Шаһитларниң 1988-йили йүз бәргән алий мәктәп оқуғучилириниң намайиши тоғрисидики әслимилири

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-06-15
Share
Долқун әйса: Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса америка парламент бинасида AFP билән сөһбәтләшмәктә. 2019-Йили 4-июн, вашингтон.
AFP

Бундин 33 йил илгири йүз бәргән алий мәктәп оқуғучилириниң намайишини хитай һакимийити "15-июн җедәл чиқириш вәқәси" дәп атиғаниди.

Бүгүн "шинҗаң университети" оқуғучилириниң 1988-йили үрүмчидә "миллий кәмситишкә қарши туруш" шоари астида елип барған намайишиға дәл 33 йил болди. Бу намайиш әйни вақитта үрүмчи кочилирини ләрзигә селип, һөкүмәт даирилирини қаттиқ чөчүткән вә тәсири пүтүн уйғур дияриға ямриған бир намайиш болғаниди. Хитай һакимийити өз вақтида бу намайишни "15-июн җедәл чиқириш вәқәси" дәп атиған һәмдә 3 ай давам қилған сорақ-соаллардин кейин бу қетимқи намайишни тәшкиллигән долқун әйса, варис абабәкри қатарлиқларни мәктәптин қоғливәткәниди.

Долқун әйса һазир д у қ ниң рәислик вәзиписини өтимәктә. Варис абабәкриниң 2019-йили 11-айда хитайниң җаза лагеридин қоюп берилип, шу йили 24-ноябир күни намәлум кесәллик сәвәбидин үрүмчидә қаза қилғанлиқи мәлум болди.

"шинҗаң университети" ниң 1988-йили 9-айниң 26-күни чиқарған 148-номурлуқ қарарида долқун әйсаниң бу қетимқи намайишни тәшкилләш җәряни тәпсилий тонуштурулған вә "шинҗаң дашөниң 15-июн вәқәсини ениқлаш гурупписи" ниң "долқун әйсаниң оқуш тәвәликини бикар қилиш тәлиби" гә бинаән уни мәктәптин һәйдәп чиқарғанлиқи баян қилинған.

1980-Йиллардики уйғур оқуғучилар һәрикитиниң рәһбәрлиридин бири болған варис абабәкриниң албомидин көрүнүшләр.

"шинҗаң университети" тарқатқан "шинҗаң дашөниң долқун әйсаниң 15-июн җедәл чиқириш вәқәсидә өткүзгән хаталиқини бир тәрәп қилиш тоғрисидики қарари" намлиқ һөҗҗәттә мундақ йезилиду: "1988-йили 9-айниң 26-күни ечилған кеңәйтилгән мудирийәт йиғинида музакирә қилиш арқилиқ, шинҗаң дашө 15-июн вәқәсини ениқлаш ишханисиниң ‹долқун әйсаниң 15-июн җедәл чиқириш вәқәсидә өткүзгән хаталиқини бир тәрәп қилиш тоғрисидики пикри'гә қошулуп, долқун әйсани оқуш тәвәликидин чиқириш қарар қилинди".

Мәзкур қарарға әйни замандики мәктәп мудири һаким җаппар имза қойған, һөҗҗәткә униң шәхсий тамғиси билән мәктәп тамғиси тәң бесилғаниди.

1988-Йили 6-айниң 15-күни үрүмчидә йүз бәргән алий мәктәп оқуғучилириниң намайишини тәшкиллигән вә униңға қатнашқан шаһитларниң бир бөлүки һазирму муһаҗирәттики миллий һәрикәтниң алдинқи сепида хизмәт қилмақта. Аталмиш "15-июн җедәл чиқириш вәқәси" ниң тәшкиллигүчиси, һазирқи д у қ ниң рәиси долқун әйса әпәнди бүгүн бу һәқтә тохталғанда, 1985-йили йүз бәргән "12-декабир оқуғучилар һәрикити" ниң тәсиридә 1987-йили өзлириниң шинҗаң университетида "студентлар пән-мәдәнийәт уюшмиси" ни қуруп чиқип ақартиш һәрикити билән шуғулланғанлиқини вә 1988-йили 15-июн "миллий кәмситишкә қарши туруш" шоари астида кочиға чиқип намайиш қилип, хитай һакимийитигә қарши әмәлий һәрикәтлирини башлиғанлиқини тилға алди. У сөзидә, бундин 30 йиллар илгири йүз бәргән бу хилдики демократик һәрикәтләрни хатириләшниң әһмийити вә бу арқилиқ кейинки әвладларни тәрбийәләшниң зөрүрийәтлири тоғрилиқму тохтилип өтти.

Долқун әйсани мәктәптин қоғлаш тоғрилиқ

1985-Йилидики "12-декабир оқуғучилар һәрикити" вә 1988-йилидики аталмиш "15-июн җедәл чиқириш вәқәси" ниң тәшкиллигүчилиридин бири америкадики "уйғур һәрикити" тәшкилатиниң директори рошән аббас ханимдур. У бүгүн бу хусуста тохталғанда: "биз шу қетимқи намайиш арқилиқ шәрқий түркистан хәлқиниң әркинликкә, мустәқиллиққа болған интилишини, хитай мустәмликисини қобул қилмайдиған һөр ирадисини җакарлиған идуқ" дегәнләрни баян қилди.

1987-Йили қурулған "студентлар пән-мәдәнийәт уюшмиси" ниң әзаси, 15-июндики намайишниң актип иштиракчилиридин бири һазир норвегийәдә яшаватқан уйғур зиялийси абдурешит әпәндидур. У бу һәқтә зияритимизни қобул қилғанда, 15-июндики намайишниң қозғилишиға от пилтиси болған миллий кәмситиш һадисисини әсләп өтти.

Пакитларға асасланғанда, "шинҗаң дашө 15-июн вәқәсини ениқлаш ишханисиниң долқун әйсаниң 15-июн җедәл чиқириш вәқәсидә өткүзгән хаталиқини бир тәрәп қилиш тоғрисидики пикири" намлиқ бу һөҗҗәт 10 бәтлик хуласә доклати болуп, мәзкур "ишхана" шу қетимқи намайиштин кейин хитай җамаәт хәвпсизлик органлири билән бирлишип нурғунлиған оқуғучиларни сорақ қилип, 15-июн намайиши тоғрулуқ 200 бәткә йеқин материял турғузуп чиққан. Долқун әйса билән варис абабәкриләрни мәктәптин қоғливәткәндин сирт, йәнә нурғун оқуғучиларни хизмәт тәқсиматида җазалиған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт