Патрик вак: "мениң көргәнлирим әмәлийәттә үсти очуқ түрмә!"

Мухбиримиз әзиз
2021-07-31
Share
Патрик вак: Кодак ширкитиниң баш штабидики лого. 2012-Йили 5-январ, ню йорк.
AP

Америкадики "кодак" ширкити өткән бир әсир мабәйнидә фото сүрәткә даир мәһсулатлар базирида әң даңлиқ вә әң чоң ширкәтләрниң бири болуп кәлгәниди. Әмма өткән һәптидин башлап мәзкур ширкәт һәрқайси ахбарат васитилириниң хәвәр сәһипилиридин кәң орун елип, көплигән тәнқид садалириға нишан болди.

Мәлум болушичә, "кодак" ширкити фирансийәлик фотограф патрик вакниң уйғур дияридики узун йиллиқ саяһәт җәрянида тартқан бирқисим сүрәтлирини өзлириниң Instagram сәһиписидә елан қилғандин кейин хитайлар "дөлитимизниң сиясий образини хунүкләштүргән" дәп бу сүрәтләрниң елан қилинишидин нарази болған. Шуниң билән "кодак" ширкити хитай хәлқини нарази қилмаслиқ үчүн бу фото сүрәтләрни тездин өзлириниң тор бетидин өчүрүвәткән һәмдә хитайлардин кәчүрүм сориған.

Бейҗиңниң мәркизидики кодак тез йолланма рәсим бесиш дукининиң алди. 2012-20-январ, бейҗиң.
Бейҗиңниң мәркизидики кодак тез йолланма рәсим бесиш дукининиң алди. 2012-20-январ, бейҗиң.

Мәлум болушичә, 2006-йилидин тартип хитайға берип-келип туруватқан патрик вак елан қилған бу сүрәтләрниң бирқисми 2016-йилидин 2019-йилиғичә болған арилиқта уйғур дияриниң һәрқайси шәһәрлиридә тартилған. Униңда васитилик қилип чөлдәрәп қалған, әмма қизил байрақлар вә камераларға лиқ толған уйғур мәһәллилири вә базарлар, қатар кәткән "тәрбийәләш мәркәзлири", хитайчә шәкил елишқа йүз тутқан уйғур шәһәрлири, роһийәт дуняси янҗип ташланған уйғурларниң тәбәссүм юткән чирай ипадилири, соғуқ кочиларда хитайчә өгиниватқан уйғурлар, қатму-қат тәкшүрүш нуқтилири, чеқиветилгән мәсчит харабилири дегәнләр фото сүрәтләр арқилиқ әкс әттүрүлгәнлики үчүн хитайлар бу сүрәтләрниң елан қилинишидин бәкму биарам болған.

"кодак" ширкитиниң бу хилдики хитайға яхшичақ болуш хаһиши хитай ирқий қирғинчилиқ билән әйиблиниватқан һәмдә буниңға қарши түрлүк байқут қилиш тәдбирлирини қоллиниш чақириқлири оттуриға чиқиватқанда намаян болғанлиқтин һәр саһәниң зор диққитини қозғиди. "нйо-йорк почтиси" гезитиниң мухбири сузий вейс әнә шундақ әһвалда патрик вак билән мәхсус сөһбәттә болди. Сөһбәттә патрик вак өзиниң хитайда узун мәзгил хизмәт қилиш җәрянида уйғур дияриға қизиқип қалғанлиқи һәмдә лагер системиси бәрпа болғанда бу җайға көп қетим барғанлиқи һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди. .

Бейҗиңдики кодак тез йолланма рәсим бесиш дукининиң алди. 2012-20-январ, бейҗиң.

Патрик вакниң баян қилишичә, у 2016-йилидин кейинки бирнәччә қетимлиқ саяһити җәрянида уйғур дияридики зулум вә бастурушниң һәқиқий әһвалини көрүп беқишни муһим мәқсәт қилған. У алди билән көргән һадисә нефит, тәбиий газ саһәсидә ишләватқанларниң пүтүнләй хитай көчмәнлири икәнлики, кевәзликләрдә толиму әрзан баһада пахта териватқанларниң болса йәрлик уйғурлар икәнлики, бу районниң шунчә зор байлиқ макани болсиму йәрлик хәлқниң ‍униңдин қилчиликму несивиси болмайдиғанлиқи болған.

Патрик вак бу һәқтики әһвалларни тонуштуруп 2016-йилидин башлап уйғур диярида сақчилар қошуниниң бирдинла зорайғанлиқини, назарәт механизми, җүмлидин камера вә тәкшүрүш нуқтилириниң һәммила йәргә йейилғанлиқини, 2019-йили йәнә бир қетим барғанда болса пүткүл уйғур дияриниң сақчиларға лиқ толған үсти очуқ түрмигә айлинип болғанлиқини тәкитләйду. Кишиләрниң һәтта базарларға кириш үчүнму айродромлардила болидиған бәдән вә кимлик тәкшүрүштин өтидиғанлиқи униң алаһидә диққитини тартқан. Болупму у "иккинчи қетимлиқ зор өзгириш долқуни" дәп тәсвирлигән һадисиләрниң бири ислам мәдәнийитигә бағлинишлиқ болғанлики барлиқ шәйиләрниң йоқ қиливетилгәнлики болған. Бирәр уйғурниң әркин һалда мәсчиткә барғанлиқиниму көрмигән. Мәсчитләр пүтүнләй чеқилип, саяһәтчиләр үчүн бир қисим мәсчитләр ечип қоюлған. Уйғурларниң хатирисидин ислам диниға даир мәзмунларни өчүрүштәк бу һәрикәт җәрянида "қуран" яки җайнамаз сақлиғанлар һәмдә һарақ ичмәйдиғанлар лагерларға йолланған. Һәммидинму муһими әнә шу вақитта у бирдинла яшлар арисида оғулларниң бәкму аз қеливатқанлиқини, уларниң тивишсиз һалда ашу сансизлиған лагерларға қамиливатқанлиқини һес қилип йәткән. У бу җәрянда хитай һөкүмитиниң "террорлуқ вә әсәбийликкә қарши туруш" намида зор күч билән йәрлик уйғурларни мәҗбурий йосунда хитайлаштурушқа күч сәрп қиливатқанлиқини ашкара көргән. .

Бу ишлар һәққидә сөз болғанда патрик вак өзини "мухбирлардин тәләйлик" дәйду. Униң қаришичә, чәтәл мухбирлири үрүмчи айродромиға чүшмәстинла уларни күтүп турған сақчилар һәммила җайға орунлишип болиду һәмдә уларни бир қәдәмму көздин нери қилмай из қоғлайду. Әмма у хизмәт визиси билән үрүмчигә барғанлиқи үчүн мухбирлар баралмиған көп қисим җайларни көрүшкә муйәссәр болған. Әмма шундақтиму у 2019-йилидики сәпиридә хитай пайлақчиларниң өзигә әгишивалғанлиқини көп қетим көргән. Шундақ болғачқа у йәрлик уйғурлар билән сөзлишиш пурситигә еришәлмигән. Уйғурларниң өзара параң арилиқида һәтта тутулуп кәткән уруқ-туғқанлири һәққидә ашкара сөз қилалмайдиғанлиқини, уларниң пәқәт "палани киши оқушқа кәтти" дейиш арқилиқ лагерни ипадиләйдиғанлиқини көп қетим көргән. "нәччә милйон уйғур лагерларға қамилип кәтти" дегәндәк хәвәрләр чәтәлдә һәммила кишигә мәлумлуқ болған билән хитайдики пуқраларниң бу ишлардин хәвәрсиз икәнликини, уларниң хитай тәшвиқат васитилиридики учурларға қарап "һөкүмитимиз қалақ уйғурларни тәрбийәләп мәдәнийәтлик қиливатиду, шундақла уларни ишқа орунлаштуруватиду" дәп қарайдиғанлиқи болса уни бәкму һәйран қалдурған.

Сөһбәт җәрянида у хитай тордашлириниң өзи елан қилған сүрәтләр һәққидики инкаслири арисида "америка һөкүмити әйни вақитта йәрлик индианларни қирғин қилған. Сән немә дәп өзүңни ериғдимай бизниң дөлитимизни әйибләйсән?" дегәндәк соаллирини яки өзини "бу дегән мәркизи ахбарат идарисиниң җасуси" дегәндәк баһаларни көргәнликини алаһидә тәкитләйду. У бу һәқтә сөз болғанда хитайларниң "бу қирғинчилиқни ғәрб дуняси илгири қилған. Әмди биз қилсақ немә бопту?" дәйдиған мәнтиқисини кәскин тәнқидләйду. Шундақла нәччә әсир илгирики тарихий хаталиқ арқилиқ һазирқи замандики қирғинчилиқни ақлашниң задила ақмайдиған мәнтәқә икәнликини тилға алиду.

Патрик вакниң қаришичә, хитай дуняниң әң зор иқтисадий мәнпәәт мәнбәлиридин бири болғачқа нурғун дөләтләрниң бу мәсилә һәққидики ипадиси уларни хитай һәққидә сөз қилиштин тосуп қоймақтикән. Хитай уйғурларни йоқитиш яки уларни башқа бир хәлқ қилип қайта қуруп чиқиш билән мәшғул болуватқанда у өзиниң фото сүрәтлириниң азрақ болсиму бу һәқтики реаллиқни паш қилиш ролини ойнишини үмид қилидикән. Чүнки ши җинпиң "баш лайиһәлигүчи" болған бу зор қурулушни әмәлийәттә тарихниң өзини тәкрарлиши, дейишкә болидикән. Йәнә келип уйғурларға берилгән аптономийә вәдиси, хоңкоңға берилгән йүксәк аптономийә вәдилириниң әмәлийәттә қәғәз йүзидики қуруқ гәп икәнлики толуқ испатлиниватқанда хитай һөкүмитиниң натсистларға охшаш олимпик мусабиқисигә саһибханилиқ қилмақчи болуши дуняни ойғитиши лазим икән.

Мәлум болушичә, патрик вакниң уйғур дияри һәққидики фото сүрәтлири "кодак" ширкитиниң тор бетидин өчүрүветилгәндин кейин у буларни өзиниң хусусий тор бәтлиридә толуқи билән елан қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт