Musteqil tetqiqatchi abduréshit niyaz: sünnet toy murasimi balilar üchün bir méhri-shepqet mektipidur

Muxbirimiz shöhret hoshur
2021-01-21
Share
Musteqil tetqiqatchi abduréshit niyaz: sünnet toy murasimi balilar üchün bir méhri-shepqet mektipidur Qarimaydiki "May bulaq" zhurnilining sabiq tehriri, musteqil tetqiqatchi abduréshit niyaz ependi.
Photo: RFA

Kucha alaqaghaliq muhajirlardin biri yurtidiki mehellidashliridin memet ibrahim isimlik kishining oghlining sünnet toy murasimini ötküzgenliki üchün lagérgha ekétilgenlikini inkas qilghanidi. Bu heqte ilgirilep élip barghan éniqlashlirimiz dawamida, uning sünnet toy murasim ötküzgenliki üchün emes, peqet sünniti qilin'ghan oghlini yoqlap kelgen uruq-tughqanlirini saqchigha melum qilmighanliqi üchün tutulghanliqi ashkarilandi. Bu témida pikir bayan qilghan musteqil tetqiqatchi abduréshit niyaz ependi, xitay chekligen sünnet toy murasimning eslide Uyghur baliliri üchün méhri muhebbet mektipi ikenlikini ilgiri sürdi.

Kuchaliq muhajirning inkasigha asasen élip barghan aldinqi kündiki éniqlashlirimiz dawamida, Uyghur rayonida sünnet toy murasimi ötküzüshning cheklen'genliki, kimki murasim ötküzse lagérgha ekétilidighanliqi ashkarilan'ghanidi. Bu heqte élip barghan bügünki éniqlashlirimizda, memet ibrahimning oghlining sünnet toy murasimini ötküzgenliki üchün emes, belki, sünniti qilin'ghan oghlini yoqlap kelgen uruq-tughqanlirini saqchigha melum qilmighanliqi üchün tutulghanliqi aydinglashti. Bu heqte melumat bergen bir amanliq xadimining bayan qilishiche, nöwette kuchada siyasiy weziyetning jiddiyliki, jümlidin saqchi we kent kadirlirining nazaritining küchlüklüki sewebidin herqandaq bir toy yaki ölüm murasimini ashkara yaki mexpiy halda ötküzüsh mumkin emesken. Uning ashkarilishiche, memet ibrahimning qoshna yézidiki tughqanliri, uning oghlini yoqlap kelgen waqtida, u yoqlap kelgüchilerni ish aldirashchiliqida saqchigha melum qilmighanliqi üchün, diniy esebiylikke egishish we jem'iyet tertipini buzushqa urunush bahanisi bilen lagérgha ekétilgen.

Ilgiri qarimaydiki "Maybulaq" zhurnilida tehrir bolup ishligen, kéyin 10 yilgha yéqin misirda diniy matériyallarni terjime qilish we tetqiqat ishliri bilen meshghul bolghan abduréshit niyaz ependi, Uyghurlardiki sünnet murasimi heqqide melumat berdi. Sünnetning Uyghurlarda ming yildin artuq en'enige ige ikenlikini tilgha alghan abduréshit niyaz ependi sünnet murasimining bir diniy mejburiyetni ada qilishla bolmastin, yene balilargha uruq-tughqan we mehelle koy méhrini singdüridighan yaxshi bir sehne we purset ikenlikini tekitleydu. "Qelbningmu quliqi bar" dégen bir hedisni tilgha alghan, abduréshit ependi, sünnet murasimida oqulidighan ayet we du'a heqqidimu toxtilip ötti.

Abduréshit ependi sünnet toy murasimida sünnet qilin'ghan balining béshida uruq-tughqanlar jem bolush, uning éghizigha tuxum sélish, qoligha pul tutquzush qatarliq en'eniwi adetler yalghuz baligha aghriqni untuldurush yaki teselli bérishla bolmastin, eng muhimi bala qelbige méhri-muhebbet singdürüsh ikenlikini tekitleydu. U, sünnet toy küni oghlaq tartish, balilarning bélige pota baghlap, kocha aylandurush qatarliq adetlerning, yene bir nuqtidin, shu baligha öz qedir-qimmitini hés qildurush, bu arqiliq uning rohini tiklesh ikenlikini ilgiri süridu we buning ornini herqandaq bir mektepningmu toluqliyalmaydighanliqini tekitleydu.

Kishilerdiki kolléktipchanliq éngining hergiz memuri buyruq bilen shekillenmeydighanliqini eskertken abduréshit niyaz ependi, kichikidin etiwarlinip, jümlidin sünnet toy murasimidiki tatliq eslimiliri bilen chong bolghan balilarning özliri duch kelgen jem'iyet mesililirigimu ijabiy köz bilen qaraydighanliqini we mesilini toghra hel qilishning charisini tapalaydighanliqini eskertidu.

Dunya Uyghur qurultiyi diniy ishlar komitéti mes'uli turghunjan alawudin ependining bayan qilishiche, xitay da'iriliri Uyghur rayonida mutleq köp sandiki meschitlerni yiqitipmu, qur'ani kirimni köydürüpmu, diniy zatlarni omumyüzlük dégüdek türme we lagérlargha solapmu, Uyghur rayonining muqimliqi özlirining Uyghur rayonidiki hakimiyitining kélechikidin yenila endishe qilmaqta. Shunga xitay da'iriliri, Uyghurlardiki diniy we milliy angni pütünley ze'ipleshtürüsh üchün ming yillardin béri dawam qilip kéliwatqan balilarni sünnet qilishningmu diniy we milliy murasim bilen ötküzülüshini cheklimekte.

Yuqirida Uyghur rayonida balilarni sünnet qilishning diniy we milliy murasim bilen ötküzülishiningmu cheklen'genliki heqqide melumat berduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet