Norwégiyede chaqirilghan “Dunya pikir erkinliki munbiri” de Uyghur irqiy qirghinchiliqi muhim téma boldi

Bérndin ixtiyariy muxbirimiz hebibulla izchi teyyarlidi
2024.05.29
norwegiye-xelqara-pikir-erkinliki-munbiri-1 “Dunya pikir erkinliki munbiri” de d u q xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkin bashqa döletlerdin kelgen yashlar bilen söhbette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
RFA/Hebibulla Izchi

Her yili bir qétim chaqirilidighan “Dunya pikir erkinliki munbiri” 27-may küni, norwégiyening “Ötoya” arilida “Ötoya”, “Xelq'ara pikir erkinliki komitéti” we “Pen norwégiye” qatarliq teshkilatlarning hemkarliqida ötküzülgen.

Bu munberning échilish sözini sözligen munber ijra'iye mudiri kristén éynarson؛ “Bügünki dunya insanlar ara, organlar we taratqular otturisidiki ishench kirizisigha duch kelmekte. Bu ehwalda pikir erkinliki-ishenchni eslige keltürüsh, démokratiyening tereqqiyatini kücheytishning achquchi” dep tekitlep, pikir erkinlikining shexsler bilen ammiwi we ijtima'iy organlar otturisidiki ishench hem ashkariliqning aldinqi sherti ikenlikini, shundaqla dunyaning nurghun jaylirida erkin pikir bayan qilishqa qarita diktatoriliq, mustebitlik, insanlarning pikri, jismaniy hoquqigha qarita tajawuzning küchiyiwatqanliqini tilgha élip ötken.

“Dunya pikir erkinliki munbiri” yighinidin kéyin d u q xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkin sherqiy jenubiy asiyadin kelgen yashlar bilen xatire sürette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
“Dunya pikir erkinliki munbiri” yighinidin kéyin d u q xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkin sherqiy jenubiy asiyadin kelgen yashlar bilen xatire sürette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
RFA/Hebibulla Izchi

Bu heqte, norwégiyede yashaydighan dunya Uyghur qurultiyi mu'awin re'isi semet abla qisqiche melumat bérip, bu yilqi “Dunya pikir erkinliki munbiri” de, dunyaning her qaysi jaylirida pikir erkinlikining tehditke uchrishi, urush, eqliy idrakning tereqqiy qilishidin kélip chiqqan endishiler, qutuplishish we diktator döletlerning uchur kontrolluqining küchiyishi dégenlerning eng muhim témilar bolghanliqi we bu munberning ötoya arilida ötküzülüshning sewebi heqqide toxtaldi.

Bu munberge dunya Uyghur qurultiyi xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkinmu teklip bilen qatnashqan bolup, zumret'ay erkin 27-may küni bu munberde, xitayning sherqiy türkistanda Uyghurlarni asas qilghan türkiy xelqlerge yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqni tonushturghan.

“Dunya pikir erkinliki munbiri” yighinidin kéyin qatnashquchilar xatire sürette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
“Dunya pikir erkinliki munbiri” yighinidin kéyin qatnashquchilar xatire sürette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
RFA/Hebibulla Izchi

Bu munberde 28-may söz qilghan zumret'ay erkin, “Sherqiy türkistandiki irqiy qirghinchiliqning tarixiy arqa körünüshini chüshendürüp, özining baliliq dewridiki sherqiy türkistanda démokratiye, pikir erkinliki dégen bir uqumning mewjut emeslikini, démokratiyening qandaq bolidighanliqini özi köchmen bolup chiqqan kanadagha kélip andin bilgenlikini” tekitligen. U, kristén éynarson otturigha qoyghandek, “Xitay hökümitining yürgüzüwatqinining erkin pikir bayan qilishqa qarita diktatoriliq, mustebitlik, insanlarning pikri erkinliki, jismaniy hörlükige qarita tajawuzchiliq qilishtur”, dep sherhligen.

D u q xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkin bilen norwégiyediki Uyghur ziyaliysi meryem sultan “Dunya pikir erkinliki munbiri” yighini jeryanida xatire sürette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
D u q xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkin bilen norwégiyediki Uyghur ziyaliysi meryem sultan “Dunya pikir erkinliki munbiri” yighini jeryanida xatire sürette. 2024-Yili 28-may, norwégiye.
RFA/Hebibulla Izchi

Bu qétimqi munberde yene, yershari démokratiyesining chékinishi we uninggha qandaq taqabil turush kérek?-dégen témida bes munazire élip bérilghan, buninggha dunyaning perqliq jayliridin kelgen 70 artuq siyasiy pa'aliyetchi we diplomatlar, her qaysi yawropa döletliridiki démokratik partiyelerning yash ezaliri qatnashqan. 29-May küni etigendiki pa'aliyetke minggha yéqin yash qatnashqan bolup, 50 nechche dölettin kelgen 70 tin artuq yash mutexessis nutuq sözligen.

Semet abla yene, bu qétimqi munberning ötoya arilida ötküzülüshi we zumret'ayning teklip qilinishining ehmiyiti heqqide toxtilip: “Bu, dunyaning bashqa jayliridiki diktator döletler, jümlidin xitaydek pikir erkinliki yoq döletler üchünmu bérilgen bir signal” dédi.

Bu qétimqi munberning otoya arilida ötküzülüshining alahide sewebi, 2011-yili 7-ayning 22-küni, norwégiyelik bir radikal milletchi aralgha yazliq lagér pa'aliyitige kelgen, norwégiye libéral partiyesidiki 60 din artuq yashni qirghin qilghan bolup, bu weqe dunyani zilzilige salghan hem “Otoya” namida filim qilipmu ishlen'genidi. Bu sewebtin norwégiye hökümiti bu aralni insaniyetning barawerliki, démokratiye, pikir erkinliki üchün xizmet qilidighan mexsus bir sehnige aylandurghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.