҗбурийитимиз бар‚ деди.”

Д у қ ниң 2020-йилидин башлапла 180 хәлқаралиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлири билән бирлишип, 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилиш чақириқини оттуриға қоюп кәлгәнлики мәлум. Д у қ берлин ишханисиниң мудири ғәюр қурбан әпәнди бүгүн бу һәқтә зияритимизни қобул қилғанда, германийә һөкүмитиниң бу мәсилигә қарита позитсийәси тоғрисидики қарашлирини баян қилип өтти. Д у қ баянатчиси дилшат решитму шиветсийәдә 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилиш муназирисиниң давам қиливатқанлиқини илгири сүрди.

“германийә һәм явропа иттипақиму байқут қилиши лазимму?” намлиқ программида тилға елишичә, германийә призденти франк валтәр шитайинмайер 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиға қатнашмайдикән. Байдин һөкүмити 6-декабир американиң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилидиғанлиқини елан қилиштин илгири, германийә ахбарат вастилирида бундақ бир учур көзгә челиқип бақмиған. Хәвәрдә әскәртишичә, бәлким бу американиң байқут садасиниң германийәдики тунҗи инкаси болуп һесаблинидикән. Алдинқи һәптә германийә бирләшмә һөкүмитиниң йеңи ташқий ишлар министери аннелина байербокму бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилишни чәткә қақмайдиғанлиқини билдүргән иди.

Ахбарат вастилири, нөвәттә 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилиш тоғрисидики муназириләрниң чехийә, германийә, японийә, әнгилийә, канада қатарлиқ дөләтләрниң парламентлирида вә ташқий ишлар министерликлиридә музакирә қилиниватқан бир тема боливатқанлиқини илгири сүрүшмәктә. “уйғур ирқий қирғинчилиқи” ни етирап қилған литва җумһурийити хели бурунла байқут қилған иди. Алдимиздики күнләрдә явропа әллиридә байқут мәсилиси әң қизиқ тема сүпитидә түрлик бәс-муназириләргә сәвәбчи болидикән.

Бүгүн 8-декабир әнгилийә һөкүмитиму 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилғанлиқини җакарлиди. Д у қ әнгилийә ишханисиниң мудири рәһимә ханим бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилип, әнгилийә һөкүмитиниң бу қараридин интайин мәмнун болғанлиқини билдүрди.

Мәлум болғинидәк, ғәрб әллириниң бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилишидики асаслиқ сәвәбләрниң мәркизидә “уйғур ирқий қирғинчилиқи” орун игилимәктә. 6-Декабир байдин һөкүмити американиң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини депломатик байқут қилидиғанлиқини елан қилған һәм буниң сәвәбини “уйғур ирқий қирғинчилиқи” ға бағлиғандин кейин, лагер сияситини һазирға қәдәр пәрдазлап көрситип кәлгән, лагерлардики зулумларни йошуруп, инкар қилип келиватқан хитай һөкүмити американи “тәнһәрикәтни сиясийлаштурди” дәп әйибләш билән биргә, америкаға “еғир бәдәл төләйду” дәп тәһдит салған иди. Һалбуки, хәлқарада җиддий тема боливатқан депломатик байқутниң уйғурлар мәсилиси билән зич алақидар икәнлики барғансери рошән йорутулмақта. Нөвәттә бир қисим дөләтләр уйғурлар мәсилисини тутқа қилип туруп “байқут садаси” ға аваз қошсиму, хитайниң өч елишидин әндишә қилидиған бәзи дөләтләр коруна вабасини баһанә қилип, депломатик байқутни йолға қоюши мумкин икән. Учурларға қариғанда, һазирға қәдәр русийә президенти путиндин башқа бир дөләт рәһбириниң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиға қатнишидиғанлиқи техи мәлум әмәскән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.