Pakistandiki xitayperes Uyghurlar üchün yaritilghan yéngi yol: "Uyghurni tonup bérip pul tépish"

Muxbirimiz shöhret hoshur
2019-12-24
Élxet
Pikir
Share
Print
"Gilgit-baltistan junggoluqlar jem'iyiti" namida chiqirilghan, wiza iltimas qilghuchilarning Uyghur yaki emeslikini tonup bérish ispatlirining biri.
"Gilgit-baltistan junggoluqlar jem'iyiti" namida chiqirilghan, wiza iltimas qilghuchilarning Uyghur yaki emeslikini tonup bérish ispatlirining biri.
RFA/Shöhret Hoshur

Melum bolushiche, pakistanda tunji bolup 2008-yili bir Uyghur teshkilati - "Ömer Uyghur wexpi" qurulghandin kéyin "Junggoluq muhajirlar jem'iyiti" namida birqanche teshkilat bash kötürgen. Asasliq xizmiti Uyghur weziyitini pakistanliqlargha perdazlap körsitish bolghan bu teshkilatlar xitay elchixanisining saxawet we ziyapetliridin behrilinipla qalmastin, belki yene özgiche pul tépish yollirighimu érishken.

Pakistanda yashawatqan Uyghur muhajirlar nöwette pakistan metbu'atlirida özlirini "Uyghur" dep tonushturush bilen bilen bir waqitta yene Uyghur rayonidiki weziyetni perdazlap körsitiwatqan "Junggoluq muhajirlar jem'iyiti" namidiki teshkilatlar üstidin yéqindin buyan arqa-arqidin shikayetlerni yollimaqta. Bu shikayetlerde mezkur teshkilat ezaliri sanining intayin azliqi, ularning Uyghur rayonidiki we pakistandiki mutleq köp sandiki Uyghurlar bilen héchqandaq alaqisi yoqluqi, ularning shexsiy menpe'etliri üchünla "Uyghur" dégen namni suyi'istémal qiliwatqanliqi tekitlenmekte.

Eng yéqinda ashkarilan'ghan tonushturush xétidin melum bolushiche, xitay elchixanisi mezkur teshkilatlargha wizagha iltimas qilghuchilarning layaqitige baha qoyush hoquqi bergen. "Gilgit-baltistan junggoluqlar jem'iyiti" namida chiqirilghan bir tonushturush xétide muhemmed weli xan namidiki wiza iltimas qilghuchining sap pakistanliq ikenliki bayan qilin'ghan. Bu heqte pikir bayan qilghan pakistandiki pa'aliyetchi ömer Uyghur xitay elchixanisining pakistandiki Uyghurlarning ana wetinini ziyaret qilishini özlirige xeterlik dep qarawatqanliqi, shunga mutleq köp sandiki Uyghurlarning wiza iltimasining ret qiliniwatqanliqini ilgiri sürdi. Uning déyishiche, xitay Uyghurlargha qarita bu wiza cheklimisini téximu kücheytish, yeni Uyghurlarni perqlendürelmey wiza bérip qoyushtin saqlinish üchün mezkur teshkilatlargha wizagha iltimas qilghuchilarning salahiyitini aydinglashturush we layaqitini bahalash hoquqi bergen.

Yene bezi inkaslarda mezkur teshkilat ezalirining wizagha iltimas qilghuchilardin köp miqdarda pul éliwatqanliqini ilgiri sürgen idi. Ömer Uyghur mezkur tonushturush xétide wiza iltimas qilghuchini "Sap pakistanliq" dep tonushturush arqiliq uning "Uyghur" emeslikige isharet qiliniwatqanliqi, yeni mezkur teshkilatlarning Uyghurni tonup bérish arqiliq pul tépiwatqanliqini ilgiri sürdi.

Ötken ayda ziyaritimizni qobul qilghan "Junggoluq muhajirlar jem'iyiti" ning hey'et ezaliridin biri bolghan ezimxan özi we dadisining bu teshkilatta qurulghandin buyan xizmet qiliwatqanliqi, emma héchqandaq bir shexsiy menpe'et közlimeywatqanliqi, peqet pakistandiki namrat Uyghurlarning perzentlirining oqush ishlirigha yardimi bolsun üchün pakistandiki xitay elchixanisi bilen hemkarlishiwatqanliqini ilgiri sürgen idi. Emma "Ömer Uyghur wexpi" radiyomizgha teminligen bir pul chéki (taloni) köpiyishidin "Gilgit-baltistan junggoluqlar jem'iyiti" ge xitay elchixanisi teripidin 37 ming dollar pul bérilgenliki ashkarilan'ghan idi.

Bügün radiyomizgha mezkur teshkilatlarning tamghisi bésilghan ikki parche tonushturush xétining kopiyesini teminligen pa'aliyetchi ömer Uyghur bu tonushturush xétini alghan 3 pakistanliqning mezkur jem'iyetke ming dollardin jem'iy 3 ming dollar pul tapshurghanliqini ilgiri sürdi. U yene bu jem'iyetning her ayda mushu xil wiza iltimas qilghuchining "Uyghur" yaki emeslikini perqlendürüp bérish yoli bilen éyigha 20-30 ming dollar pul tépiwatqanliq perizini otturigha qoydi.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan pakistandiki bashqa muhajir Uyghurlar yuqiriqi perezning toghriliqigha a'it delillerni körsitip bérelmigen bolsimu, emma u perezning eqilge uyghun ikenlikini tekitlidi. Gilgittiki pa'aliyetchi abdulmejid mezkur teshkilatlar érishiwatqan menpe'etliri katta bolghanliqi üchünla Uyghur rayondiki paji'elik weziyetni pakistanliqlargha héch ikkilenmestin "Gül-gülistanliq" dep tonushturuwatqanliqini eskertti.

Toluq bet